Бу борада қаттиқ огоҳлантириш

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرْضَهُ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ الأَنْصَارِيَّ حَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ قَالَ رَافِعٌ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ سَمِعْتُ عَمَّىَّ وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ‏.‏ ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ عَلِمَهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَيُّوبُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ وَكَثِيرُ بْنُ فَرْقَدٍ وَمَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ رَافِعٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَفْصِ بْنِ عِنَانٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ رَوَاهُ زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ أَتَى رَافِعًا فَقَالَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ وَكَذَا قَالَ عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ عَمِّهِ ظُهَيْرِ بْنِ رَافِعٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو النَّجَاشِيِّ عَطَاءُ بْنُ صُهَيْبٍ ‏.‏

Бизга Абдулмалик ибн Шуъайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, менга отам бобом Лайсдан ривоят қилди, менга Уқайл ибн Шиҳобдан ривоят қилди, менга Солим ибн Абдуллаҳ ибн Умар хабар бердики, ибн Умар ўз ерини ижарага берар эди, токи унга Рофиъ ибн Хадиж ал-Ансорий Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ерни ижарага беришдан қайтарганини ривоят қилгани етиб келгунча. Шунда Абдуллаҳ уни учратиб: «Эй ибн Хадиж, ерни ижарага бериш тўғрисида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ Абдуллаҳ ибн Умарга: «Мен Бадрда қатнашган икки амакимнинг уй аҳлига: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ерни ижарага беришдан қайтардилар›, деб ривоят қилаётганларини эшитдим», деди. Абдуллаҳ деди: «Аллаҳга қасамки, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида ер ижарага берилишини билар эдим». Сўнг Абдуллаҳ, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бу ҳақда ўзи билмаган бирор янги нарса келтирган бўлишларидан қўрқиб, ер ижарага беришни тарк қилди. Абу Довуд айтди: уни Айюб, Убайдуллаҳ, Касир ибн Фарқад ва Молик Нофиъдан, у Рофиъдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилишган. Уни Авзоий Ҳафс ибн Инондан, у Нофиъдан, у Рофиъдан ривоят қилиб айтди: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитдим». Шунингдек уни Зайд ибн Абу Унайса Ҳакамдан, у Нофиъдан, у ибн Умардан ривоят қилдики, у Рофиънинг олдига келиб: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунингдек Икрима ибн Аммор Абу Нажжошийдан, у Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилиб айтди: «Набий алайҳиссаломдан эшитдим». Уни Авзоий Абу Нажжошийдан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у амакиси Зуҳайр ибн Рофиъдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Абу Нажжоший — Ато ибн Суҳайбдир.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُخَابِرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ أَنَّ بَعْضَ عُمُومَتِهِ أَتَاهُ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا وَأَنْفَعُ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا وَمَا ذَاكَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكَارِيهَا بِثُلُثٍ وَلاَ بِرُبُعٍ وَلاَ بِطَعَامٍ مُسَمًّى ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ибн Майсара ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, бизга Саъид Яъло ибн Ҳакимдан, у Сулаймон ибн Ясордан ривоят қилдики, Рофиъ ибн Хадиж айтди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида мухобара (экин улушига ер ишлаш) қилар эдик. Сўнг у зикр қилдики, амакиларидан баъзиси унинг олдига келиб: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам биз учун фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, Аллаҳ ва Расулига итоат қилиш биз учун фойдалироқ ва фойдалироқдир», деди. У деди: Биз: «Бу нима?» дедик. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Кимнинг ери бўлса, уни ўзи экин қилсин ёки биродарига экдирсин ва уни учдан бир, тўртдан бир ёки маълум бир овқат эвазига ижарага бермасин».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ أَنِّي سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، بِمَعْنَى إِسْنَادِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَحَدِيثِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан ривоят қилди, айтди: Яъло ибн Ҳаким менга ёздики: мен Сулаймон ибн Ясордан эшитдим — Убайдуллаҳнинг исноди ва ҳадиси маъносида.