حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ كَعْبٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا تَدَارَأْتُمْ فِي طَرِيقٍ فَاجْعَلُوهُ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ " .
Бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ал-Мусанно ибн Саид ривоят қилди, бизга Қатода ривоят қилди, у Бушайр ибн Каъб ал-Адавийдан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, у зот дедилар: «Агар йўл ҳақида тортишиб қолсангизлар, уни етти тирсак (эни) қилинглар.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ فَلاَ يَمْنَعْهُ " . فَنَكَسُوا فَقَالَ مَا لِي أَرَاكُمْ قَدْ أَعْرَضْتُمْ لأُلْقِيَنَّهَا بَيْنَ أَكْتَافِكُمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثُ ابْنِ أَبِي خَلَفٍ وَهُوَ أَتَمُّ .
Бизга Мусаддад ва Ибн Абу Халаф ривоят қилдилар, улар: бизга Суфён ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Агар бирортангиз биродаридан унинг деворига ёғоч тираб қўйишга рухсат сўраса, у (биродари) уни ман қилмасин.» Шунда улар бошларини эгиб (норозилик билдириб) қолдилар. Абу Ҳурайра: «Нега мен сизларни юз ўгирган ҳолда кўряпман? Албатта, мен буни елкаларингизнинг орасига (мажбуран) ташлайман», деди. Абу Довуд айтди: Бу Ибн Абу Халафнинг ҳадисидир ва у тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ لُؤْلُؤَةَ، عَنْ أَبِي صِرْمَةَ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ غَيْرُ قُتَيْبَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي صِرْمَةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ شَاقَّ شَاقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Луълуъадан, у Абу Сирмадан — Абу Довуд айтди: Қутайбадан бошқаси бу ҳадисда «Абу Сирма — Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг соҳиби (саҳобаси)дан» деди — у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у зот дедилар: «Ким (бировга) зарар етказса, Аллаҳ унга зарар етказади; ким (бировга) қийинчилик туғдирса, Аллаҳ унга қийинчилик туғдиради.»
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا وَاصِلٌ، مَوْلَى أَبِي عُيَيْنَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ عَضُدٌ مِنْ نَخْلٍ فِي حَائِطِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ قَالَ وَمَعَ الرَّجُلِ أَهْلُهُ قَالَ فَكَانَ سَمُرَةُ يَدْخُلُ إِلَى نَخْلِهِ فَيَتَأَذَّى بِهِ وَيَشُقُّ عَلَيْهِ فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يَبِيعَهُ فَأَبَى فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يُنَاقِلَهُ فَأَبَى فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَطَلَبَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَهُ فَأَبَى فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يُنَاقِلَهُ فَأَبَى . قَالَ " فَهَبْهُ لَهُ وَلَكَ كَذَا وَكَذَا " . أَمْرًا رَغَّبَهُ فِيهِ فَأَبَى فَقَالَ " أَنْتَ مُضَارٌّ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلأَنْصَارِيِّ " اذْهَبْ فَاقْلَعْ نَخْلَهُ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Атакий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Абу Уяйнанинг мавлоси Восил ривоят қилди, у деди: Мен Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Алийдан эшитдим, у Самура ибн Жундубдан ривоят қилар эди: унинг Ансорлардан бир кишининг боғида бир неча туп хурмоси бор эди. У деди: Ўша киши билан бирга унинг оиласи (хотини) бор эди. У деди: Самура хурмосининг олдига кирар ва шу билан ўша кишига озор етар, унга оғир ботарди. Шунда у (Ансорий) Самурадан уни сотишни сўради, у бош тортди. Бошқа жойдаги хурмо билан алмаштиришни сўради, у бош тортди. Кейин у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан (Самурадан) уни сотишни сўрадилар, у бош тортди. Алмаштиришни сўрадилар, у бош тортди. У зот: «Уни унга ҳадя қил, сенга шундай ва шундай (савоб бор)», дедилар — уни қизиқтирадиган ишни (айтдилар) — у бош тортди. Шунда у зот: «Сен зарар етказувчисан», дедилар. Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ансорийга: «Бор, унинг хурмосини суғуриб (юлиб) ташла», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً خَاصَمَ الزُّبَيْرَ فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ الَّتِي يَسْقُونَ بِهَا فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرُّ . فَأَبَى عَلَيْهِ الزُّبَيْرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ " اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلْ إِلَى جَارِكَ " . فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ " . فَقَالَ الزُّبَيْرُ فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَحْسِبُ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ { فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ } الآيَةَ .
Бизга Абул-Валид ат-Таёлисий ривоят қилди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Урвадан ривоят қилдики, Абдуллаҳ ибнуз-Зубайр унга ривоят қилди: бир киши Зубайр билан Ҳарра суви ариқлари — улар у билан суғорадиган — ҳақида даъволашди. Ансорий: «Сувни қўйиб юбор, ўтиб кетсин», деди. Зубайр унга (қўйиб юборишдан) бош тортди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зубайрга: «Суғор, эй Зубайр, кейин (сувни) қўшнингга юбор», дедилар. Ансорий ғазабланиб: «Ё Расулуллаҳ, аммангизнинг ўғли бўлгани учунми?», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг юзлари ўзгарди-да: «Суғор, кейин сувни девор (асослари)га етгунча тўсиб тур», дедилар. Зубайр деди: Аллаҳга қасамки, мен шу оят шу ҳақда нозил бўлган деб ўйлайман: ‹Йўқ, Роббингга қасамки, улар сени ҳакам қилмагунча иймон келтирмайдилар› — то оят охиригача.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - عَنْ أَبِي مَالِكِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ أَبِيهِ، ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ كُبَرَاءَهُمْ، يَذْكُرُونَ أَنَّ رَجُلاً، مِنْ قُرَيْشٍ كَانَ لَهُ سَهْمٌ فِي بَنِي قُرَيْظَةَ فَخَاصَمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَهْزُورٍ - يَعْنِي السَّيْلَ الَّذِي يَقْتَسِمُونَ مَاءَهُ - فَقَضَى بَيْنَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْمَاءَ إِلَى الْكَعْبَيْنِ لاَ يَحْبِسُ الأَعْلَى عَلَى الأَسْفَلِ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Ало ривоят қилди, бизга Абу Усома ривоят қилди, у ал-Валид — яъни ибн Касир — дан, у Абу Молик ибн Саълабадан, у отаси Саълаба ибн Абу Моликдан ривоят қилдики, у ўзларининг катталаридан эшитди: улар зикр қилар эдиларки, Қурайшдан бир кишининг Бану Қурайзада улуши (ери) бор эди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурида Маҳзур — яъни улар сувини тақсимлайдиган сел — ҳақида даъволашди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улар ўртасида ҳукм қилдиларки, сув икки тўпиққа (етгунча тўсилади), юқоридаги (ер) пастдагини (сувдан) тўсмайди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي السَّيْلِ الْمَهْزُورِ أَنْ يُمْسَكَ حَتَّى يَبْلُغَ الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُرْسِلُ الأَعْلَى عَلَى الأَسْفَلِ .
Бизга Аҳмад ибн Абда ривоят қилди, бизга ал-Муғира ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, менга отам Абдурраҳмон ибнул-Ҳорис ривоят қилди, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Маҳзур сели борасида ҳукм қилдиларки, сув икки тўпиққа етгунча тўсилади, кейин юқоридаги (ер) пастдагига (сувни) қўйиб юборади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي طُوَالَةَ، وَعَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ اخْتَصَمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاَنِ فِي حَرِيمِ نَخْلَةٍ - فِي حَدِيثِ أَحَدِهِمَا فَأَمَرَ بِهَا فَذُرِعَتْ فَوُجِدَتْ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ وَفِي حَدِيثِ الآخَرِ - فَوُجِدَتْ خَمْسَةَ أَذْرُعٍ فَقَضَى بِذَاكَ . قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ فَأَمَرَ بِجَرِيدَةٍ مِنْ جَرِيدِهَا فَذُرِعَتْ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид ривоят қилди, унга Муҳаммад ибн Усмон ривоят қилиб айтди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, Абу Туволадан ва Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурларида икки киши хурмо дарахти атрофидаги ер ҳақида низолашди — улардан бирининг ривоятида: «У буюрдилар, шунда у ўлчанди ва етти тирсак топилди», иккинчисининг ривоятида эса: «беш тирсак топилди ва шу билан ҳукм қилдилар». Абдулазиз айтди: «У хурмо шохларидан бир шохни буюрди ва у билан ўлчанди».