حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ بَعَثَ عُمَرُ النَّاسَ فِي أَفْنَاءِ الأَمْصَارِ يُقَاتِلُونَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَسْلَمَ الْهُرْمُزَانُ فَقَالَ إِنِّي مُسْتَشِيرُكَ فِي مَغَازِيَّ هَذِهِ. قَالَ نَعَمْ، مَثَلُهَا وَمَثَلُ مَنْ فِيهَا مِنَ النَّاسِ مِنْ عَدُوِّ الْمُسْلِمِينَ مَثَلُ طَائِرٍ لَهُ رَأْسٌ وَلَهُ جَنَاحَانِ وَلَهُ رِجْلاَنِ، فَإِنْ كُسِرَ أَحَدُ الْجَنَاحَيْنِ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ بِجَنَاحٍ وَالرَّأْسُ، فَإِنْ كُسِرَ الْجَنَاحُ الآخَرُ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ وَالرَّأْسُ، وَإِنْ شُدِخَ الرَّأْسُ ذَهَبَتِ الرِّجْلاَنِ وَالْجَنَاحَانِ وَالرَّأْسُ، فَالرَّأْسُ كِسْرَى، وَالْجَنَاحُ قَيْصَرُ، وَالْجَنَاحُ الآخَرُ فَارِسُ، فَمُرِ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَنْفِرُوا إِلَى كِسْرَى. وَقَالَ بَكْرٌ وَزِيَادٌ جَمِيعًا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ قَالَ فَنَدَبَنَا عُمَرُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْنَا النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِأَرْضِ الْعَدُوِّ، وَخَرَجَ عَلَيْنَا عَامِلُ كِسْرَى فِي أَرْبَعِينَ أَلْفًا، فَقَامَ تُرْجُمَانٌ فَقَالَ لِيُكَلِّمْنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ. فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَلْ عَمَّا شِئْتَ. قَالَ مَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ كُنَّا فِي شَقَاءٍ شَدِيدٍ وَبَلاَءٍ شَدِيدٍ، نَمَصُّ الْجِلْدَ وَالنَّوَى مِنَ الْجُوعِ، وَنَلْبَسُ الْوَبَرَ وَالشَّعَرَ، وَنَعْبُدُ الشَّجَرَ وَالْحَجَرَ، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ، إِذْ بَعَثَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرَضِينَ تَعَالَى ذِكْرُهُ وَجَلَّتْ عَظَمَتُهُ إِلَيْنَا نَبِيًّا مِنْ أَنْفُسِنَا، نَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، فَأَمَرَنَا نَبِيُّنَا رَسُولُ رَبِّنَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقَاتِلَكُمْ حَتَّى تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ أَوْ تُؤَدُّوا الْجِزْيَةَ، وَأَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ رَبِّنَا أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي نَعِيمٍ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا قَطُّ، وَمَنْ بَقِيَ مِنَّا مَلَكَ رِقَابَكُمْ. فَقَالَ النُّعْمَانُ رُبَّمَا أَشْهَدَكَ اللَّهُ مِثْلَهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنَدِّمْكَ وَلَمْ يُخْزِكَ، وَلَكِنِّي شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَهُبَّ الأَرْوَاحُ وَتَحْضُرَ الصَّلَوَاتُ.
Фазл ибн Яъқуб бизга айтди, Абдуллаҳ ибн Жаъфар Раққий бизга айтди, Муътамир ибн Сулаймон бизга айтди, Саъид ибн Убайдуллаҳ Сақафий бизга айтди, Бакр ибн Абдуллаҳ Музаний ва Зиёд ибн Жубайр бизга айтдилар, Жубайр ибн Ҳайядан, у деди: Умар одамларни турли шаҳарларга (четларига) мушриклар билан жанг қилишга жўнатди. Шунда Ҳурмузон (Форс саркардаси) мусулмон бўлди ва (Умар): «Мен сени мана шу ғазотларим ҳақида маслаҳатчи қиламан», деди. У: «Ҳа, унинг ва ундаги мусулмонлар душманлари бўлган одамларнинг мисоли — боши, икки қаноти ва икки оёғи бор қуш мисолидир. Агар бир қаноти синдирилса, икки оёқ бир қанот ва бош билан туради; иккинчи қанот синдирилса, икки оёқ ва бош туради; агар бош эзилса, икки оёқ, икки қанот ва бош (ҳаммаси) кетади. Бош — Кисро, бир қанот — Қайсар, иккинчи қанот — Форс. Бас, мусулмонларга буюр, Кисрога (қараб) отлансинлар», деди. Бакр ва Зиёд биргаликда Жубайр ибн Ҳайядан айтдилар, у деди: Умар бизни (жангга) чақирди ва устимизга Нуъмон ибн Муқарринни амир қилиб қўйди, токи биз душман ерида бўлганимизда, устимизга Кисронинг амалдори қирқ минг (аскар) билан чиқди. Бир таржимон туриб: «Сизлардан бир киши мен билан гаплашсин», деди. Муғира: «Хоҳлаган нарсангни сўра», деди. У: «Сизлар кимсизлар?», деди. У деди: «Биз араблардан бир қавммиз, қаттиқ бахтсизлик ва қаттиқ балодида эдик; очликдан тери ва хурмо данагини сўрар, жун ва юнг кияр, дарахт ва тошга ибодат қилар эдик. Биз шу ҳолатда эканимизда, осмонлар Рабби ва ерлар Рабби — зикри олий, азамати буюк (Зот) — бизга ўзимиздан бир Набий юборди, биз унинг отасини ҳам, онасини ҳам биламиз. Бизнинг Набиймиз, Раббимизнинг Расули соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга сизлар билан — токи ёлғиз Аллаҳга ибодат қилгунингизгача ёки жизя тўлагнингизгача — жанг қилишни буюрди. Бизнинг Набиймиз соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга Раббимизнинг рисолатидан хабар бердики, биздан ким ўлдирилса, ҳеч қачон мисли кўрилмаган неъматдаги жаннатга боради; биздан ким қолса (тирик қолса), сизларнинг бўйинларингизга (гарданларингизга) эга бўлади», деди. Нуъмон (Муғирага): «Балки Аллаҳ сени Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга шунга ўхшаш (жангда) ҳозир қилган-у, сени пушаймон ҳам қилмаган, хор ҳам қилмаган. Лекин мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан жангда ҳозир бўлганман: агар у куннинг аввалида жанг қилмаса, токи шамоллар эссин ва намозлар (вақти) етсин деб кутар эди», деди.