حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، قَالَ سَأَلَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ فَقَالَ لِي فِي كَمْ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَقُلْتُ مَا أُحَزِّبُهُ . فَقَالَ لِي نَافِعٌ لاَ تَقُلْ مَا أُحَزِّبُهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَرَأْتُ جُزْءًا مِنَ الْقُرْآنِ " . قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهُ ذَكَرَهُ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис ривоят қилди, бизга Ибн Абу Марям, бизга Яҳё ибн Айюб Ибн ал-Ҳоддан хабар берди, деди: Менга Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъим сўраб деди: «Қуръанни неча (кунда) ўқийсан?» Мен дедим: «Мен уни қисмларга (ҳизбларга) бўлмайман.» Нофиъ менга деди: «‹Мен уни қисмларга бўлмайман› дема, чунки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Мен Қуръандан бир жуз ўқидим› деган.» У (рови) деди: Менимча, у буни Муғийра ибн Шуъбадан зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَخْبَرَنَا قُرَّانُ بْنُ تَمَّامٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو خَالِدٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْلَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ جَدِّهِ، - قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ فِي حَدِيثِهِ أَوْسُ بْنُ حُذَيْفَةَ - قَالَ قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ - قَالَ - فَنَزَلَتِ الأَحْلاَفُ عَلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَأَنْزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَنِي مَالِكٍ فِي قُبَّةٍ لَهُ . قَالَ مُسَدَّدٌ وَكَانَ فِي الْوَفْدِ الَّذِينَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ثَقِيفٍ قَالَ كَانَ كُلَّ لَيْلَةٍ يَأْتِينَا بَعْدَ الْعِشَاءِ يُحَدِّثُنَا . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ قَائِمًا عَلَى رِجْلَيْهِ حَتَّى يُرَاوِحَ بَيْنَ رِجْلَيْهِ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ وَأَكْثَرُ مَا يُحَدِّثُنَا مَا لَقِيَ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ قُرَيْشٍ ثُمَّ يَقُولُ لاَ سَوَاءً كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ مُسْتَذَلِّينَ - قَالَ مُسَدَّدٌ بِمَكَّةَ - فَلَمَّا خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ كَانَتْ سِجَالُ الْحَرْبِ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ نُدَالُ عَلَيْهِمْ وَيُدَالُونَ عَلَيْنَا فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةً أَبْطَأَ عَنِ الْوَقْتِ الَّذِي كَانَ يَأْتِينَا فِيهِ فَقُلْنَا لَقَدْ أَبْطَأْتَ عَنَّا اللَّيْلَةَ . قَالَ إِنَّهُ طَرَأَ عَلَىَّ جُزْئِي مِنَ الْقُرْآنِ فَكَرِهْتُ أَنْ أَجِيءَ حَتَّى أُتِمَّهُ . قَالَ أَوْسٌ سَأَلْتُ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُحَزِّبُونَ الْقُرْآنَ قَالُوا ثَلاَثٌ وَخَمْسٌ وَسَبْعٌ وَتِسْعٌ وَإِحْدَى عَشْرَةَ وَثَلاَثَ عَشْرَةَ وَحِزْبُ الْمُفَصَّلِ وَحْدَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ أَتَمُّ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Қуррон ибн Таммом — (ҳ) — ва бизга Абдуллаҳ ибн Саид ривоят қилди, бизга Абу Холид — бу унинг лафзидир — Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Яълодан, у Усмон ибн Абдуллаҳ ибн Авсдан, у бобосидан — Абдуллаҳ ибн Саид ўз ҳадисида «Авс ибн Ҳузайфа» деди — ривоят қилди, у деди: Биз Сақиф элчилигида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келдик. У деди: Ал-Аҳлоф (қабиласини) Муғийра ибн Шуъбанинг ҳузурига, Бану Моликни эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзининг чодирига туширди. Мусаддад деди: У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига Сақифдан келган элчилик орасида эди. У деди: У ҳар кеча хуфтондан кейин олдимизга келиб, бизга (ҳадис) сўзлаб берарди. Абу Саид деди: У оёқларида тик туриб, узоқ қиёмдан оёқларини галма-гал қўйиб турарди. Бизга энг кўп сўзлаб бергани — қавмидан, Қурайшдан кўрган (азоб-уқубатлари) эди. Сўнг у айтарди: «Тенг эмас: биз (Маккада) заиф ва хор бўлган эдик — Мусаддад ‹Маккада› деди — Мадинага чиққанимизда эса, уруш гоҳ биз томонимизга, гоҳ улар томонига галма-гал ўтиб турарди.» Бир кеча бизнинг олдимизга келар вақтидан кечикди. Биз дедик: «Бу кеча биздан кечикдинг.» У деди: «Қуръандан жузъим (вирд қисмим) қолди, уни тугатмасдан келишни ёқтирмадим.» Авс деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан: «Қуръанни қандай қисмларга (ҳизбларга) бўласизлар?» деб сўрадим. Улар: «Уч, беш, етти, тўққиз, ўн бир ва ўн уч (сура), ва Муфассални ўзича (алоҳида бир ҳизб қиламиз)» дедилар. Абу Довуд деди: Абу Саиднинг ҳадиси тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَفْقَهُ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Минҳол ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ, бизга Саид Қатодадан, у Абул-Алоо Язид ибн Абдуллаҳ ибн аш-Шиххирдан, у Абдуллаҳдан — яъни Ибн Амрдан — хабар берди, деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Қуръанни учдан камроқ (кунда) ўқиган киши (уни) англамайди.»
حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي كَمْ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ " فِي أَرْبَعِينَ يَوْمًا " . ثُمَّ قَالَ " فِي شَهْرٍ " . ثُمَّ قَالَ " فِي عِشْرِينَ " . ثُمَّ قَالَ " فِي خَمْسَ عَشْرَةَ " . ثُمَّ قَالَ " فِي عَشْرٍ " . ثُمَّ قَالَ " فِي سَبْعٍ " . لَمْ يَنْزِلْ مِنْ سَبْعٍ .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ, бизга Маъмар Симок ибн ал-Фазлдан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан хабар бердики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Қуръанни неча (кунда) ўқийман?» деб сўради. У деди: «Қирқ кунда.» Сўнг деди: «Бир ойда.» Сўнг деди: «Йигирма (кунда).» Сўнг деди: «Ўн беш (кунда).» Сўнг деди: «Ўн (кунда).» Сўнг деди: «Етти (кунда).» Еттидан камга тушмади.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالاَ أَتَى ابْنَ مَسْعُودٍ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي أَقْرَأُ الْمُفَصَّلَ فِي رَكْعَةٍ . فَقَالَ أَهَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ وَنَثْرًا كَنَثْرِ الدَّقَلِ لَكِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ النَّظَائِرَ السُّورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ الرَّحْمَنَ وَالنَّجْمَ فِي رَكْعَةٍ وَاقْتَرَبَتْ وَالْحَاقَّةَ فِي رَكْعَةٍ وَالطُّورَ وَالذَّارِيَاتِ فِي رَكْعَةٍ وَإِذَا وَقَعَتْ وَن فِي رَكْعَةٍ وَسَأَلَ سَائِلٌ وَالنَّازِعَاتِ فِي رَكْعَةٍ وَوَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ وَعَبَسَ فِي رَكْعَةٍ وَالْمُدَّثِّرَ وَالْمُزَّمِّلَ فِي رَكْعَةٍ وَهَلْ أَتَى وَلاَ أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فِي رَكْعَةٍ . وَعَمَّ يَتَسَاءَلُونَ وَالْمُرْسَلاَتِ فِي رَكْعَةٍ وَالدُّخَانَ وَإِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ فِي رَكْعَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا تَأْلِيفُ ابْنِ مَسْعُودٍ رَحِمَهُ اللَّهُ .
