حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ فَأَخَذَ - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - الْفِدَاءَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ } إِلَى قَوْلِهِ { لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ } مِنَ الْفِدَاءِ ثُمَّ أَحَلَّ لَهُمُ اللَّهُ الْغَنَائِمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يُسْأَلُ عَنِ اسْمِ أَبِي نُوحٍ فَقَالَ أَيْشٍ تَصْنَعُ بِاسْمِهِ اسْمُهُ اسْمٌ شَنِيعٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ اسْمُ أَبِي نُوحٍ قُرَادٌ وَالصَّحِيحُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَزْوَانَ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал ривоят қилди, деди: бизга Абу Нуҳ ривоят қилди, деди: бизга Икрима ибн Аммор хабар берди, деди: бизга Симок ал-Ҳанафий ривоят қилди, деди: бизга Ибн Аббос ривоят қилди, деди: менга Умар ибнул-Хаттоб ривоят қилди, у деди: Бадр куни бўлганида, у — яъни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам — фидя (товон) олганида, Аллаҳ азза ва жалла: «Набийга, то ер юзида (душманни) босиб эзмагунча, асирлари бўлиши ярашмас эди» дегандан тортиб «Олган нарсангиз (фидя) сабабли сизга (азоб) етарди» дегунгача нозил қилди. Сўнг Аллаҳ уларга ўлжаларни ҳалол қилди. Абу Довуд деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг Абу Нуҳнинг исми ҳақида сўралганини эшитдим, у: «Унинг исми билан нима қиласан, унинг исми ёқимсиз бир исмдир» деди. Абу Довуд деди: Абу Нуҳнинг исми Қурод эди, тўғриси эса Абдурроҳман ибн Ғазвон.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ الْعَيْشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي الْعَنْبَسِ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ فِدَاءَ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعَمِائَةٍ .
Бизга Абдурроҳман ибнул-Муборак ал-Айший ривоят қилди, деди: бизга Суфён ибн Ҳабиб ривоят қилди, деди: бизга Шуъба Абул-Анбасдан, у Абуш-Шаъсодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр куни жоҳилият аҳлининг фидясини (ҳар бирига) тўрт юз (дирҳам) қилиб белгилади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا بَعَثَ أَهْلُ مَكَّةَ فِي فِدَاءِ أَسْرَاهُمْ بَعَثَتْ زَيْنَبُ فِي فِدَاءِ أَبِي الْعَاصِ بِمَالٍ وَبَعَثَتْ فِيهِ بِقِلاَدَةٍ لَهَا كَانَتْ عِنْدَ خَدِيجَةَ أَدْخَلَتْهَا بِهَا عَلَى أَبِي الْعَاصِ . قَالَتْ فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَقَّ لَهَا رِقَّةً شَدِيدَةً وَقَالَ " إِنْ رَأَيْتُمْ أَنْ تُطْلِقُوا لَهَا أَسِيرَهَا وَتَرُدُّوا عَلَيْهَا الَّذِي لَهَا " . فَقَالُوا نَعَمْ . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ عَلَيْهِ أَوْ وَعَدَهُ أَنْ يُخَلِّيَ سَبِيلَ زَيْنَبَ إِلَيْهِ وَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ وَرَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ " كُونَا بِبَطْنِ يَأْجِجَ حَتَّى تَمُرَّ بِكُمَا زَيْنَبُ فَتَصْحَبَاهَا حَتَّى تَأْتِيَا بِهَا " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Салама Муҳаммад ибн Исъҳоқдан, у Яҳё ибн Аббоддан, у отаси Аббод ибн Абдуллаҳ ибнуз-Зубайрдан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: Макка аҳли асирларининг фидясини юборганларида, Зайнаб Абул-Оснинг фидясига мол юборди ва у билан бирга бир мунчоқ (маржон) юбордики, у Хадижага тегишли эди ва Хадижа уни Абул-Осга узатганида (қизи билан) берган эди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни кўрганида, унга қаттиқ раҳми келди ва: «Агар мақул кўрсангиз, унга асирини қўйиб юбориб, унга тегишли нарсани қайтариб берсангиз» деди. Улар: «Ҳа» дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан (Абул-Осдан) Зайнабни ўз ҳузурига (Мадинага) қўйиб юборишни аҳд олган ёки ваъда олган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зайд ибн Ҳориса ва ансорлардан бир кишини юборди ва: «Иккалангиз Яъжиж водийсида бўлинглар, то Зайнаб олдингиздан ўтгунча, сўнг унга ҳамроҳ бўлиб уни олиб келинглар» деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا عَمِّي، - يَعْنِي سَعِيدَ بْنَ الْحَكَمِ - قَالَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَذَكَرَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَعِي مَنْ تَرَوْنَ وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ فَاخْتَارُوا إِمَّا السَّبْىَ وَإِمَّا الْمَالَ " . فَقَالُوا نَخْتَارُ سَبْيَنَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ هَؤُلاَءِ جَاءُوا تَائِبِينَ وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ " . فَقَالَ النَّاسُ قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ لَهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ " . فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ فَأَخْبَرُوهُمْ أَنَّهُمْ قَدْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا .
Бизга Аҳмад ибн Абу Марям ривоят қилди, бизга амаким — яъни Саъид ибнул-Ҳакам — ривоят қилди, деди: бизга Лайс ибн Саъд Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: Урва ибнуз-Зубайр зикр қилдики, Марвон ва ал-Мисвар ибн Махрама унга хабар бердиларки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳавозин элчилари мусулмон бўлиб келганларида — улар ундан мол-мулкларини қайтаришни сўраганларида — уларга деди: «Мен билан кўриб турганларингиз (қўшин) бор ва мен учун гапларнинг энг ёқимлиси ростроқ бўлганидир. Бас, ё асирларни, ё молни танланглар.» Улар: «Асирларимизни танлаймиз» дедилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб, Аллаҳга ҳамд айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, бу биродарингиз тавба қилиб келдилар, мен уларнинг асирларини уларга қайтаришни мақул кўрдим. Сизлардан ким буни хуш кўриб (бепул) берса, қилсин; ва ким ўз улушини ушлаб туришни хоҳласа, то Аллаҳ бизга биринчи келтирган ўлжадан уни берсак, қилсин.» Одамлар: «Биз буни улар учун хуш кўриб бердик, эй Расулуллаҳ» дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга деди: «Биз сизлардан ким изн бериб, ким изн бермаганини билмаймиз. Бас, қайтинглар, то оқсоқолларингиз (орифларингиз) сизларнинг ишингизни бизга кўтариб келгунча.» Одамлар қайтдилар ва оқсоқоллари улар билан гаплашди, сўнг улар Набийга уларнинг хуш кўриб изн берганларини хабар қилдилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رُدُّوا عَلَيْهِمْ نِسَاءَهُمْ وَأَبْنَاءَهُمْ فَمَنْ مَسَكَ بِشَىْءٍ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ فَإِنَّ لَهُ بِهِ عَلَيْنَا سِتَّ فَرَائِضَ مِنْ أَوَّلِ شَىْءٍ يُفِيئُهُ اللَّهُ عَلَيْنَا " . ثُمَّ دَنَا - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - مِنْ بَعِيرٍ فَأَخَذَ وَبَرَةً مِنْ سَنَامِهِ ثُمَّ قَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنَ الْفَىْءِ شَىْءٌ وَلاَ هَذَا " . وَرَفَعَ أُصْبُعَيْهِ " إِلاَّ الْخُمُسَ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ عَلَيْكُمْ فَأَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ " . فَقَامَ رَجُلٌ فِي يَدِهِ كُبَّةٌ مِنْ شَعْرٍ فَقَالَ أَخَذْتُ هَذِهِ لأُصْلِحَ بِهَا بَرْذَعَةً لِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكَ " . فَقَالَ أَمَّا إِذْ بَلَغَتْ مَا أَرَى فَلاَ أَرَبَ لِي فِيهَا . وَنَبَذَهَا .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, деди: бизга Ҳаммод Муҳаммад ибн Исъҳоқдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан, шу қисса ҳақида ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Уларга аёлларини ва болаларини қайтаринглар. Ким бу ўлжадан (файъдан) бирор нарсани ушлаб қолса, унга бунинг эвазига бизнинг зиммамизда Аллаҳ бизга биринчи келтирадиган нарсадан олти улуш (фариза) бор.» Сўнг у — яъни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам — бир туяга яқинлашиб, унинг ўркачидан бир тола жун олди, сўнг деди: «Эй одамлар, менга бу ўлжадан ҳеч нарса йўқ, ҳатто бу ҳам йўқ» — ва икки бармоғини кўтарди — «хумсдан (бешдан бир) бошқа, ва хумс ҳам сизларга қайтарилади. Бас, игна ва ип(ни ҳам) топширинглар.» Шунда қўлида жундан бир думалоқ бўлган бир киши туриб: «Мен буни эгар-остлиғимни тузатиш учун олдим» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аммо менга ва Абдулмутталиб авлодига тегишли бўлган нарса — у сеникидир» деди. У: «Аммо модомики, иш кўриб турган даражага етган экан, унга менга ҳожат йўқ» деди ва уни ташлаб юборди.