حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، - الْمَعْنَى - عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، - قَالَ مُسَدَّدٌ - قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ شَكَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا تَلْقَى فِي يَدِهَا مِنَ الرَّحَى فَأُتِيَ بِسَبْىٍ فَأَتَتْهُ تَسْأَلُهُ فَلَمْ تَرَهُ فَأَخْبَرَتْ بِذَلِكَ عَائِشَةَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ فَأَتَانَا وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ فَقَالَ " عَلَى مَكَانِكُمَا " . فَجَاءَ فَقَعَدَ بَيْنَنَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي فَقَالَ " أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَا إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا فَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Шуъбадан — маъно жиҳатдан — у ал-Ҳакамдан, у ибн Абу Лайладан ривоят қилди — Мусаддад деди — у деди: Бизга Алий ривоят қилди, у деди: Фотима Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга қўл тегирмонидан қўлига етган машаққатдан шикоят қилди. Сўнг (Набийга) асирлар келтирилди, у (Фотима) сўраш учун келиб, у кишини топмади ва буни Оишага айтди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келганларида, у (Оиша) бу ҳақда айтди. Сўнг у бизга келдилар, биз эса ётоқларимизга кирган эдик. Биз турмоқчи бўлдик, у дедилар: «Ўз жойингизда туринг (қолинг).» Сўнг келиб орамизда ўтирдилар, ҳатто мен оёқларининг совуқлигини кўкрагимда ҳис қилдим. Сўнг дедилар: «Сўраганингиздан кўра яхшироқ нарсани сизларга кўрсатайми? Ётоқларингизга кирганингизда ўттиз уч марта тасбеҳ айтинг (субҳааналлаҳ), ўттиз уч марта ҳамд айтинг (алҳамдулиллаҳ) ва ўттиз тўрт марта такбир айтинг (аллаҳу акбар). Бу сизга хизматчидан яхшироқдир.»
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ الْيَشْكُرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَرْدِ بْنِ ثُمَامَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ لاِبْنِ أَعْبَدَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَعَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ أَحَبَّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ وَكَانَتْ عِنْدِي فَجَرَّتْ بِالرَّحَى حَتَّى أَثَّرَتْ بِيَدِهَا وَاسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَتْ فِي نَحْرِهَا وَقَمَّتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَأَوْقَدَتِ الْقِدْرَ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا وَأَصَابَهَا مِنْ ذَلِكَ ضُرٌّ فَسَمِعْنَا أَنَّ رَقِيقًا أُتِيَ بِهِمْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا يَكْفِيكِ . فَأَتَتْهُ فَوَجَدَتْ عِنْدَهُ حُدَّاثًا فَاسْتَحْيَتْ فَرَجَعَتْ فَغَدَا عَلَيْنَا وَنَحْنُ فِي لِفَاعِنَا فَجَلَسَ عِنْدَ رَأْسِهَا فَأَدْخَلَتْ رَأْسَهَا فِي اللِّفَاعِ حَيَاءً مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ " مَا كَانَ حَاجَتُكِ أَمْسِ إِلَى آلِ مُحَمَّدٍ " . فَسَكَتَتْ مَرَّتَيْنِ فَقُلْتُ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ جَرَّتْ عِنْدِي بِالرَّحَى حَتَّى أَثَّرَتْ فِي يَدِهَا وَاسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَتْ فِي نَحْرِهَا وَكَسَحَتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَأَوْقَدَتِ الْقِدْرَ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا وَبَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ أَتَاكَ رَقِيقٌ أَوْ خَدَمٌ فَقُلْتُ لَهَا سَلِيهِ خَادِمًا . فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ الْحَكَمِ وَأَتَمَّ .
Бизга Муъаммал ибн Ҳишом ал-Яшкурий ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим ал-Журарйрийдан, у Абул-Вард ибн Сумомадан ривоят қилди, у деди: Алий ибн Аъбадга деди: Ўзим ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи Фотима ҳақида сенга сўзлаб берайми? У (Фотима) у кишига энг суюкли оила аъзоси эди ва у менинг ҳузуримда эди. У тегирмон тортиб, қўлида из қолдирди; меш билан сув ташиб, кўксида из қолдирди; уйни супуриб, кийимлари чангга беланди; қозонни ёқиб, кийимлари қорайиб кетди. Бундан унга зиён етди. Сўнг биз Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга асирлар келтирилганини эшитдик. Мен айтдим: Отангнинг олдига бориб, сенга кифоя қиладиган хизматчи сўрасанг эди. У (Фотима) у кишининг олдига борди ва у киши ҳузурида суҳбатдошлар борлигини кўриб уялди ва қайтди. Сўнг у киши эрталаб бизнинг олдимизга келдилар, биз эса чойшабимизда эдик. У боши томонда ўтирдилар, у (Фотима) отасидан уялиб бошини чойшабга киритди. У киши дедилар: «Кеча Муҳаммад оиласидан ҳожатинг нима эди?» У (Фотима) икки марта жим қолди. Мен айтдим: Валлаҳи, мен сенга айтиб бераман, эй Расулуллаҳ! Бу (аёл) менинг ҳузуримда тегирмон тортиб қўлида из қолдирди, меш билан сув ташиб кўксида из қолдирди, уйни супуриб кийимлари чангга беланди, қозонни ёқиб кийимлари қорайиб кетди. Ва бизга сенга асирлар ёки хизматчилар келгани етиб келди. Шунинг учун мен унга айтдим: Ундан хизматчи сўра. Сўнг ал-Ҳакам ҳадисининг маъносини зикр қилди ва тўлиқроқ келтирди.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنْ شَبَثِ بْنِ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فِيهِ قَالَ عَلِيٌّ فَمَا تَرَكْتُهُنَّ مُنْذُ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ لَيْلَةَ صِفِّينَ فَإِنِّي ذَكَرْتُهَا مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَقُلْتُهَا .
