حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي غِفَارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيُّ، - وَأَبُو تَمِيمَةَ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ - عَنْ أَبِي جُرَىٍّ، جَابِرِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً يَصْدُرُ النَّاسُ عَنْ رَأْيِهِ، لاَ يَقُولُ شَيْئًا إِلاَّ صَدَرُوا عَنْهُ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قُلْتُ عَلَيْكَ السَّلاَمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ . قَالَ " لاَ تَقُلْ عَلَيْكَ السَّلاَمُ . فَإِنَّ عَلَيْكَ السَّلاَمُ تَحِيَّةُ الْمَيِّتِ قُلِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ " . قَالَ قُلْتُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا رَسُولُ اللَّهِ الَّذِي إِذَا أَصَابَكَ ضُرٌّ فَدَعَوْتَهُ كَشَفَهُ عَنْكَ وَإِنْ أَصَابَكَ عَامُ سَنَةٍ فَدَعَوْتَهُ أَنْبَتَهَا لَكَ وَإِذَا كُنْتَ بِأَرْضٍ قَفْرَاءَ أَوْ فَلاَةٍ فَضَلَّتْ رَاحِلَتُكَ فَدَعَوْتَهُ رَدَّهَا عَلَيْكَ " . قُلْتُ اعْهَدْ إِلَىَّ . قَالَ " لاَ تَسُبَّنَّ أَحَدًا " . قَالَ فَمَا سَبَبْتُ بَعْدَهُ حُرًّا وَلاَ عَبْدًا وَلاَ بَعِيرًا وَلاَ شَاةً . قَالَ " وَلاَ تَحْقِرَنَّ شَيْئًا مِنَ الْمَعْرُوفِ وَأَنْ تُكَلِّمَ أَخَاكَ وَأَنْتَ مُنْبَسِطٌ إِلَيْهِ وَجْهُكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنَ الْمَعْرُوفِ وَارْفَعْ إِزَارَكَ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَإِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِيَّاكَ وَإِسْبَالَ الإِزَارِ فَإِنَّهَا مِنَ الْمَخِيلَةِ وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمَخِيلَةَ وَإِنِ امْرُؤٌ شَتَمَكَ وَعَيَّرَكَ بِمَا يَعْلَمُ فِيكَ فَلاَ تُعَيِّرْهُ بِمَا تَعْلَمُ فِيهِ فَإِنَّمَا وَبَالُ ذَلِكَ عَلَيْهِ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Абу Ғ ифордан ривоят қилди, бизга Абу Тамима ал-Ҳужаймий — Абу Тамиманинг исми Тариф ибн Мужолид — Абу Журий Жобир ибн Сулаймдан ривоят қилди. У деди: Мен шундай бир кишини кўрдимки, одамлар унинг фикрига қараб иш қилар, у бирор нарса айтса, ҳамма унга эргашарди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам», дедилар. Мен икки марта: «Алайка-с-салом, эй Аллаҳнинг Расули», дедим. У: «Алайка-с-салом дема, чунки алайка-с-салом ўликларнинг саломидир. Ассалому алайка деб айт», деди. Мен: «Сен Аллаҳнинг Расулимисан?» дедим. У деди: «Мен Аллаҳнинг Расулиман. Сенга бир зарар етганда Унга дуо қилсанг, У сефром уни кетказади; қаҳатчилик йили сенга етса, Унга дуо қилсанг, У сен учун (экинни) ундириб беради; чўл ёки саҳрода бўлсанг-у, уловингни йўқотсанг, Унга дуо қилсанг, У уни сенга қайтариб беради». Мен: «Менга (насиҳат) қил», дедим. У: «Ҳеч кимни сўкма», деди. У (Жобир) деди: Шундан кейин мен на озод кишини, на қулни, на туяни, на қўйни сўкмадим. У деди: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик санама, ҳатто биродаринг билан очиқ юз билан гаплашишингни ҳам — албатта бу яхшиликдандир. Изорингни болдирингнинг ярмигача кўтар, агар (бунга) кўнмасанг, тўпиқларгача (кўтар). Изорни (тўпиқдан паст) тушириб юришдан сақлан, чунки бу кибрдандир, Аллаҳ кибрни ёқтирмайди. Агар бир киши сени сўкса ва сендаги биладиган (айби) билан айбласа, сен уни ундаги биладиган (айби) билан айблама, чунки унинг оқибати (гуноҳи) фақат ўзигадир».
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ أَحَدَ جَانِبَىْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي إِنِّي لأَتَعَاهَدُ ذَلِكَ مِنْهُ . قَالَ " لَسْتَ مِمَّنْ يَفْعَلُهُ خُيَلاَءَ " .
