Садақа кимга ҳалол бўлмайди

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ رَيْحَانَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَقَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحِلُّ الْمَسْأَلَةُ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ قَوِيًّا مُحْتَاجًا وَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ شَيْءٌ فَتُصُدِّقَ عَلَيْهِ أَجْزَأَ عَنِ الْمُتَصَدِّقِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى الْمَسْأَلَةِ ‏.‏

Бизга Абу Бакр Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Довуд ат-Тоёлисий ривоят қилди, бизга Суфён ибн Саид ривоят қилди; (бошқа санад билан) бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ҳам ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди, Саъд ибн Иброҳимдан, у Райҳон ибн Язиддан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Садақа бойга ҳам, бадани соғлом-қувватли кишига ҳам ҳалол бўлмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ҳубший ибн Жунода ва Қабиса ибн Мухориқдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абдуллаҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Шуъба бу ҳадисни Саъд ибн Иброҳимдан шу иснод билан ривоят қилиб, уни (Набийга) марфуъ қилмаган. Бу ҳадисдан бошқасида ҳам Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Тиланиш бойга ҳам, бадани соғлом-қувватли кишига ҳам ҳалол бўлмайди,» (деб) ривоят қилинган. Агар киши қувватли-ю муҳтож бўлса ва олдида ҳеч нарса бўлмаса-ю, унга садақа қилинса, илм аҳли ҳузурида садақа берувчининг (амали) ўринли бўлади. Илм аҳлининг баъзилари ҳузурида бу ҳадиснинг йўналиши тиланиш (ман этилиши) ҳақидадир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ حُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ السَّلُولِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ أَتَاهُ أَعْرَابِيٌّ فَأَخَذَ بِطَرَفِ رِدَائِهِ فَسَأَلَهُ إِيَّاهُ فَأَعْطَاهُ وَذَهَبَ فَعِنْدَ ذَلِكَ حَرُمَتِ الْمَسْأَلَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ إِلاَّ لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ غُرْمٍ مُفْظِعٍ وَمَنْ سَأَلَ النَّاسَ لِيُثْرِيَ بِهِ مَالَهُ كَانَ خُمُوشًا فِي وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَرَضْفًا يَأْكُلُهُ مِنْ جَهَنَّمَ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُقِلَّ وَمَنْ شَاءَ فَلْيُكْثِرْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Саид ал-Киндий ривоят қилди, бизга Абдурраҳим ибн Сулаймон ривоят қилди, Мужолиддан, у Омир аш-Шаъбийдан, у Ҳубший ибн Жунода ас-Салулийдан (ривоят қилдики), у деди: Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафотда турган пайтда эшитдим, олдига бир аъробий келди-да, ридоларининг четидан ушлаб, ундан (уни) сўради. У эса унга (бир нарса) берди ва у кетди. Ўшанда тиланиш ҳаром қилинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, тиланиш бойга ҳам, бадани соғлом-қувватли кишига ҳам ҳалол эмас, магар тубан фақирлик ёки даҳшатли қарз эгасига (ҳалол бўлади). Ким одамлардан молини кўпайтириш учун сўраса, қиёмат куни (сўрагани) юзидаги тирналган яра бўлиб, жаҳаннамдан ейдиган қизиган тош бўлиб (келади). Бас, ким хоҳласа, озайтирсин, ким хоҳласа, кўпайтирсин,» дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, Абдурраҳим ибн Сулаймондан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис шу йўналишдан ғарибдир.