Никоҳ хутбаси

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ قَالَ ‏"‏ التَّشَهُّدُ فِي الصَّلاَةِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَالتَّشَهُّدُ فِي الْحَاجَةِ ‏"‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا فَمَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ ‏.‏ قَالَ عَبْثَرٌ فَفَسَّرَهُ لَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ‏:‏ ‏(‏اتَّقوا الله حقَّ تقاتهِ ولا تموتنَّ إلاَّ وأنتمْ مسلمونَ‏)‏‏.‏ ‏(‏اتّقوا الله الَّذي تساءلونَ بهِ والأرحامَ إنَّ اللهَ كانَ عليكُم رقيباً‏)‏‏.‏ ‏(‏اتَّقوا الله وقولوا قولاً سديداً‏)‏‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثٌ حَسَنٌ رَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ لأَنَّ إِسْرَائِيلَ جَمَعَهُمَا فَقَالَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ وَأَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّ النِّكَاحَ جَائِزٌ بِغَيْرِ خُطْبَةٍ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абсар ибн ал-Қосим ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намоздаги ташаҳҳудни ва ҳожат (чоғи)даги ташаҳҳудни ўргатдилар. У: «Намоздаги ташаҳҳуд: Ат-таҳийяату лиллааҳи вас-салаваату ват-тоййибаату, ас-салааму алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллааҳи ва баракаатуҳу, ас-салааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн. Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллааҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва Расулуҳу (Барча таъзимлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Салом сенга бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Салом бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расулидир),» дедилар. Ҳожат (чоғи)даги ташаҳҳуд эса: «Иннал-ҳамда лиллааҳи настаъийнуҳу ва настағфируҳу ва наъуузу биллааҳи мин шуруури анфусинаа ва саййиаати аъмаалинаа, фа ман яҳдиҳиллааҳу фа лаа музилла лаҳу, ва ман юзлил фа лаа ҳаадия лаҳу, ва ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллааҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва Расулуҳу (Албатта, ҳамд Аллаҳ учундир, Ундан ёрдам сўраймиз ва Ундан мағфират сўраймиз, ва нафсларимизнинг ёмонликларидан ҳамда амалларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳга паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ, кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Ва гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расулидир),» (деб), сўнг учта оят ўқийди. Абсар деди: Суфён ас-Саврий буни бизга (мана бу оятлар деб) тафсир қилди: «Аллаҳдан, Унга лойиқ тақво билан қўрқинг ва фақат мусулмон бўлган ҳолингизда ўлингиз,» (Оли Имрон сураси, 102). «Ўзаро (ҳақ) сўрашадиган Аллаҳдан ва қариндошлик (ришталарини узиш)дан қўрқинг. Албатта, Аллаҳ устингиздан кузатиб турувчидир,» (Нисо сураси, 1). «Аллаҳдан қўрқинг ва тўғри сўз сўзланг,» (Аҳзоб сураси, 70). (Термизий) деди: Бу бобда Адий ибн Ҳотимдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абдуллаҳнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Уни ал-Аъмаш Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Уни Шуъба (ҳам) Абу Исъҳоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир, чунки Исроил иккаласини жамлаб: «Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвас ва Абу Убайдадан, улар Абдуллаҳ ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан,» деган. Баъзи илм аҳли: «Никоҳ хутбасиз ҳам жоиз,» деган. Бу Суфён ас-Саврий ва илм аҳлидан бошқаларнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، فِي خُطْبَةِ الْحَاجَةِ فِي النِّكَاحِ وَغَيْرِهِ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ - الْمَعْنَى - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ وَأَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةَ الْحَاجَةِ ‏"‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ‏{‏ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيدًا * يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا ‏}‏ ‏.‏ لَمْ يَقُلْ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ إِنَّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди, у Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан никоҳ ва бошқасидаги ҳожат хутбаси ҳақида (ривоят қилди); (ҳ) яна бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий ривоят қилди — маъно (бир хил) — бизга Вакиъ Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвас ва Абу Убайдадан, улар Абдуллаҳдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга ҳожат хутбасини ўргатдилар: «Албатта, ҳамд Аллаҳга (хосдир), Ундан ёрдам сўраймиз, Ундан мағфират сўраймиз ва нафсларимизнинг ёмонликларидан Унга паноҳ сўраймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ ва кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Ва мен гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ҳамда гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва Расулидир. Эй иймон келтирганлар! ‹Бир-бирингиздан (ҳақларингизни) сўрайдиган Аллаҳдан қўрқинг ва қариндошлик (алоқалари)дан (қўрқинг); албатта, Аллаҳ сизларни кузатиб турувчидир›. ‹Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан, Унга лойиқ қўрқиш билан қўрқинг ва фақат мусулмон бўлган ҳолингиздагина ўлинг›. ‹Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан қўрқинг ва тўғри сўз айтинглар. (Шунда Аллаҳ) амалларингизни ислоҳ қилади ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Ким Аллаҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, албатта, буюк муваффақият билан нажот топибди›». Муҳаммад ибн Сулаймон «инна (албатта)» демади.