وَقَالَ حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُحْبَسُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُهِمُّوا بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا. فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ، وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، لِتَشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا، قَالَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ قَالَ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ أَكْلَهُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَقَدْ نُهِيَ عَنْهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ. فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ سُؤَالَهُ رَبَّهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ. قَالَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ثَلاَثَ كَلِمَاتٍ كَذَبَهُنَّ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا آتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ وَقَرَّبَهُ نَجِيًّا. قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ قَتْلَهُ النَّفْسَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَرُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ. قَالَ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ. فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي فَيَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ". قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ أَيْضًا يَقُولُ " فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ". قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ". قَالَ قَتَادَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ " فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، حَتَّى مَا يَبْقَى فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ {عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا} قَالَ وَهَذَا الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي وُعِدَهُ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم ".
Анас (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Мўминлар қиёмат куни (маҳшарда) ҳибс қилинадилар (тўхтатиладилар), ҳатто бундан ғамгин бўлиб: ‹Кошки Роббимизга шафоатчи тутсак — бизни жойимиздан тинчитса› дейдилар. Улар Одамнинг олдига келиб: ‹Сен — Одамсан, одамларнинг отаси; Аллаҳ сени Ўз қўли билан яратди, сени ўз жаннатига жойлаштирди, малоикаларни сенга сажда қилдирди ва сенга ҳамма нарсанинг исмларини ўргатди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил — то бизни шу жойимиздан тинчитса› дейдилар. У: ‹Мен у (мартабада) эмасман› дейди ва ўзи қилган хатосини — қайтарилган дарахтдан (мевасидан) еганини — зикр қилади ва: ‹Лекин Нуҳга — Аллаҳ ер аҳлига юборган биринчи Набийга — боринг› дейди. Улар Нуҳга келадилар, у: ‹Мен у (мартабада) эмасман› дейди ва қилган хатосини — Роббидан илмсиз (нўрин) сўраганини — зикр қилади ва: ‹Лекин Иброҳимга — Раҳмоннинг халилига — боринг› дейди. Улар Иброҳимга келадилар, у: ‹Мен у (мартабада) эмасман› дейди ва — ўзи (таъвил билан) гапирган уч калимани — зикр қилади ва: ‹Лекин Мусога — Аллаҳ унга Тавротни берган, у билан сўзлашган ва уни нажва (махфий суҳбат) билан яқинлаштирган бандага — боринг› дейди. Улар Мусога келадилар, у: ‹Мен у (мартабада) эмасман› дейди ва қилган хатосини — бир жонни ўлдирганини — зикр қилади ва: ‹Лекин Исога — Аллаҳнинг бандаси, Расули, Аллаҳнинг руҳи ва калимасига — боринг› дейди. Улар Исога келадилар, у: ‹Мен у (мартабада) эмасман, лекин Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га — Аллаҳ унинг гуноҳининг олди ва кейинини мағфират қилган бандага — боринг› дейди. Улар менга келадилар, мен Роббимнинг ҳузурига (даргоҳига) изн сўрайман, менга Унга (киришга) изн берилади. Уни кўрганимда, сажда қилиб йиқиламан, У мени — қанча хоҳласа — қолдиради, кейин: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади› дейди. Мен бошимни кўтараман, Роббимни — У менга ўргатган сано ва ҳамд билан — мақтайман. У менга бир чегара белгилайди, мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман" деди. Қатода: Мен уни шундай деганини ҳам эшитдим: "Мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва жаннатга киритаман; кейин (яна) қайтиб, Роббимнинг ҳузурига изн сўрайман... (уч марта такрор)" — кейин: "...то дўзахда фақат Қуръан уни ҳибс қилган — яъни унга абадий (қолиш) вожиб бўлган — киши қолгунча" деди. Кейин бу оятни — «Шояд Роббинг сени Мақом Маҳмудга (мақтовли мақомга) тирилтирса» — тиловат қилди ва: "Бу — Мақом Маҳмуд — сизнинг Набийнгиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ваъда қилинган(мақом)дир" деди.