Тўрт ракат деганлар

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ذَلِكَ فِي الْيَوْمِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّاسُ إِنَّمَا كُسِفَتْ لِمَوْتِ إِبْرَاهِيمَ ابْنِهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ كَبَّرَ ثُمَّ قَرَأَ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ دُونَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الثَّالِثَةَ دُونَ الْقِرَاءَةِ الثَّانِيَةِ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَانْحَدَرَ لِلسُّجُودِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ لَيْسَ فِيهَا رَكْعَةٌ إِلاَّ الَّتِي قَبْلَهَا أَطْوَلُ مِنَ الَّتِي بَعْدَهَا إِلاَّ أَنَّ رُكُوعَهُ نَحْوٌ مِنْ قِيَامِهِ قَالَ ثُمَّ تَأَخَّرَ فِي صَلاَتِهِ فَتَأَخَّرَتِ الصُّفُوفُ مَعَهُ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَقَامَ فِي مَقَامِهِ وَتَقَدَّمَتِ الصُّفُوفُ فَقَضَى الصَّلاَةَ وَقَدْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ ‏ "‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ بَشَرٍ فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, у Абдулмаликдан, менга Ато ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилади: У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида қуёш тутилди, бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ўғиллари Иброҳим вафот этган кунда эди. Одамлар: ‹Қуёш фақат у зотнинг ўғли Иброҳимнинг ўлими учун тутилди› дедилар. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб, одамлар билан тўрт саждада олти руку қилиб намоз ўқидилар: такбир айтиб, сўнг қироат қилиб, уни чўздилар, сўнг қиёмига яқин руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қироатдан камроқ ўқидилар, сўнг қиёмига яқин руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, учинчи қироатни иккинчи қироатдан камроқ ўқидилар, сўнг қиёмига яқин руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, саждага энгашдилар ва икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, саждадан олдин уч руку қилдилар, улардан ҳар бир руку ундан кейингисидан узунроқ эди, фақат рукулари қиёмларига яқин эди» деди. У: «Сўнг намозларида орқага чекиндилар, сафлар ҳам у зот билан чекинди, сўнг олдинга юриб, жойларига турдилар, сафлар ҳам олдинга юрди. Сўнг намозни тугатдилар ва қуёш чиқиб бўлган эди. Шунда: ‹Эй одамлар, албатта қуёш ва ой Аллаҳу азза ва жалланинг оятларидан икки оятдир, улар ҳеч бир инсоннинг ўлими учун тутилмайди. Бас, шундан бирор нарсани кўрсангиз, очилгунча намоз ўқинг› дедилар» деди ва ҳадиснинг қолганини давом эттирди.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَلِكَ فَكَانَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Муаммал ибн Ҳишом ривоят қилди, бизга Исмоил ривоят қилди, у Ҳишомдан, бизга Абу аз-Зубайр ривоят қилди, у Жобирдан ривоят қилади: У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида жуда иссиқ бир кунда қуёш тутилди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам саҳобалари билан намоз ўқидилар ва қиёмни чўздилар, ҳатто улар йиқила бошладилар. Сўнг руку қилиб, чўздилар, сўнг кўтариб, чўздилар, сўнг руку қилиб, чўздилар, сўнг кўтариб, чўздилар, сўнг икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, шунга ўхшаш қилдилар. Шундай қилиб тўрт руку ва тўрт сажда бўлди» деди ва ҳадисни давом эттирди.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خُسِفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ‏.‏

Бизга Ибн ас-Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, (ҳ) яна бизга Муҳаммад ибн Салама ал-Муродий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилади: Менга Урва ибн аз-Зубайр хабар берди, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг рафиқалари Оишадан ривоят қилади: У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам масжидга чиқиб, турдилар, такбир айтдилар, одамлар орқаларида саф тортди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам узун қироат ўқидилар, сўнг такбир айтиб, узун руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: ‹Самиаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал-ҳамд› дедилар. Сўнг туриб, биринчи қироатдан камроқ бўлган узун қироат ўқидилар, сўнг такбир айтиб, биринчи рукудан камроқ бўлган узун руку қилдилар, сўнг: ‹Самиаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал-ҳамд› дедилар. Сўнг бошқа ракаатда ҳам худди шундай қилдилар ва тўрт руку ҳамда тўрт саждани тамомладилар, қуёш эса у зот тугатмаслариданоқ очилди» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ مِثْلَ حَدِيثِ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ривоят қилди, бизга Анбаса ривоят қилди, бизга Юнус ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилади: У: «Касир ибн Аббос шуни ривоят қилар эдики, Абдуллаҳ ибн Аббос шуни ривоят қилар эдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қуёш тутилишида — Урванинг Оишадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилган ҳадисига ўхшаш — намоз ўқидилар, ҳар ракаатда икки рукудан қилиб, икки ракаат ўқидилар» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ بْنِ خَالِدٍ أَبُو مَسْعُودٍ الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيِّ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحُدِّثْتُ عَنْ عُمَرَ بْنِ شَقِيقٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، - وَهَذَا لَفْظُهُ وَهُوَ أَتَمُّ - عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فَقَرَأَ بِسُورَةٍ مِنَ الطُّوَلِ وَرَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَقَرَأَ سُورَةً مِنَ الطُّوَلِ وَرَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ كَمَا هُوَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ يَدْعُو حَتَّى انْجَلَى كُسُوفُهَا ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн ал-Фурот ибн Холид Абу Масуд ар-Розий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Абу Жаафар ар-Розий хабар берди, у отасидан, у Абу Жаафар ар-Розийдан. Абу Довуд: Менга Умар ибн Шақиқдан ривоят қилинди, бизга Абу Жаафар ар-Розий ривоят қилди — бу унинг лафзи ва у тўлиқроқ — у ар-Робий ибн Анасдан, у Абу ал-Олиядан, у Убай ибн Каабдан ривоят қилади: У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида қуёш тутилди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам улар билан намоз ўқидилар: узун суралардан бир сурани ўқиб, беш руку қилдилар ва икки сажда қилдилар, сўнг иккинчи марта туриб, узун суралардан бир сура ўқиб, беш руку қилдилар ва икки сажда қилдилар, сўнг ўша ҳолича қиблага юзланиб ўтирдилар ва тутилиш очилгунча дуо қилдилар» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, у Суфёндан, бизга Ҳабиб ибн Абу Собит ривоят қилди, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладики, у зот қуёш тутилишида намоз ўқидилар: қироат қилиб, сўнг руку қилдилар, сўнг қироат қилиб, сўнг руку қилдилар, сўнг қироат қилиб, сўнг руку қилдилар, сўнг қироат қилиб, сўнг руку қилдилар, сўнг сажда қилдилар, бошқаси ҳам шунга ўхшаш эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، حَدَّثَنِي ثَعْلَبَةُ بْنُ عِبَادٍ الْعَبْدِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّهُ شَهِدَ خُطْبَةً يَوْمًا لِسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ قَالَ قَالَ سَمُرَةُ بَيْنَمَا أَنَا وَغُلاَمٌ مِنَ الأَنْصَارِ نَرْمِي غَرَضَيْنِ لَنَا حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ قِيدَ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ فِي عَيْنِ النَّاظِرِ مِنَ الأُفُقِ اسْوَدَّتْ حَتَّى آضَتْ كَأَنَّهَا تَنُّومَةٌ فَقَالَ أَحَدُنَا لِصَاحِبِهِ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَوَاللَّهِ لَيُحْدِثَنَّ شَأْنُ هَذِهِ الشَّمْسِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُمَّتِهِ حَدَثًا قَالَ فَدَفَعْنَا فَإِذَا هُوَ بَارِزٌ فَاسْتَقْدَمَ فَصَلَّى فَقَامَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا قَامَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا قَالَ ثُمَّ رَكَعَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا رَكَعَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ سَجَدَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا سَجَدَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ‏.‏ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ فَوَافَقَ تَجَلِّي الشَّمْسِ جُلُوسَهُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَشَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَشَهِدَ أَنَّهُ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ سَاقَ أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга ал-Асвад ибн Қайс ривоят қилди, менга Саааба ибн Ибод ал-Абдий — Басра аҳлидан — ривоят қилдики, у бир куни Самура ибн Жундубнинг хутбасида ҳозир бўлди. У: Самура айтди: «Мен ва Ансорлардан бир ўспирин бизнинг икки нишонимизга ўқ отаётган эдик, ҳатто қуёш томоша қилувчининг кўзида уфқдан икки ёки уч найза баландликда бўлганида қорайиб кетди, токи гўё таннума ўсимлиги каби бўлди. Шунда биримиз ҳамроҳига: ‹Бизни масжидга олиб бор, Аллаҳга қасамки, бу қуёшнинг ҳолати Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг умматларида бир воқеа юзага келтиради› деди» деди. У: «Биз йўлга тушдик, қарасак у зот ташқарида эдилар. У зот олдинга ўтиб, намоз ўқидилар ва биз билан ҳеч қачон бирор намозда турмаганчалик узоқ турдилар, овозларини эшитмасдик. Сўнг биз билан ҳеч қачон бирор намозда руку қилмаганчалик узоқ руку қилдилар, овозларини эшитмасдик. Сўнг биз билан ҳеч қачон бирор намозда сажда қилмаганчалик узоқ сажда қилдилар, овозларини эшитмасдик. Сўнг бошқа ракаатда ҳам худди шундай қилдилар» деди. У: «Қуёшнинг очилиши у зотнинг иккинчи ракаатдаги ўтиришларига тўғри келди» деди. У: «Сўнг салом бердилар, сўнг туриб, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бердилар ва у зот Аллаҳнинг бандаси ҳамда расули эканлигига гувоҳлик бердилар» деди. Сўнг Аҳмад ибн Юнус Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хутбаларини давом эттирди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ الْهِلاَلِيِّ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ فَزِعًا يَجُرُّ ثَوْبَهُ وَأَنَا مَعَهُ يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَأَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَانْجَلَتْ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا هَذِهِ الآيَاتُ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهَا فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَصَلُّوا كَأَحْدَثِ صَلاَةٍ صَلَّيْتُمُوهَا مِنَ الْمَكْتُوبَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Вуҳайб ривоят қилди, бизга Айюб ривоят қилди, у Абу Қилобадан, у Қабиса ал-Ҳилолийдан ривоят қилади: У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида қуёш тутилди. Шунда у зот қўрқиб, кийимларини судраб чиқдилар, ўша куни мен ҳам у зот билан Мадинада эдим. Сўнг икки ракаат намоз ўқидилар ва уларда қиёмни чўздилар, сўнг тугатдилар, қуёш ҳам очилди. Сўнг: ‹Албатта бу оятлар билан Аллаҳ қўрқитади. Бас, уларни кўрсангиз, ўқиган фарз намозларингизнинг энг янгисидек намоз ўқинг› дедилар» деди.