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ قَالَ التَّشَهُّدُ فِي الْحَاجَةِ ‏ "‏ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абсар ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намоздаги ташаҳҳудни ва ҳожатдаги (хутбадаги) ташаҳҳудни ўргатдилар. Ҳожатдаги ташаҳҳуд (шундай) дедилар: «Ҳамд Аллаҳга хосдир, Ундан ёрдам сўраймиз ва Ундан мағфират тилаймиз, нафсларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳдан паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ; Аллаҳ кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир.» Сўнг учта оят ўқийди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي شَىْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أَمَّا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Исо ривоят қилиб, деди: бизга Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида ривоят қилди, у Довуддан, у Амр ибн Саиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирор нарса ҳақида гаплашди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, ҳамд Аллаҳга хосдир, Унга ҳамд айтамиз ва Ундан ёрдам сўраймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ; Аллаҳ кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Аммо баъд (сўнгра),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَّمَنَا خُطْبَةَ الْحَاجَةِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ يَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيدًا ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا وَلاَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَلاَ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар беришди, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, дедилар. У деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоқнинг Абу Убайдадан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитдим. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «(Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга ҳожат (эҳтиёж) хутбасини ўргатдилар: «Алҳамду лиллаҳ, настаинуҳу ва настағфируҳу, ва наузу биллаҳи мин шурури анфусина ва саййиати аъмолина. Ман яҳдиҳиллаҳу фало музилла лаҳу, ва ман юзлил фало ҳодия лаҳу. Ва аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу» (Ҳамд Аллаҳга хосдир, биз Ундан ёрдам ва мағфират сўраймиз, нафсларимизнинг ёмонликларидан ва амалларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳдан паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқдир, кимни адаштирса, уни ҳидоят қилувчи йўқдир. Мен Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ эканига гувоҳлик бераман ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман). Сўнгра учта оятни ўқийдилар: «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан ҳаққий равишда қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолатингизда ўлинглар» (Оли Имрон сураси, 102). «Эй инсонлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан жуфтини яратган ҳамда улардан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Раббингиздан қўрқинглар. Бир-бирингиздан (ҳақ) сўрашда номи келтириладиган Аллаҳдан ва қариндошлик (алоқаларини узиш)дан қўрқинглар. Албатта, Аллаҳ сизларни кузатиб турувчидир» (Нисо сураси, 1). «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан қўрқинглар ва тўғри сўз сўзланглар» (Аҳзоб сураси, 70). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абу Убайда отасидан ҳеч нарса эшитмаган, Абдурраҳмон ибн Абдуллаҳ ибн Масъуд ҳам, Абдул-Жаббор ибн Воил ибн Ҳужр ҳам (эшитмаганлар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ، عَنْ أَبِي عِيَاضٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تَشَهَّدَ ذَكَرَ نَحْوَهُ وَقَالَ بَعْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ أَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَإِنَّهُ لاَ يَضُرُّ إِلاَّ نَفْسَهُ وَلاَ يَضُرُّ اللَّهَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Осим ривоят қилди, бизга Имрон Қатодадан, у Абду Роббиҳдан, у Абу Иёздан, у Ибн Масъуддан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ташаҳҳуд айтганларида шунинг ўхшашини зикр қилардилар ва «ва Расулиҳи (Унинг Расули)» деган сўзларидан кейин (шуни) айтардилар: «Уни соат (қиёмат) олдидан ҳақ билан, хушхабар берувчи ва огоҳлантирувчи қилиб юборди. Ким Аллаҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, албатта тўғри йўл топибди, ким у икковига осий бўлса, албатта у фақат ўзига зарар қилади ва Аллаҳга ҳеч қандай зарар етказа олмайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ ابْنِ أَخِي، شُعَيْبٍ الرَّازِيِّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ قَالَ خَطَبْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُمَامَةَ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَأَنْكَحَنِي مِنْ غَيْرِ أَنْ يَتَشَهَّدَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Бадал ибн ал-Муҳаббар ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, ал-Алўдан, Шуъайб ар-Розийнинг жияни, у Исмоил ибн Иброҳимдан, у Бану Сулаймдан бўлган бир кишидан ривоят қилди: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Умома бинт Абдулмутталибни сўраб хостгорлик қилдим, у ташаҳҳуд айтмасдан мени унга уйлантирди.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ كُلُّ خُطْبَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَشَهُّدٌ فَهِيَ كَالْيَدِ الْجَذْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусаддад ва Мусо ибн Исмоил ривоят қилиб, иккаласи деди: Бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, бизга Осим ибн Кулайб отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб, у зот дедилар: «Ҳар бир хутбаки, унда ташаҳҳуд бўлмаса, у кесилган қўлга ўхшайди.»