أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتْ مُلُوكٌ بَعْدَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ بَدَّلُوا التَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ وَكَانَ فِيهِمْ مُؤْمِنُونَ يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ قِيلَ لِمُلُوكِهِمْ مَا نَجِدُ شَتْمًا أَشَدَّ مِنْ شَتْمٍ يَشْتِمُونَّا هَؤُلاَءِ إِنَّهُمْ يَقْرَءُونَ {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} وَهَؤُلاَءِ الآيَاتِ مَعَ مَا يَعِيبُونَّا بِهِ فِي أَعْمَالِنَا فِي قِرَاءَتِهِمْ فَادْعُهُمْ فَلْيَقْرَءُوا كَمَا نَقْرَأُ وَلْيُؤْمِنُوا كَمَا آمَنَّا. فَدَعَاهُمْ فَجَمَعَهُمْ وَعَرَضَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلَ أَوْ يَتْرُكُوا قِرَاءَةَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ إِلاَّ مَا بَدَّلُوا مِنْهَا فَقَالُوا مَا تُرِيدُونَ إِلَى ذَلِكَ دَعُونَا. فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمُ ابْنُوا لَنَا أُسْطُوَانَةً ثُمَّ ارْفَعُونَا إِلَيْهَا ثُمَّ اعْطُونَا شَيْئًا نَرْفَعُ بِهِ طَعَامَنَا وَشَرَابَنَا فَلاَ نَرِدُ عَلَيْكُمْ. وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ دَعُونَا نَسِيحُ فِي الأَرْضِ وَنَهِيمُ وَنَشْرَبُ كَمَا يَشْرَبُ الْوَحْشُ فَإِنْ قَدَرْتُمْ عَلَيْنَا فِي أَرْضِكُمْ فَاقْتُلُونَا. وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمُ ابْنُوا لَنَا دُورًا فِي الْفَيَافِي وَنَحْتَفِرُ الآبَارَ وَنَحْتَرِثُ الْبُقُولَ فَلاَ نَرِدُ عَلَيْكُمْ وَلاَ نَمُرُّ بِكُمْ وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنَ الْقَبَائِلِ إِلاَّ وَلَهُ حَمِيمٌ فِيهِمْ. قَالَ فَفَعَلُوا ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا} وَالآخَرُونَ قَالُوا نَتَعَبَّدُ كَمَا تَعَبَّدَ فُلاَنٌ وَنَسِيحُ كَمَا سَاحَ فُلاَنٌ وَنَتَّخِذُ دُورًا كَمَا اتَّخَذَ فُلاَنٌ. وَهُمْ عَلَى شِرْكِهِمْ لاَ عِلْمَ لَهُمْ بِإِيمَانِ الَّذِينَ اقْتَدَوْا بِهِ فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ قَلِيلٌ انْحَطَّ رَجُلٌ مِنْ صَوْمَعَتِهِ وَجَاءَ سَائِحٌ مِنْ سِيَاحَتِهِ وَصَاحِبُ الدَّيْرِ مِنْ دَيْرِهِ فَآمَنُوا بِهِ وَصَدَّقُوهُ فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ} أَجْرَيْنِ بِإِيمَانِهِمْ بِعِيسَى وَبِالتَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَبِإِيمَانِهِمْ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَتَصْدِيقِهِمْ قَالَ {يَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ} الْقُرْآنَ وَاتِّبَاعَهُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ {لِئَلاَّ يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ} يَتَشَبَّهُونَ بِكُمْ {أَنْ لاَ يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ} الآيَةَ.
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо Суфён ибн Саиддан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан хабар берди, у деди: Исо ибн Марям (алайҳис-салоту вассалом)дан кейин шундай подшоҳлар бўлдики, улар Таврот ва Инжилни ўзгартириб юбордилар. Уларнинг орасида Тавротни ўқийдиган мўминлар бор эди. Подшоҳларига: «Бизни бу кишилар ҳақорат қилганидан оғирроқ ҳақорат топмаймиз; улар: Ким Аллаҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилмаса, ана ўшалар кофирлардир, дейилган оятни ўқийдилар ва шу оятлар билан бизнинг амалларимиздаги (айбларни) қоралайдилар. Бас, уларни чақиргин, биз ўқигандек ўқисинлар, биз иймон келтиргандек иймон келтирсинлар,» дейилди. У (подшоҳ) уларни чақириб, жамлади ва уларга: ё ўлдирилишни, ёки ўзгартириб юборилганидан бошқа Таврот ва Инжилни ўқишни тарк этишни таклиф қилди. Улар: «Бундан нима истайсизлар? Бизни қўйиб юборинг,» дедилар. Улардан бир тоифа: «Бизга бир минора қуриб беринг, сўнг бизни унга кўтаринг, сўнг бизга таом ва ичимлигимизни кўтариб берадиган нарса беринг, биз сизларнинг олдингизга тушмаймиз,» деди. Яна бир тоифа: «Бизни қўйиб юборинг, биз ер юзида саёҳат қиламиз, кезамиз ва ёввойи ҳайвонлар ичгандек (сувдан) ичамиз. Агар бизни ўз ерингизда қўлга олсангиз, ўлдиринглар,» деди. Яна бир тоифа: «Бизга саҳроларда уйлар қуриб беринг, биз қудуқлар қазиб, кўкатлар экамиз, сизларнинг олдингизга тушмаймиз ва ёнингиздан ўтмаймиз,» деди — қабилалардан ҳеч бири йўқ эдики, уларнинг орасида (буларнинг) яқин қариндоши бўлмасин. У (Ибн Аббос) деди: Улар шуни қилдилар. Бас, Аллаҳ азза ва жалла: «Ва улар ўзлари ихтиро қилган тарки дунёчиликни Биз уларга фарз қилмаган эдик, фақат Аллаҳнинг розилигини истаб (ўзлари уни ихтиро қилдилар). Бас, унга лойиқ амал қила олмадилар,» (оятини) нозил қилди. Бошқалар эса: «Биз фалончи ибодат қилгандек ибодат қиламиз, фалончи саёҳат қилгандек саёҳат қиламиз ва фалончи уйлар тутгандек уйлар тутамиз,» дедилар. Ҳолбуки, улар ўз ширкларида эдилар, ўзлари эргашган кишиларнинг иймонидан хабарлари йўқ эди. Аллаҳ Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни юборганида, улардан оз қисмидан бошқаси қолмаган эди. Бир киши ўз савмаасидан тушди, бир сайёҳ ўз саёҳатидан, бир дайр (соҳиби) ўз ибодатхонасидан келиб, у зотга иймон келтирдилар ва уни тасдиқладилар. Шунда Аллаҳ таборак ва таоло: «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан қўрқинглар ва Унинг Расулига иймон келтиринглар, (шунда) У сизларга Ўз раҳматидан икки улуш беради,» — яъни уларнинг Исо, Таврот ва Инжилга иймон келтирганликлари ҳамда Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га иймон келтириб, уни тасдиқ қилганликлари учун икки ажр (беради). У: «ва сизларга (унинг ёрдамида) юрадиган нур беради,» — яъни Қуръан ва уларнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эргашганликлари (нури). У: «Токи аҳли китоб билиб қўйсин,» — сизларга ўхшамоқчи бўладилар — «улар Аллаҳнинг фазлидан бирор нарсага қодир эмасликларини...» деган оятни (нозил қилди).