حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَلاَ دِينٍ أَغْلَبَ لِذِي لُبٍّ مِنْكُنَّ " . قَالَتْ وَمَا نُقْصَانُ الْعَقْلِ وَالدِّينِ قَالَ " أَمَّا نُقْصَانُ الْعَقْلِ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ شَهَادَةُ رَجُلٍ وَأَمَّا نُقْصَانُ الدِّينِ فَإِنَّ إِحْدَاكُنَّ تُفْطِرُ رَمَضَانَ وَتُقِيمُ أَيَّامًا لاَ تُصَلِّي " .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб ривоят қилди, Бакр ибн Музардан, у ибн ал-Ҳоддан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Абдуллаҳ ибн Умардан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ақл ва дийни ноқис бўлганлардан ақл эгасини сиздан кўра кўпроқ мағлуб қиладиганини кўрмадим.» У (аёл) деди: «Ақл ва дийннинг ноқислиги нима?» У зот дедилар: «Ақлнинг ноқислигига келсак, икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркакнинг гувоҳлигидир. Дийннинг ноқислигига келсак, бирортангиз Рамазонда рўза тутмай, бир неча кун намоз ўқимай туради.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْكَعْبَةِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ } .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий ва Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди — маъно бир — иккаласи деди: бизга Вакийъ ривоят қилди, Суфёндан, у Симокдан, у Икримадан, у ибн Аббосдан: У деди: Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам Каъба томон юзланганларида, улар дедилар: «Эй Аллаҳнинг Расули, Байтул Мақдис томон намоз ўқиб вафот этганларнинг ҳоли нима бўлади?» Шунда Аллаҳ таоло: ‹Аллаҳ сизнинг иймонингизни зое қилувчи эмасдир› (оятини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ وَأَبْغَضَ لِلَّهِ وَأَعْطَى لِلَّهِ وَمَنَعَ لِلَّهِ فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الإِيمَانَ " .
Бизга Муъаммал ибн Фазл ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Шуъайб ибн Шобур Яҳё ибн Ҳорисдан, у Қосимдан, у Абу Умомадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у киши: «Ким Аллаҳ учун севса, Аллаҳ учун ёмон кўрса, Аллаҳ учун берса ва Аллаҳ учун ман қилса, у иймонни комил қилибди» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саъийд Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мўминларнинг иймони энг комили — ахлоқи энг гўзали бўлганидир» дедилар, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رِجَالاً وَلَمْ يُعْطِ رَجُلاً مِنْهُمْ شَيْئًا فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطَيْتَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَلَمْ تُعْطِ فُلاَنًا شَيْئًا وَهُوَ مُؤْمِنٌ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوْ مُسْلِمٌ " . حَتَّى أَعَادَهَا سَعْدٌ ثَلاَثًا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَوْ مُسْلِمٌ " . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أُعْطِي رِجَالاً وَأَدَعُ مَنْ هُوَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْهُمْ لاَ أُعْطِيهِ شَيْئًا مَخَافَةَ أَنْ يُكَبُّوا فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Савр Маъмардан ривоят қилди. У: менга Зуҳрий Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан хабар берди, деди. У (отаси) деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир неча кишиларга бердилар, улардан бир кишига эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда Саъд: «Эй Расулуллаҳ, сен фалончига ва фалончига бердинг, фалончига эса ҳеч нарса бермадинг, ҳолбуки у мўминдир» деди. Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ёки мусулмондир» дедилар. Ҳатто Саъд буни уч марта такрорлади, Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам эса: «Ёки мусулмондир» деб туравердилар. Сўнг Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен баъзи кишиларга бераман, мен учун улардан кўра севимлироқ бўлганини эса, юзтубон дўзахга ташланишидан қўрқиб, қолдираман ва унга ҳеч нарса бермайман» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، قَالَ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ { قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا } قَالَ نَرَى أَنَّ الإِسْلاَمَ الْكَلِمَةُ وَالإِيمَانَ الْعَمَلُ .