Бизга Аббос ал-Анбарий ривоят қилди, бизга Абдулмалик ибн Амр ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад Язид ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Каъб ал-Қурозийдан, у Шабас ибн Рибъийдан, у Алийдан алайҳис-салом, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу хабарни ривоят қилди. Унда деди: Алий деди: Мен уларни (бу зикрларни) Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганимдан бери тарк қилмадим, фақат Сиффин кечасидан бошқа. Албатта мен уни кечанинг охирида эсладим ва айтдим.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَصْلَتَانِ أَوْ خَلَّتَانِ لاَ يُحَافِظُ عَلَيْهِمَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ هُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ يُسَبِّحُ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُ عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسُونَ وَمِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فِي الْمِيزَانِ وَيُكَبِّرُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ وَيَحْمَدُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُسَبِّحُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ فَذَلِكَ مِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ فِي الْمِيزَانِ " . فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُهَا بِيَدِهِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ هُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ قَالَ " يَأْتِي أَحَدَكُمْ - يَعْنِي الشَّيْطَانَ - فِي مَنَامِهِ فَيُنَوِّمُهُ قَبْلَ أَنْ يَقُولَهُ وَيَأْتِيهِ فِي صَلاَتِهِ فَيُذَكِّرُهُ حَاجَةً قَبْلَ أَنْ يَقُولَهَا " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба Ато ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди: У дедилар: «Икки хислат (ёки икки амал) борки, уларни мусулмон банда сақласа, албатта жаннатга киради. Улар осон, аммо улар билан амал қиладиган киши кам: ҳар бир намоз охирида ўн марта тасбеҳ айтади (субҳааналлаҳ), ўн марта ҳамд айтади (алҳамдулиллаҳ) ва ўн марта такбир айтади (аллаҳу акбар). Бу тил билан бир юз эллик, мезонда эса бир минг беш юздир. Ётоғига борганида ўттиз тўрт марта такбир айтади, ўттиз уч марта ҳамд айтади ва ўттиз уч марта тасбеҳ айтади. Бу тил билан юз, мезонда эса мингдир.» Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни уларни қўллари билан санаётганини кўрдим. Улар: Эй Расулуллаҳ, улар қандай қилиб осон, аммо улар билан амал қиладиган киши кам? — дейишди. У дедилар: «Сизлардан бирига ухлаш чоғида у — яъни шайтон — келади ва уни айтишдан олдин ухлатади, намозида унга келиб, айтишдан олдин бирор ҳожатни эслатади.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ عُقْبَةَ الْحَضْرَمِيُّ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ حَسَنٍ الضَّمْرِيِّ، أَنَّ ابْنَ أُمِّ الْحَكَمِ، أَوْ ضُبَاعَةَ ابْنَتَىِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَهُ عَنْ إِحْدَاهُمَا، أَنَّهَا قَالَتْ أَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْيًا فَذَهَبْتُ أَنَا وَأُخْتِي وَفَاطِمَةُ بِنْتُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ مَا نَحْنُ فِيهِ وَسَأَلْنَاهُ أَنْ يَأْمُرَ لَنَا بِشَىْءٍ مِنَ السَّبْىِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَبَقَكُنَّ يَتَامَى بَدْرٍ " . ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّةَ التَّسْبِيحِ قَالَ عَلَى أَثَرِ كُلِّ صَلاَةٍ لَمْ يَذْكُرِ النَّوْمَ .
Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: Менга Айёш ибн Уқба ал-Ҳазрамий ривоят қилди, у ал-Фазл ибн Ҳасан аз-Замрийдан, ибн Уммил-Ҳакам ёки Зубоа — аз-Зубайрнинг икки қизидан бири — унга улардан бирининг ривоятини айтиб берди: У (аёл) деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам асирларга эга бўлдилар. Мен, опам ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи Фотима Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига бордик ва у кишига ўз аҳволимиздан шикоят қилдик ва асирлардан бизга бирор нарса буюришларини сўрадик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Сизлардан Бадр етимлари ўзиб кетди.» Сўнг тасбеҳ қиссасини зикр қилди. У деди: Ҳар бир намоз охирида — уйқу (ётиш)ни зикр қилмади.