حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا . فَذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён Амр ибн Динордан хабар берди, айтди: ибн Умарнинг шундай деяётганини эшитдим: Биз музораани (экин улушига ерни ижарага беришни) ёмон кўрмас эдик, токи Рофиъ ибн Хадижнинг: «Албатта Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан қайтардилар», деяётганини эшитдим. Буни Товусга зикр қилдим, у деди: Менга ибн Аббос айтди: «Албатта Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан қайтармадилар, балки: ‹Сизлардан бировингиз ерини (биродарига бепул) берса, ундан маълум бир ҳақ (ижара) олишидан кўра яхшироқдир›, дедилар».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا أَتَاهُ رَجُلاَنِ - قَالَ مُسَدَّدٌ مِنَ الأَنْصَارِ ثُمَّ اتَّفَقَا - قَدِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنَكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ " . زَادَ مُسَدَّدٌ فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга ибн Улайя ривоят қилди (ҳ) ва бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Бишр — маъно бир хил — Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Абу Убайда ибн Муҳаммад ибн Аммордан, у Валид ибн Абу Валиддан, у Урва ибн Зубайрдан ривоят қилди, айтди: Зайд ибн Собит деди: Аллаҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин, Аллаҳга қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Унга икки киши келди — Мусаддад: «ансорлардан», деди, сўнг икковлари (ривоятда) мувофиқ бўлишди — улар урушиб қолган эдилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар ишингиз шу бўлса, унда экин ерларини ижарага берманглар», дедилар. Мусаддад қўшди: бас, у (Рофиъ) фақат: «экин ерларини ижарага берманглар», деган сўзларини эшитди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِكْرِمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَبِيبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ بِمَا عَلَى السَّوَاقِي مِنَ الزَّرْعِ وَمَا سَعِدَ بِالْمَاءِ مِنْهَا فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ وَأَمَرَنَا أَنْ نُكْرِيَهَا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд Муҳаммад ибн Икрима ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Абу Лабибадан, у Саъид ибн ал-Мусайябдан, у Саъддан хабар берди, айтди: Биз ерни ариқлар бўйидаги экин ва ундан сувдан униб чиққан нарса эвазига ижарага берар эдик. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни бундан қайтардилар ва уни олтин ёки кумушга ижарага беришни буюрдилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، كِلاَهُمَا عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - وَاللَّفْظُ لِلأَوْزَاعِيِّ - حَدَّثَنِي حَنْظَلَةُ بْنُ قَيْسٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِهَا إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ يُؤَاجِرُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا عَلَى الْمَاذِيَانَاتِ وَأَقْبَالِ الْجَدَاوِلِ وَأَشْيَاءَ مِنَ الزَّرْعِ فَيَهْلِكُ هَذَا وَيَسْلَمُ هَذَا وَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا وَلَمْ يَكُنْ لِلنَّاسِ كِرَاءٌ إِلاَّ هَذَا فَلِذَلِكَ زَجَرَ عَنْهُ فَأَمَّا شَىْءٌ مَضْمُونٌ مَعْلُومٌ فَلاَ بَأْسَ بِهِ . وَحَدِيثُ إِبْرَاهِيمَ أَتَمُّ وَقَالَ قُتَيْبَةُ عَنْ حَنْظَلَةَ عَنْ رَافِعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رِوَايَةُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَنْظَلَةَ نَحْوَهُ .
Бизга Иброҳим ибн Мусо ар-Розий ривоят қилди, бизга Исо хабар берди, бизга Авзоий ривоят қилди (ҳ) ва бизга Қутайба ибн Саъид ривоят қилди, бизга Лайс ривоят қилди, икковлари Робиъа ибн Абу Абдурраҳмондан — лафз Авзоийники — менга Ҳанзала ибн Қайс ал-Ансорий ривоят қилди, айтди: Рофиъ ибн Хадиждан ерни олтин ва кумушга ижарага бериш тўғрисида сўрадим. У деди: Унда зарар йўқ. Одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида ариқлар бўйи, ариқ бошлари ва экиндан бошқа нарсалар эвазига ижарага беришар эди. Бас, бу ҳалок бўлар, у эса омон қолар, ёки бу омон қолар, у эса ҳалок бўлар эди. Одамлар учун бундан бошқа ижара йўқ эди, шунинг учун ундан ман қилинди. Аммо зиммага олинган маълум бир нарса бўлса, унда зарар йўқ. Иброҳимнинг ҳадиси тўлиқроқдир. Қутайба: «Ҳанзаладан, у Рофиъдан», деди. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саъиднинг Ҳанзаладан ривояти шунга ўхшаш.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَقُلْتُ أَبِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ أَمَّا بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ فَلاَ بَأْسَ بِهِ .
Бизга Қутайба ибн Саъид Моликдан, у Робиъа ибн Абу Абдурраҳмондан, у Ҳанзала ибн Қайсдан ривоят қилдики, у Рофиъ ибн Хадиждан ерни ижарага бериш тўғрисида сўради. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ерни ижарага беришдан қайтардилар. Мен: «Олтин ва кумушга-ми?» дедим. У: «Олтин ва кумушга келсак, унда зарар йўқ», деди.