حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ لَنَا وَلاَؤُكِ . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ابْتَاعِي فَأَعْتِقِي فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ " . ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا بَالُ أُنَاسٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ وَإِنْ شَرَطَهُ مِائَةَ مَرَّةٍ شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ва Қутайба ибн Саид ривоят қилди, иккаласи деди: бизга ал-Лайс Ибн Шиҳобдан, у Урвадан ривоят қилдики, Оиша розияллаҳу анҳо унга хабар бердики: Барира Оишанинг олдига келиб, китобатида (озодлик тўловида) ёрдам сўради, у китобатидан ҳеч нарса тўламаган эди. Оиша унга: «Аҳлинга қайтиб бор, агар улар китобатингни ўзим тўлашимни ва валонг (меросхўрлик ҳаққинг) менга бўлишини хоҳласалар, мен шундай қиламан» деди. Барира буни аҳлига айтди, аммо улар бош тортиб: «Агар у сенга (савоб) ҳисобламоқчи бўлса, шундай қилсин, лекин валойнг бизга бўлсин» дедилар. Бира буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга айтди, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сотиб ол ва озод қил, чунки вало фақат озод қилган кишигадир» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб: «Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилаётган кишиларга нима бўлди? Ким Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартни шарт қилса, у (шарт) унга (ҳақ) эмас, гарчи уни юз марта шарт қилса ҳам. Аллаҳнинг шарти ҳақлироқ ва мустаҳкамроқдир» дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ لِتَسْتَعِينَ فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي . فَقَالَتْ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا عَدَّةً وَاحِدَةً وَأُعْتِقَكِ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ . فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا وَسَاقَ الْحَدِيثَ نَحْوَ الزُّهْرِيِّ زَادَ فِي كَلاَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِهِ " مَا بَالُ رِجَالٍ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَالْوَلاَءُ لِي إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Вуҳайб Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша розияллаҳу анҳодан ривоят қилдики, деди: Барира китобатида ёрдам сўраб келди ва: «Мен аҳлим билан тўққиз уқия устида, ҳар йили бир уқиядан (тўлаш) устига китобат қилдим, менга ёрдам бер» деди. (Оиша): «Агар аҳлинг уни бир карра тўлашимни, сени озод қилишимни ва валойинг менга бўлишини хоҳласалар, шундай қиламан» деди. Сўнг (Барира) аҳлига борди. Ва у (ривоятчи) ҳадисни Зуҳрийники каби келтирди. Охирида Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сўзларида шуни зиёда қилди: «Баъзи кишиларга нима бўлдики, улардан бири: ‹Озод қил, эй фалон, вало менга бўлсин› дейди? Вало фақат озод қилган кишигадир».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ وَقَعَتْ جُوَيْرِيَةُ بِنْتُ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ فِي سَهْمِ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ أَوِ ابْنِ عَمٍّ لَهُ فَكَاتَبَتْ عَلَى نَفْسِهَا وَكَانَتِ امْرَأَةً مَلاَّحَةً تَأْخُذُهَا الْعَيْنُ - قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها - فَجَاءَتْ تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِتَابَتِهَا فَلَمَّا قَامَتْ عَلَى الْبَابِ فَرَأَيْتُهَا كَرِهْتُ مَكَانَهَا وَعَرَفْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَيَرَى مِنْهَا مِثْلَ الَّذِي رَأَيْتُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا جُوَيْرِيَةُ بِنْتُ الْحَارِثِ وَإِنَّمَا كَانَ مِنْ أَمْرِي مَا لاَ يَخْفَى عَلَيْكَ وَإِنِّي وَقَعْتُ فِي سَهْمِ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ وَإِنِّي كَاتَبْتُ عَلَى نَفْسِي فَجِئْتُكَ أَسْأَلُكَ فِي كِتَابَتِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلْ لَكِ إِلَى مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ " . قَالَتْ وَمَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أُؤَدِّي عَنْكِ كِتَابَتَكِ وَأَتَزَوَّجُكِ " . قَالَتْ قَدْ فَعَلْتُ قَالَتْ فَتَسَامَعَ - تَعْنِي النَّاسَ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ تَزَوَّجَ جُوَيْرِيَةَ فَأَرْسَلُوا مَا فِي أَيْدِيهِمْ مِنَ السَّبْىِ فَأَعْتَقُوهُمْ وَقَالُوا أَصْهَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا رَأَيْنَا امْرَأَةً كَانَتْ أَعْظَمَ بَرَكَةً عَلَى قَوْمِهَا مِنْهَا أُعْتِقَ فِي سَبَبِهَا مِائَةُ أَهْلِ بَيْتٍ مِنْ بَنِي الْمُصْطَلِقِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حُجَّةٌ فِي أَنَّ الْوَلِيَّ هُوَ يُزَوِّجُ نَفْسَهُ .
Бизга Абдулазиз ибн Яҳё Абу ал-Асбағ ал-Ҳарроний ривоят қилди, менга Муҳаммад, яъни ибн Салама, Ибн Ишоқдан, у Муҳаммад ибн Жаъфар ибн аз-Зубайрдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша розияллаҳу анҳодан ривоят қилдики, деди: Жувайрия бинт ал-Ҳорис ибн ал-Мусталиқ Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг ёки унинг бир амакиваччасининг улушига тушди, сўнг ўзи (озодлик учун) китобат қилди. У гўзал, кўз иладиган (эътибор тортадиган) аёл эди. Оиша розияллаҳу анҳо деди: У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига китобати борасида сўраб келди. У эшик олдида турганда, мен уни кўриб, унинг (у ерда) туришини ёқтирмадим ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан мен кўрган нарсамнинг мислини кўришини билдим. У: «Ё Расулуллаҳ, мен Жувайрия бинт ал-Ҳорисман, менинг ишим сизга махфий бўлмаган нарса эди. Мен Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг улушига тушдим ва ўз нафсим устида китобат қилдим, сизга китобатим борасида сўраб келдим» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бундан-да яхшироқ нарсага (кўнасанми)?» дедилар. У: «У нима, ё Расулуллаҳ?» деди. (Расулуллаҳ): «Китобатингни сенинг ўрнингга адо этаман ва сенга уйланаман» дедилар. У: «Бунга кўндим» деди. (Оиша) деди: Сўнг одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Жувайрияга уйланганларини эшитишиб, қўлларидаги асирларни (қўйиб) юбордилар ва уларни озод қилдилар ва: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қайнонимлари› дедилар. Биз қавмига ундан кўра баракали бўлган аёлни кўрмадик: унинг сабабидан Банул-Мусталиқдан юз хонадон озод қилинди. Абу Довуд айтди: Бу валийнинг ўзи ўзини (яъни ўз қарамоғидагини) уйлантиришига ҳужжатдир.