Бизга Аббод ибн Мусо ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Жаъфар Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Алқама ва ал-Асваддан ривоят қилди, улар дедилар: Ибн Масъуднинг олдига бир киши келиб деди: «Мен Муфассални бир ракатда ўқийман.» У деди: «Бу шеърни шошиб ўқигандай ва паст хурмони тўккандай (шошилинч) эмасми? Лекин Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўхшаш сураларни бир ракатда ўқир эди: Ар-Раҳмон ва Ан-Нажмни бир ракатда, Иқтарабат (ал-Қамар) ва ал-Ҳоққани бир ракатда, ат-Тур ва аз-Зориётни бир ракатда, Изаа воқаъат (ал-Воқиа) ва Нунни (ал-Қалам) бир ракатда, Саала соил (ал-Маориж) ва ан-Нозиотни бир ракатда, Вайлун лил-мутаффифин (ал-Мутаффифин) ва Абасани бир ракатда, ал-Муддассир ва ал-Муззаммилни бир ракатда, Ҳал атаа (ал-Инсон) ва Лаа уқсиму би явмил-қияма (ал-Қияма)ни бир ракатда, Амма ятасааалун (ан-Наба) ва ал-Мурсалотни бир ракатда, ад-Духон ва Изаш-шамсу куввират (ат-Таквир)ни бир ракатда.» Абу Довуд деди: Бу Ибн Масъуднинг раҳимаҳуллаҳ тартибидир.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا مَسْعُودٍ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ الآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба Мансурдан, у Иброҳимдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан хабар берди, деди: Мен Абу Масъуддан, у Байтни (Каъбани) тавоф қилаётганида сўрадим. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ким Бақара сурасининг охиридан икки оятни кечаси ўқиса, улар унга кифоя қилади.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، أَنَّ أَبَا سَوِيَّةَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ حُجَيْرَةَ، يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَامَ بِعَشْرِ آيَاتٍ لَمْ يُكْتَبْ مِنَ الْغَافِلِينَ وَمَنْ قَامَ بِمِائَةِ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْقَانِتِينَ وَمَنْ قَامَ بِأَلْفِ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْمُقَنْطَرِينَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ ابْنُ حُجَيْرَةَ الأَصْغَرُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حُجَيْرَةَ .
Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб, бизга Амр хабар бердики, унга Абу Савийя ривоят қилди, у Ибн Ҳужайрани Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Осдан хабар бераётганини эшитди, деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ким ўн оят билан (кечаси) қиём қилса, ғофиллардан ёзилмайди; ким юз оят билан қиём қилса, қонитлардан (итоаткорлардан) ёзилади; ким минг оят билан қиём қилса, муқантирлардан (кўп савоб тўплаганлардан) ёзилади.» Абу Довуд деди: Ибн Ҳужайра ал-Асғар — Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Ҳужайрадир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى الْبَلْخِيُّ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ هِلاَلٍ الصَّدَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَقْرِئْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " اقْرَأْ ثَلاَثًا مِنْ ذَوَاتِ الرَّاءِ " . فَقَالَ كَبِرَتْ سِنِّي وَاشْتَدَّ قَلْبِي وَغَلُظَ لِسَانِي . قَالَ " فَاقْرَأْ ثَلاَثًا مِنْ ذَوَاتِ حم " . فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ . فَقَالَ " اقْرَأْ ثَلاَثًا مِنَ الْمُسَبِّحَاتِ " . فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقْرِئْنِي سُورَةً جَامِعَةً . فَأَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ } حَتَّى فَرَغَ مِنْهَا . فَقَالَ الرَّجُلُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَزِيدُ عَلَيْهَا أَبَدًا ثُمَّ أَدْبَرَ الرَّجُلُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَفْلَحَ الرُّوَيْجِلُ " . مَرَّتَيْنِ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ал-Балхий ва Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, улар: бизга Абдуллаҳ ибн Язид, бизга Саид ибн Абу Айюб, менга Айёш ибн Аббос ал-Қитбоний Исо ибн Ҳилол ас-Садафийдан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилди, деди: Бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келиб деди: «Менга (Қуръан) ўқитгин, эй Расулуллаҳ.» У деди: «Роо ҳарфи бўлган (суралардан) учтасини ўқи.» У деди: «Ёшим улғайди, қалбим қотди ва тилим оғирлашди.» У деди: «Ундай бўлса, Ҳаа-Мим (билан бошланадиган суралардан) учтасини ўқи.» У яна ўша сўзини айтди. У деди: «Мусаббиҳотдан (тасбиҳ билан бошланадиган суралардан) учтасини ўқи.» У яна ўша сўзини айтди. Сўнг киши деди: «Эй Расулуллаҳ, менга жамловчи (қисқа ва кенг мазмунли) бир сура ўқитгин.» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга «Изаа зулзилатил-арз» (аз-Залзала сураси)ни тўлиқ ўқиб берди. Киши деди: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасам, мен бунга ҳеч қачон (бошқасини) қўшмайман.» Сўнг киши орқага қайтди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам икки марта деди: «Бечора киши нажот топди.»