حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دِيَةِ الْخَطَإِ عِشْرِينَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَعِشْرِينَ بَنِي مَخَاضٍ ذُكُورًا وَعِشْرِينَ بِنْتَ لَبُونٍ وَعِشْرِينَ جَذَعَةً وَعِشْرِينَ حِقَّةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مَوْقُوفًا . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الدِّيَةَ تُؤْخَذُ فِي ثَلاَثِ سِنِينَ فِي كُلِّ سَنَةٍ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَرَأَوْا أَنَّ دِيَةَ الْخَطَإِ عَلَى الْعَاقِلَةِ . وَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ الْعَاقِلَةَ قَرَابَةُ الرَّجُلِ مِنْ قِبَلِ أَبِيهِ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا الدِّيَةُ عَلَى الرِّجَالِ دُونَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ مِنَ الْعَصَبَةِ يُحَمَّلُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ رُبُعَ دِينَارٍ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى نِصْفِ دِينَارٍ فَإِنْ تَمَّتِ الدِّيَةُ وَإِلاَّ نُظِرَ إِلَى أَقْرَبِ الْقَبَائِلِ مِنْهُمْ فَأُلْزِمُوا ذَلِكَ .
Бизга Али ибн Саид ал-Киндий ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зоида хабар берди, ал-Ҳажжождан, у Зайд ибн Жубайрдан, у Хишф ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Ибн Масъуддан эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хато (қотиллик) диятини йигирма бинт махоз (бир ёшли урғочи туя), йигирма эркак ибн махоз (бир ёшли эркак туя), йигирма бинт лабун (икки ёшли урғочи туя), йигирма жазаъа (тўрт ёшли туя) ва йигирма ҳиққа (уч ёшли туя) деб ҳукм қилдилар. У деди: Бу бобда Абдуллаҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Бизга Абу Ҳишом ар-Рифўий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зоида ва Абу Холид ал-Аҳмар ал-Ҳажжож ибн Артоадан шунга ўхшаш (ривоят) хабар берди. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Масъуднинг ҳадисини биз марфуъ (Пайғамбарга етказилган) ҳолда фақат шу йўл билан биламиз; у Абдуллаҳдан мавқуф (саҳобада тўхтаган) ҳолда ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли шунга кетганлар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳли дият уч йил ичида олинишига, ҳар йили диятнинг учдан бири (олинишига) иттифоқ қилганлар ва хато дияти оқила (айбдорнинг ота томонидаги қариндошлари)нинг зиммасида бўлишини кўрганлар. Баъзилари оқила кишининг ота томонидаги қариндошлари, деб кўрдилар. Бу Молик ва Шофеъийнинг сўзидир. Баъзилари айтди: дият асаба (қариндошлар)дан аёллар ва болалардан бошқа эркакларнинг зиммасидадир; улардан ҳар бир эркакка тўртдан бир динор юкланади. Баъзилари ярим диноргача (юкланади) дедилар; агар дият тўлса (етса, шу), бўлмаса энг яқин қабилаларга қаралади ва шу (тўлов) уларга лозим қилинади.