Бизга Нуфайлий ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Мусо ибн Уқба Солим ибн Абдуллаҳдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ким кийимини кибр билан (ерга) судраб юрса, Аллаҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) қарамайди». Шунда Абу Бакр: «Изоримнинг бир томони (ўзидан ўзи) салқиб тушади, мен буни доим назорат қилиб тураман», деди. У: «Сен буни кибр билан қилувчилардан эмассан», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ يُصَلِّي مُسْبِلاً إِزَارَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اذْهَبْ فَتَوَضَّأْ " . فَذَهَبَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ فَتَوَضَّأْ " . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ أَمَرْتَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ ثُمَّ سَكَتَّ عَنْهُ قَالَ " إِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ مُسْبِلٌ إِزَارَهُ وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبَلُ صَلاَةَ رَجُلٍ مُسْبِلٍ " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абон ривоят қилди, бизга Яҳё Абу Жаъфардан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Бир киши изорини (тўпиқдан паст) туширган ҳолда намоз ўқиётган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бориб таҳорат ол», дедилар. У бориб таҳорат олди, сўнг келди. Сўнг У яна: «Бориб таҳорат ол», дедилар. Бир киши унга: «Эй Аллаҳнинг Расули, сизга нима бўлди, унга таҳорат олишни буюрдингиз, кейин (сабабини) айтмай жим қолдингиз?» деди. У: «Албатта у изорини туширган ҳолда намоз ўқиётган эди. Аллаҳ изорини тушириб юрадиган кишининг намозини қабул қилмайди», деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا أَعَادَهَا ثَلاَثًا . قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ خَابُوا وَخَسِرُوا فَقَالَ " الْمُسْبِلُ وَالْمَنَّانُ وَالْمُنْفِقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ " . أَوِ " الْفَاجِرِ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба Али ибн Мудрикдан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан, у Хараша ибнул-Ҳуррдан, у Абу Зардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У деди: «Уч тоифа киши борки, Аллаҳ қиёмат куни улар билан гаплашмайди, уларга (раҳмат назари билан) қарамайди, уларни (гуноҳлардан) покламайди ва улар учун аламли азоб бордир». Мен: «Улар ким, эй Аллаҳнинг Расули? Улар зиён кўрдилар ва зарар кўрдилар», дедим. У буни уч марта такрорлади. Мен: «Улар ким, эй Аллаҳнинг Расули? Улар зиён ва зарар кўрдилар», дедим. У: «Изорини тушириб юрувчи, (берган нарсасини) миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчи», деди. Ёки «ёлғончи» деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ " الْمَنَّانُ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Суфёндан, у Аъмашдан, у Сулаймон ибн Муширдан, у Хараша ибнул-Ҳуррдан, у Абу Зардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу (ҳадис)ни ривоят қилди — биринчиси тўлиқроқдир. У деди: «Миннат қилувчи — бу шундай кишики, бирор нарсани бермайди, магар уни миннат қилиб беради».
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، - يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عَمْرٍو - حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ بِشْرٍ التَّغْلِبِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، - وَكَانَ جَلِيسًا لأَبِي الدَّرْدَاءِ - قَالَ كَانَ بِدِمَشْقَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهُ ابْنُ الْحَنْظَلِيَّةِ وَكَانَ رَجُلاً مُتَوَحِّدًا قَلَّمَا يُجَالِسُ النَّاسَ إِنَّمَا هُوَ صَلاَةٌ فَإِذَا فَرَغَ فَإِنَّمَا هُوَ تَسْبِيحٌ وَتَكْبِيرٌ حَتَّى يَأْتِيَ أَهْلَهُ فَمَرَّ بِنَا وَنَحْنُ عِنْدَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَقَدِمَتْ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَجَلَسَ فِي الْمَجْلِسِ الَّذِي يَجْلِسُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِرَجُلٍ إِلَى جَنْبِهِ لَوْ رَأَيْتَنَا حِينَ الْتَقَيْنَا نَحْنُ وَالْعَدُوُّ فَحَمَلَ فُلاَنٌ فَطَعَنَ فَقَالَ خُذْهَا مِنِّي وَأَنَا الْغُلاَمُ الْغِفَارِيُّ كَيْفَ تَرَى فِي قَوْلِهِ قَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ بَطَلَ أَجْرُهُ فَسَمِعَ بِذَلِكَ آخَرُ فَقَالَ مَا أَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا فَتَنَازَعَا حَتَّى سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ لاَ بَأْسَ أَنْ يُؤْجَرَ وَيُحْمَدَ " . فَرَأَيْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ سُرَّ بِذَلِكَ وَجَعَلَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَيْهِ وَيَقُولُ أَنْتَ سَمِعْتَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ نَعَمْ . فَمَا زَالَ يُعِيدُ عَلَيْهِ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ لَيَبْرُكَنَّ عَلَى رُكْبَتَيْهِ . قَالَ فَمَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُنْفِقُ عَلَى الْخَيْلِ كَالْبَاسِطِ يَدَهُ بِالصَّدَقَةِ لاَ يَقْبِضُهَا " . ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ . قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نِعْمَ الرَّجُلُ خُرَيْمٌ الأَسَدِيُّ لَوْلاَ طُولُ جُمَّتِهِ وَإِسْبَالُ إِزَارِهِ " . فَبَلَغَ ذَلِكَ خُرَيْمًا فَعَجِلَ فَأَخَذَ شَفْرَةً فَقَطَعَ بِهَا جُمَّتَهُ إِلَى أُذُنَيْهِ وَرَفَعَ إِزَارَهُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ . ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّكُمْ قَادِمُونَ عَلَى إِخْوَانِكُمْ فَأَصْلِحُوا رِحَالَكُمْ وَأَصْلِحُوا لِبَاسَكُمْ حَتَّى تَكُونُوا كَأَنَّكُمْ شَامَةٌ فِي النَّاسِ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفُحْشَ وَلاَ التَّفَحُّشَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَتَّى تَكُونُوا كَالشَّامَةِ فِي النَّاسِ .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Абу Омир — яъни Абдулмалик ибн Амр — ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Саъд Қайс ибн Бишр ат-Тағлибийдан ривоят қилди. У деди: Менга отам хабар берди — у Абуд-Дардонинг ҳамсуҳбати эди. У деди: Дамашқда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан Ибнул-Ҳанзалийя деб аталувчи бир киши бор эди. У ёлғиз юрадиган, одамлар билан кам ўтирадиган киши эди. У фақат намозда бўларди, намоздан бўшаса, оиласининг олдига боргунича тасбеҳ ва такбир айтарди. У биз Абуд-Дардонинг олдида турган вақтимизда ёнимиздан ўтди. Абуд-Дардо унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар бермайдиган бир сўз (айт)», деди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир сароя (лашкар) жўнатдилар, улар қайтиб келдилар. Улардан бир киши келиб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўтирадиган мажлисга ўтирди ва ёнидаги кишига: «Биз душман билан тўқнашганимизда, фалончи ҳамла қилиб найза санчганини ва: ‹Буни мендан ол, мен ғифорий йигитман› деганини кўрганингда эди! Унинг бу сўзи ҳақида нима дейсан?» деди. У: «Мен унинг ажрини бекор бўлди деб ўйлайман», деди. Буни бошқа бири эшитиб: «Мен бунда ҳеч бир зарар кўрмайман», деди. Улар баҳслашдилар, ҳатто буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эшитдилар ва: «Субҳаналлаҳ! (Кишининг) ажр олиши ва мақталишида ҳеч бир зарар йўқ», дедилар. Мен Абуд-Дардонинг бундан хурсанд бўлганини ва бошини унга кўтариб: «Сен буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ўзинг эшитдингми?» деяётганини кўрдим. У: «Ҳа», дерди. У буни шу қадар такрорлардики, мен: «У тиззалари устига чўкади», деб ўйлардим. У (рови) деди: Бошқа бир куни у ёнимиздан ўтди. Абуд-Дардо унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар бермайдиган бир сўз (айт)», деди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга: «Отларга (Аллаҳ йўлида) сарфлайдиган киши садақага қўлини очиб, уни юммайдиган киши кабидир», дедилар. Сўнг яна бир куни у ёнимиздан ўтди. Абуд-Дардо унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар бермайдиган бир сўз (айт)», деди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга: «Хурайм ал-Асадий қандай яхши киши! Агар сочининг узунлиги ва изорини тушириб юриши бўлмаганда эди», дедилар. Бу (гап) Хураймга етди, у шошилиб пичоқ олиб, сочини қулоқларигача кесди ва изорини болдирларининг ярмигача кўтарди. Сўнг яна бир куни у ёнимиздан ўтди. Абуд-Дардо унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар бермайдиган бир сўз (айт)», деди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: «Албатта сизлар биродарларингизнинг олдига бормоқдасизлар, уловларингизни ва кийимингизни тартибга келтиринглар, ҳатто одамлар орасида хол (каби кўзга кўринарли ва гўзал) бўлинглар. Албатта Аллаҳ қўполликни ва дағал сўзни ёқтирмайди», деганларини эшитдим. Абу Довуд деди: Абу Нуъайм ҳам Ҳишомдан: «Ҳатто одамлар орасида хол каби бўлинглар», деб шундай ривоят қилди.