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, бизга ибн Савр Маъмардан ривоят қилди. У: Зуҳрий «Сен ‹Иймон келтирмадингиз, балки «Бўйсундик» деб айтинг› деб айт» (ояти ҳақида): «Бизнинг фикримизча, Ислом — калима (сўз), Иймон эса — амалдир» деди, деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَسَّمَ بَيْنَ النَّاسِ قَسْمًا فَقُلْتُ أَعْطِ فُلاَنًا فَإِنَّهُ مُؤْمِنٌ . قَالَ " أَوْ مُسْلِمٌ إِنِّي لأُعْطِي الرَّجُلَ الْعَطَاءَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْهُ مَخَافَةَ أَنْ يُكَبَّ عَلَى وَجْهِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Иброҳим ибн Башшор ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди — мазмуни бир — иккаласи деди: бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Омир ибн Саъддан, у отасидан ривоят қилдики, Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам одамлар ўртасида бир нарсани тақсимладилар. Шунда мен: «Фалончига бер, чунки у мўминдир» дедим. У: «Ёки мусулмондир. Мен бир кишига инъом бераман, ҳолбуки ундан бошқаси менга севимлироқдир, унинг юзтубон (дўзахга) ташланишидан қўрқиб (шундай қиламан)» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَاقِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ " .
Бизга Абу Валид Таёлисий ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди. Воқид ибн Абдуллаҳ деди: менга отам хабар бердики, у ибн Умарнинг Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилаётганини эшитди. У киши: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни уриб, кофирларга айланманглар» дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْفَرَ رَجُلاً مُسْلِمًا فَإِنْ كَانَ كَافِرًا وَإِلاَّ كَانَ هُوَ الْكَافِرَ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Жарийр Фузайл ибн Ғазвондан, у Нофиъдан, у ибн Умардан ривоят қилди. У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Қайси бир мусулмон киши бошқа мусулмон кишини кофир деса, агар (ҳақиқатан) у кофир бўлса (майли), акс ҳолда у (айтувчининг) ўзи кофир бўлади» дедилар, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ فَهُوَ مُنَافِقٌ خَالِصٌ وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَلَّةٌ مِنْهُنَّ كَانَ فِيهِ خَلَّةٌ مِنْ نِفَاقٍ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди, бизга Аъмаш Абдуллаҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилди. У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Тўрт нарса — кимда бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан биттаси бўлса, уни ташламагунча унда нифоқдан бир хислат бўлади: гапирса ёлғон сўзлайди, ваъда берса хилоф қилади, аҳд қилса хиёнат қилади, низолашса фожирлик қилади» дедилар, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَنْطَاكِيُّ، أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَسْرِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَالتَّوْبَةُ مَعْرُوضَةٌ بَعْدُ " .
Бизга Абу Солиҳ Антокий ривоят қилди, бизга Абу Ишоқ Фазорий Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди. У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Зинокор зино қилаётган пайтида мўмин ҳолида зино қилмайди, ўғри ўғирлик қилаётган пайтида мўмин ҳолида ўғирламайди, ичкилик ичувчи уни ичаётган пайтида мўмин ҳолида ичмайди, тавба эса шундан кейин (ҳам) очиқдир» дедилар, деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُوَيْدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، - يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا زَنَى الرَّجُلُ خَرَجَ مِنْهُ الإِيمَانُ كَانَ عَلَيْهِ كَالظُّلَّةِ فَإِذَا انْقَطَعَ رَجَعَ إِلَيْهِ الإِيمَانُ " .
Бизга Ишоқ ибн Сувайд Рамлий ривоят қилди, бизга ибн Абу Марям ривоят қилди, бизга Нофиъ — яъни ибн Язид — хабар берди. У: менга ибн Ҳод ривоят қилдики, Саъийд ибн Абу Саъийд Мақбурий унга ривоят қилдики, у Абу Ҳурайранинг: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Киши зино қилса, иймон ундан чиқиб, унинг устида (соябон) парда каби бўлади; (зинодан) тўхтаганида иймон унга қайтади» дедилар, деганини эшитди.