حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - قَالَ مُسَدَّدٌ - حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ . فَقَالَ " مَا شَأْنُكَ " . قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ . قَالَ " فَهَلْ تَجِدُ مَا تُعْتِقُ رَقَبَةً " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " . قَالَ لاَ . قَالَ " اجْلِسْ " . فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " تَصَدَّقْ بِهِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَفْقَرَ مِنَّا فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ ثَنَايَاهُ قَالَ " فَأَطْعِمْهُ إِيَّاهُمْ " . وَقَالَ مُسَدَّدٌ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ أَنْيَابُهُ .
Бизга Мусаддад ва Муҳаммад ибн Ийсо — маънода (бир хил) — ривоят қилиб дедилар: Бизга Суфён — Мусаддад деди — бизга аз-Зуҳрий Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: «Ҳалок бўлдим», деди. У: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Рамазонда хотиним билан қўшилдим», деди. У: «Озод қиладиган қул топа оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У: «Олтмиш мискинни таомлантира оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У: «Ўтир», дедилар. Сўнг Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У: «Буни садақа қил», дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, Мадинанинг икки қора тошли (чегараси) орасида биздан камбағалроқ хонадон йўқ», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олд тишлари кўрингунча кулиб: «Уни ўша (оилангга) едиргин», дедилар. Мусаддад бошқа бир ўринда «олд (қозиқ) тишлари» деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ بِمَعْنَاهُ . زَادَ الزُّهْرِيُّ وَإِنَّمَا كَانَ هَذَا رُخْصَةً لَهُ خَاصَّةً فَلَوْ أَنَّ رَجُلاً فَعَلَ ذَلِكَ الْيَوْمَ لَمْ يَكُنْ لَهُ بُدٌّ مِنَ التَّكْفِيرِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَالأَوْزَاعِيُّ وَمَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ وَعِرَاكُ بْنُ مَالِكٍ عَلَى مَعْنَى ابْنِ عُيَيْنَةَ . زَادَ الأَوْزَاعِيُّ وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ривоят қилдики, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, ушбу ҳадисни шу маънода хабар берди. Аз-Зуҳрий қўшди: «Бу унга (ўша кишига) хос рухсат эди. Агар бир киши бугун шундай қилса, каффорат тўлашдан ўзга чораси йўқ». Абу Довуд деди: Уни ал-Лайс ибн Саъд, ал-Авзўий, Мансур ибнул-Муътамир ва Ирок ибн Молик Ибн Уяйнанинг маъноси бўйича ривоят қилдилар. Ал-Авзўий: «Ва Аллаҳдан мағфират сўра» (деган жумлани) қўшди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ يَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ أَوْ يُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا . قَالَ لاَ أَجِدُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْلِسْ " . فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَحْوَجَ مِنِّي . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ وَقَالَ لَهُ " كُلْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَلَى لَفْظِ مَالِكٍ أَنَّ رَجُلاً أَفْطَرَ وَقَالَ فِيهِ " أَوْ تُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ أَوْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, бир киши Рамазонда (рўзасини) бузди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга бир қул озод қилишни ёки кетма-кет икки ой рўза тутишни ёки олтмиш мискинни таомлантиришни буюрдилар. У: «Топа олмайман», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Ўтир», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У: «Буни олгин ва садақа қилгин», дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мендан муҳтожроқ бирор киши йўқ», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олд (қозиқ) тишлари кўрингунча кулиб, унга: «Уни ўзинг егин», дедилар. Абу Довуд деди: Уни Ибн Журайж аз-Зуҳрийдан Моликнинг лафзига мувофиқ «Бир киши (рўзасини) бузди» деб ривоят қилди ва унда: «Ё бир қул озод қиласан, ё икки ой рўза тутасан, ё олтмиш мискинни таомлантирасан» деди.
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ فَأُتِيَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ قَدْرُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا وَقَالَ فِيهِ " كُلْهُ أَنْتَ وَأَهْلُ بَيْتِكَ وَصُمْ يَوْمًا وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ " .
Бизга Жаъфар ибн Мусофир ривоят қилдики, бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Саъд Ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди, у Рамазонда (рўзасини) бузган эди — ушбу ҳадисни (зикр қилди). У деди: Унга ичида ўн беш сў атрофида хурмо бўлган бир сават келтирилди ва унда: «Буни ўзинг ва аҳли оиланг енглар, бир кун рўза тут ва Аллаҳдан мағфират сўра», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَتَى رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فِي رَمَضَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ احْتَرَقْتُ . فَسَأَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا شَأْنُهُ قَالَ أَصَبْتُ أَهْلِي . قَالَ " تَصَدَّقْ " . قَالَ وَاللَّهِ مَا لِي شَىْءٌ وَلاَ أَقْدِرُ عَلَيْهِ . قَالَ " اجْلِسْ " . فَجَلَسَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ أَقْبَلَ رَجُلٌ يَسُوقُ حِمَارًا عَلَيْهِ طَعَامٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ آنِفًا " . فَقَامَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَصَدَّقْ بِهَذَا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَلَى غَيْرِنَا فَوَاللَّهِ إِنَّا لَجِيَاعٌ مَا لَنَا شَىْءٌ . قَالَ " كُلُوهُ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий ривоят қилдики, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Амр ибнул-Ҳорис хабар бердики, Абдурраҳмон ибнул-Қосим унга ривоят қилдики, Муҳаммад ибн Жаъфар ибнуз-Зубайр унга ривоят қилдики, Аббод ибн Абдуллаҳ ибнуз-Зубайр унга ривоят қилдики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оишанинг шундай деганини эшитган: Бир киши Рамазонда масжидда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: «Эй Расулуллаҳ, мен ёндим», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан нима бўлганини сўрадилар. У: «Аҳлимга (хотинимга) яқинлик қилдим», деди. У: «Садақа қил», дедилар. У: «Аллаҳга қасамки, менинг ҳеч нарсам йўқ ва бунга қодир эмасман», деди. У: «Ўтир», дедилар. У ўтирди. Шу ҳолатда турганида бир киши устига таом ортилган эшакни ҳайдаб келди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ҳозиргина ёнган киши қаерда?» дедилар. У киши турди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Буни садақа қил», дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, биздан бошқага (садақа қилайми)? Аллаҳга қасамки, биз очмиз, ҳеч нарсамиз йўқ», деди. У: «Уни (ўзларинг) енглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَأُتِيَ بِعَرَقٍ فِيهِ عِشْرُونَ صَاعًا .
Бизга Муҳаммад ибн Авф ривоят қилдики, бизга Саъийд ибн Абу Марям ривоят қилди, бизга Ибн Абуз-Зинод Абдурраҳмон ибнул-Ҳорисдан, у Муҳаммад ибн Жаъфар ибнуз-Зубайрдан, у Аббод ибн Абдуллаҳдан, у Оишадан ушбу қиссани ривоят қилди. У деди: Унга ичида йигирма сў (хурмо) бўлган бир сават келтирилди.