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَنَا أَبُو رَافِعٍ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ يَرْفَقُ بِنَا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِهِ أَرْفَقُ بِنَا نَهَانَا أَنْ يَزْرَعَ أَحَدُنَا إِلاَّ أَرْضًا يَمْلِكُ رَقَبَتَهَا أَوْ مَنِيحَةً يَمْنَحُهَا رَجُلٌ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Вакиъ ривоят қилди, бизга Умар ибн Зарр Мужоҳиддан, у ибн Рофиъ ибн Хадиждан, у отасидан ривоят қилди, айтди: Бизнинг олдимизга Абу Рофиъ Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузуридан келди ва деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни биз учун енгиллик бўлган бир ишдан қайтардилар, ҳолбуки Аллаҳга итоат ва Расулига итоат биз учун енгилроқдир. Бизни, бирортамиз фақат эгаси бўлган ерни ёки бир киши (бепул) берган маниҳа (фойдаланиш учун берилган ер)дан бошқа жойга экин экишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، أَنَّ أُسَيْدَ بْنَ ظُهَيْرٍ، قَالَ جَاءَنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ يَنْهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ، كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَكُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ وَقَالَ ‏ "‏ مَنِ اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَكَذَا رَوَاهُ شُعْبَةُ وَمُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ عَنْ مَنْصُورٍ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ أُسَيْدُ ابْنُ أَخِي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён Мансурдан, у Мужоҳиддан хабар бердики, Усайд ибн Зуҳайр айтди: Бизнинг олдимизга Рофиъ ибн Хадиж келди ва деди: Албатта Расулуллаҳ сизларни сиз учун фойдали бўлган бир ишдан қайтармоқдалар, ҳолбуки Аллаҳга итоат ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга итоат сиз учун фойдалироқдир. Албатта Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сизларни ҳақл (экин улушига ер ижараси)дан қайтармоқдалар ва: «Ким еридан беҳожат бўлса, уни биродарига (бепул) берсин ёки тарк қилсин», дедилар. Абу Довуд айтди: уни шу тарзда Шуъба ва Муфаззал ибн Муҳалҳал Мансурдан ривоят қилишган. Шуъба: «Усайд, Рофиъ ибн Хадижнинг ака-ука ўғли», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ، قَالَ بَعَثَنِي عَمِّي أَنَا وَغُلاَمًا، لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَقُلْنَا لَهُ شَىْءٌ بَلَغَنَا عَنْكَ فِي الْمُزَارَعَةِ ‏.‏ قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَأَتَاهُ فَأَخْبَرَهُ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فِي أَرْضِ ظُهَيْرٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ زَرْعُ فُلاَنٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَخُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا عَلَيْهِ النَّفَقَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَافِعٌ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ النَّفَقَةَ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ أَفْقِرْ أَخَاكَ أَوْ أَكْرِهِ بِالدَّرَاهِمِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, бизга Абу Жаъфар ал-Хатмий ривоят қилди, айтди: Амаким мени ва ўзининг бир ғуломини Саъид ибн ал-Мусайябнинг олдига жўнатди. У деди: Биз унга: «Сендан музораа тўғрисида бизга бир нарса етиб келди», дедик. У деди: ибн Умар уни ёмон кўрмас эди, токи унга Рофиъ ибн Хадиждан бир ҳадис етиб келгунча. Шунда у унинг олдига келди, Рофиъ унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бану Ҳорисага келдилар ва Зуҳайрнинг ерида бир экинни кўриб: «Зуҳайрнинг экини қандай чиройли!» дедилар. Улар: «У Зуҳайрники эмас», дедилар. У: «Ер Зуҳайрники эмасми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин у фалончининг экини», дедилар. У: «Экинингизни олиб, унга сарф-харажатни қайтаринглар», дедилар. Рофиъ деди: Бас, биз экинимизни олдик ва унга сарф-харажатни қайтардик. Саъид деди: Биродарингга (ерингни бепул) бер ёки уни дирҳамларга ижарага бер.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَقَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا يَزْرَعُ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ لَهُ أَرْضٌ فَهُوَ يَزْرَعُهَا وَرَجُلٌ مُنِحَ أَرْضًا فَهُوَ يَزْرَعُ مَا مُنِحَ وَرَجُلٌ اسْتَكْرَى أَرْضًا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абул Аҳвас ривоят қилди, бизга Ториқ ибн Абдурраҳмон Саид ибн Мусайябдан, у Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам муҳоқала ва музобанадан қайтардилар ва дедилар: «Фақат уч киши экин экади: ери бўлиб, уни ўзи экадиган киши; ер ҳадя қилинган бўлиб, ҳадя қилинган нарсани экадиган киши; ва олтин ёки кумушга ер ижарага олган киши.»

قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأْتُ عَلَى سَعِيدِ بْنِ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيِّ قُلْتُ لَهُ حَدَّثَكُمُ ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَعِيدٍ أَبِي شُجَاعٍ، حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ إِنِّي لَيَتِيمٌ فِي حِجْرِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَجَاءَهُ أَخِي عِمْرَانُ بْنُ سَهْلٍ فَقَالَ أَكْرَيْنَا أَرْضَنَا فُلاَنَةَ بِمِائَتَىْ دِرْهَمٍ فَقَالَ دَعْهُ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ ‏.‏

Абу Довуд деди: Мен Саид ибн Яъқуб ат-Толиқонийга ўқиб бердим ва унга айтдим: Сизларга Ибнул Муборак Саид Абу Шужўдан ривоят қилдими? У деди: Менга Усмон ибн Саҳл ибн Рофеъ ибн Хадиж ривоят қилиб деди: Мен Рофеъ ибн Хадижнинг тарбиясида етим эдим ва у билан ҳаж қилдим. Бир куни акам Имрон ибн Саҳл унинг олдига келди ва деди: Биз еримизни фалон аёлга икки юз дирҳамга ижарага бердик. У деди: Буни қўй, чунки Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ерни ижарага беришдан қайтарганлар.