حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَتَكَلَّمَ فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ إِنِّي لأَرَى مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ . قَالَ فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَلاَ أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعًا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعٌ إِلاَّ مِنَ الْبُرِّ فَإِنَّهُ يُجْزِئُ نِصْفُ صَاعٍ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ يَرَوْنَ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у Суфёндан, у Зайд ибн Асламдан, у Иёз ибн Абдуллаҳдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) орамизда бўлганларида фитр закотини бир сў таом, ёки бир сў арпа, ёки бир сў хурмо, ёки бир сў майиз, ёки бир сў қуритилган пишлоқ (ақит) қилиб чиқарар эдик. Биз уни шу тарзда чиқаришда давом этдик, токи Муовия Мадинага келди ва нутқ сўзлади. У одамларга сўзлаган нарсалари орасида шундай деди: «Мен Шом буғдойидан икки мудни бир сў хурмога тенг деб биламан.» (Рови) деди: шунда одамлар шуни олдилар.» Абу Саид деди: «Мен эса уни ўзим чиқариб турганимдек чиқараверишда давом этаман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли наздида амал шу бўйичадир, улар ҳар бир нарсадан бир сў (берилишини) маъқул кўрадилар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса дедилар: ҳар бир нарсадан бир сў, фақат буғдойдан бошқаси, чунки ундан ярим сў кифоя қилади. Бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак ва Куфа аҳлининг сўзидир, улар буғдойдан ярим сўни (кифоя деб) маъқул кўрадилар.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُنَادِيًا فِي فِجَاجِ مَكَّةَ " أَلاَ إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ أَوْ سِوَاهُ صَاعٌ مِنْ طَعَامٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى عُمَرُ بْنُ هَارُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَقَالَ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مِينَاءَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ . حدثنا جارود حدثنا عمر بن هارون هذا الحديث
Бизга Уқба ибн Мукрам ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Солим ибн Нуҳ ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка кўчаларида бир жарчини юбориб (эълон қилдирдилар): «Диққат! Фитр садақаси ҳар бир мусулмонга, эркак ёки аёл, озод ёки қул, кичик ёки катта бўлсин, вожибдир: буғдойдан икки муд, ёки ундан бошқасидан бир сў таом.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Умар ибн Ҳорун бу ҳадисни Ибн Журайждан ривоят қилди ва ал-Аббос ибн Мийнодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан деб айтди ва бу ҳадиснинг бир қисмини зикр қилди. Бизга Жоруд ривоят қилди, у деди: бизга Умар ибн Ҳорун ушбу ҳадисни ривоят қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى الذَّكَرِ وَالأُنْثَى وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ . قَالَ فَعَدَلَ النَّاسُ إِلَى نِصْفِ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَدِّ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ وَثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фитр садақасини эркак ва аёлга, озод ва қулга бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб фарз қилдилар. (Рови) деди: сўнг одамлар ярим сў буғдойга ўтдилар (уни тенг деб олдилар). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Саид, Ибн Аббос, ал-Ҳорис ибн Абдурраҳмон ибн Абу Зубобнинг бобоси, Саълаба ибн Абу Суъайр ва Абдуллаҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ رَمَضَانَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ أَيُّوبَ وَزَادَ فِيهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ . وَرَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ لِلرَّجُلِ عَبِيدٌ غَيْرُ مُسْلِمِينَ لَمْ يُؤَدِّ عَنْهُمْ صَدَقَةَ الْفِطْرِ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُؤَدِّي عَنْهُمْ وَإِنْ كَانُوا غَيْرَ مُسْلِمِينَ . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Абдуллаҳ ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазон фитр закотини бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб, мусулмонлардан ҳар бир озод ёки қул, эркак ёки аёлга фарз қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умар ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Молик Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Айюб ҳадисига ўхшаш ривоят қилди ва унда «мусулмонлардан» (деган зиёдани) қўшди. Буни бир нечта (рови) Нофиъдан ривоят қилди ва унда «мусулмонлардан» (сўзини) зикр қилмади. Илм аҳли бу ҳақда ихтилоф қилдилар. Уларнинг баъзилари дедилар: агар кишининг мусулмон бўлмаган қуллари бўлса, улар номидан фитр садақасини адо этмайди. Бу Молик, Шофеий ва Аҳмаднинг сўзидир. Уларнинг баъзилари дедилар: улар мусулмон бўлмасалар ҳам, улар номидан адо этади. Бу ас-Саврий, Ибнул-Муборак ва Ишоқнинг сўзидир.