Пайғамбар, унинг аҳли ва мавлоларига садақа макруҳлиги

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَيُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الضُّبَعِيُّ السَّدُوسِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أُتِيَ بِشَيْءٍ سَأَلَ ‏ "‏ أَصَدَقَةٌ هِيَ أَمْ هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَإِنْ قَالُوا صَدَقَةٌ لَمْ يَأْكُلْ وَإِنْ قَالُوا هَدِيَّةٌ أَكَلَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَأَبِي عَمِيرَةَ جَدُّ مُعَرَّفِ بْنِ وَاصِلٍ وَاسْمُهُ رُشَيْدُ بْنُ مَالِكٍ وَمَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي رَافِعٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَلْقَمَةَ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَقِيلٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَجَدُّ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ اسْمُهُ مُعَاوِيَةُ بْنُ حَيْدَةَ الْقُشَيْرِيُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Маккий ибн Иброҳим ва Юсуф ибн Яъқуб ад-Дубаъий ас-Садусий ривоят қилди, улар: бизга Баҳз ибн Ҳаким ривоят қилди, дедилар, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига бир нарса келтирилса: «Бу садақами ёки ҳадями?» деб сўрардилар. Агар улар: «Садақа,» десалар, емасдилар, агар: «Ҳадя,» десалар, ердилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Салмон, Абу Ҳурайра, Анас, Ҳасан ибн Али, Муъарриф ибн Восилнинг бобоси Абу Амира — унинг исми Рушайд ибн Молик — Маймун ибн Миҳрон, Ибн Аббос, Абдуллаҳ ибн Амр, Абу Рофиъ ва Абдурраҳмон ибн Алқамадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Абдурраҳмон ибн Алқамадан, у Абдурраҳмон ибн Аби Ақилдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган. Баҳз ибн Ҳакимнинг бобосининг исми Муовия ибн Ҳайда ал-Қушайрийдир. Абу Исо (Термизий) деди: Баҳз ибн Ҳакимнинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ رَجُلاً مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ عَلَى الصَّدَقَةِ فَقَالَ لأَبِي رَافِعٍ اصْحَبْنِي كَيْمَا تُصِيبَ مِنْهَا ‏.‏ فَقَالَ لاَ ‏.‏ حَتَّى آتِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْأَلَهُ ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ الصَّدَقَةَ لاَ تَحِلُّ لَنَا وَإِنَّ مَوَالِيَ الْقَوْمِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اسْمُهُ أَسْلَمُ وَابْنُ أَبِي رَافِعٍ هُوَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ كَاتِبُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, деди, бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Ибн Аби Рофиъдан, у Абу Рофиъ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бану Махзумдан бир кишини садақа (йиғиш)га юбордилар. У Абу Рофиъга: «Мен билан бирга (юр), шояд ундан сенга (бир нарса) тегса,» деди. У: «Йўқ, то Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига бориб, ундан сўрамагунимча (келмайман),» деди. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдига бориб, ундан сўради. У: «Албатта, садақа бизга ҳалол эмас, ва албатта, қавмнинг озод қилинган қуллари (маволиси) ўша (қавм)нинг ўзидандир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Рофиъ — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мавлоси — исми Асламдир. Ибн Аби Рофиъ эса — у Убайдуллаҳ ибн Аби Рофиъ бўлиб, Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)нинг котибидир.