باب مَا جَاءَ مَنْ تَحِلُّ لَهُ الزَّكَاةُ
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، وَقَالَ، عَلِيٌّ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، وَالْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَأَلَ النَّاسَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَسْأَلَتُهُ فِي وَجْهِهِ خُمُوشٌ أَوْ خُدُوشٌ أَوْ كُدُوحٌ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ قَالَ " خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ مِنْ أَجْلِ هَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Қутайба ва Али ибн Ҳужр ривоят қилди — Қутайба: бизга Шарийк ривоят қилди, деди, Али эса: бизга Шарийк хабар берди, деди, маъно эса биттадир — Ҳаким ибн Жубайрдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Язиддан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўзига етадиган (мол-мулки) бор бўла туриб, одамлардан сўраса, қиёмат куни сўрагани юзидаги тирналган, йиртилган ёки тилинган яра бўлиб келади,» дедилар. «Эй Расулуллаҳ, унга етадигани қанча (бўлади)?» дейилди. У: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан қиймати (ча),» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллаҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Шуъба эса шу ҳадис сабабли Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) сўз айтган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ . فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ صَاحِبُ شُعْبَةَ لَوْ غَيْرُ حَكِيمٍ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ . فَقَالَ لَهُ سُفْيَانُ وَمَا لِحَكِيمٍ لاَ يُحَدِّثُ عَنْهُ شُعْبَةُ قَالَ نَعَمْ . قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُ زُبَيْدًا يُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَصْحَابِنَا وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . قَالُوا إِذَا كَانَ عِنْدَ الرَّجُلِ خَمْسُونَ دِرْهَمًا لَمْ تَحِلَّ لَهُ الصَّدَقَةُ . قَالَ وَلَمْ يَذْهَبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَوَسَّعُوا فِي هَذَا وَقَالُوا إِذَا كَانَ عِنْدَهُ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ أَكْثَرُ وَهُوَ مُحْتَاجٌ فَلَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنَ الزَّكَاةِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Ҳаким ибн Жубайрдан шу ҳадисни (ривоят қилди). Шунда Шуъбанинг шериги Абдуллаҳ ибн Усмон унга (Суфёнга): «Бу ҳадисни Ҳакимдан бошқаси ривоят қилса эди (яхши бўларди),» деди. Суфён унга: «Ҳакимга нима бўлибдики, Шуъба ундан ривоят қилмаса?» деди. У: «Ҳа,» деди. Суфён деди: Мен Зубайднинг буни Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Язиддан ривоят қилаётганини эшитдим. Баъзи ашобларимиз ҳузурида амал шунга (биноан)дир, Саврий, Абдуллаҳ ибн Муборак, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Улар: «Агар кишининг олдида эллик дирҳам бўлса, унга садақа (олиш) ҳалол бўлмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: Илм аҳлининг баъзилари Ҳаким ибн Жубайрнинг ҳадисига (амал қилишга) бормай, бунда кенгайтириб (ҳукм) қилдилар ва: «Агар (кишининг) олдида эллик дирҳам ёки ундан кўпроқ бўлса-ю, у муҳтож бўлса, закотдан олиши мумкин,» дедилар. Бу Шофиий ва ундан бошқа фиқҳ ва илм аҳлининг сўзидир.