حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ : طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ لأَبِيعَ عَقَارًا كَانَ لِي بِهَا، فَأَشْتَرِيَ بِهِ السِّلاَحَ وَأَغْزُوَ، فَلَقِيتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا : قَدْ أَرَادَ نَفَرٌ مِنَّا سِتَّةٌ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ : " لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ " . فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ النَّاسِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأْتِ عَائِشَةَ رضى الله عنها . فَأَتَيْتُهَا فَاسْتَتْبَعْتُ حَكِيمَ بْنَ أَفْلَحَ فَأَبَى فَنَاشَدْتُهُ فَانْطَلَقَ مَعِي، فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ : مَنْ هَذَا قَالَ : حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ . قَالَتْ : وَمَنْ مَعَكَ قَالَ : سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ : هِشَامُ بْنُ عَامِرٍ الَّذِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ قُلْتُ : نَعَمْ . قَالَتْ : نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا . قَالَ قُلْتُ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } قَالَ قُلْتُ : بَلَى . قَالَتْ : فَإِنَّ أَوَّلَ هَذِهِ السُّورَةِ نَزَلَتْ، فَقَامَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ، وَحُبِسَ خَاتِمَتُهَا فِي السَّمَاءِ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا، ثُمَّ نَزَلَ آخِرُهَا فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : كَانَ يُوتِرُ بِثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى، لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ وَالتَّاسِعَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَجْلِسْ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ، وَلَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي السَّابِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَتِلْكَ هِيَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ، وَلَمْ يَقُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً يُتِمُّهَا إِلَى الصَّبَاحِ، وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي لَيْلَةٍ قَطُّ، وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا يُتِمُّهُ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً دَاوَمَ عَلَيْهَا، وَكَانَ إِذَا غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ مِنَ اللَّيْلِ بِنَوْمٍ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً . قَالَ : فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ . فَقَالَ : هَذَا وَاللَّهِ هُوَ الْحَدِيثُ، وَلَوْ كُنْتُ أُكَلِّمُهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى أُشَافِهَهَا بِهِ مُشَافَهَةً . قَالَ قُلْتُ : لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تُكَلِّمُهَا مَا حَدَّثْتُكَ .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан ривоят қилди. У деди: Мен хотинимни талоқ қилдим ва у ерда менга тегишли мол-мулкни сотиб, қурол сотиб олиб жангга чиқиш учун Мадинага келдим. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларидан бир гуруҳ билан учрашдим. Улар: «Биздан бир гуруҳ — олтита — шундай қилмоқчи бўлган эди, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни қайтариб: ‹Сизлар учун Расулуллаҳда гўзал намуна бор эди-ку›, деди», дедилар. Мен Ибн Аббоснинг олдига келиб, ундан Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг витри ҳақида сўрадим. У: «Сенга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг витрини энг яхши биладиган кишини кўрсатайинми? Оиша розияллаҳу анҳонинг олдига бор», деди. Мен унинг олдига бордим ва Ҳаким ибн Афлаҳни ҳамроҳ қилмоқчи бўлдим, у бош тортди. Мен уни қасам ичиб чақирдим, у мен билан борди. Биз Оишанинг олдига киришга изн сўрадик. У: «Бу ким?» деди. У: «Ҳаким ибн Афлаҳ», деди. У: «Сен билан ким бор?» деди. У: «Саъд ибн Ҳишом», деди. У: «Уҳуд куни ўлдирилган Ҳишом ибн Омирнинг (ўғлими)?» деди. У деди: Мен: «Ҳа», дедим. У: «Омир нақадар яхши киши эди», деди. У деди: Мен: «Эй мўминлар онаси, менга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хулқи ҳақида ҳадис айтинг», дедим. У: «Сен Қуръан ўқимайсанми? Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хулқи Қуръан эди», деди. У деди: Мен: «Менга тун қиёми ҳақида ҳадис айтинг», дедим. У: «Сен ‹Эй кийим ўраниб олган зот› (сурасини) ўқимайсанми?» деди. У деди: Мен: «Ҳа», дедим. У: «Бу суранинг аввали нозил бўлганида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашоблари оёқлари шишгунча (намозга) турдилар. Унинг хотимаси ўн икки ой осмонда ушлаб турилди, сўнгра унинг охири нозил бўлиб, тун қиёми фарздан кейин нафл бўлиб қолди», деди. У деди: Мен: «Менга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг витри ҳақида ҳадис айтинг», дедим. У деди: «У саккиз ракаат билан витр қилар, фақат саккизинчисида ўтирар, сўнгра туриб яна бир ракаат ўқир, фақат саккизинчи ва тўққизинчисида ўтирар, фақат тўққизинчисида салом берар эди. Сўнгра ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эди. Бас, бу ўн бир ракаат, эй ўғилчам. У кексайгач ва вазни ортгач, этти ракаат билан витр қилиб, фақат олтинчи ва эттинчисида ўтирар, фақат эттинчисида салом берар эди. Сўнгра ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эди. Бас, бу тўққиз ракаат, эй ўғилчам. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кечани тонгга қадар тўлиқ қоим турмаган, ҳеч қачон бир кечада Қуръанни (тўлиқ) ўқимаган, Рамазондан бошқа ҳеч бир ойни тўлиқ рўза тутмаган. У бир намозни ўқиса, унга давом этарди. Агар тунда кўзлари уйқу билан ғолиб келса, кундузи ўн икки ракаат ўқир эди». У деди: Мен Ибн Аббоснинг олдига келиб унга ҳадисни айтдим. У: «Бу — валлаҳи — ҳақиқий ҳадисдир. Агар мен у билан гаплашадиган бўлганимда, олдига бориб уни ўзидан оғизма-оғиз эшитардим», деди. У деди: Мен: «Агар сен у билан гаплашмаслигингни билганимда, сенга айтмас эдим», дедим.