باب قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم: «يُعَذَّبُ الْمَيِّتُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ» إِذَا كَانَ النَّوْحُ مِنْ سُنَّتِهِ
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، وَمُحَمَّدٌ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرْسَلَتِ ابْنَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ إِنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَائْتِنَا. فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ". فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا، فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ، فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَتَقَعْقَعُ ـ قَالَ حَسِبْتُهُ أَنَّهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنٌّ. فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ. فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا فَقَالَ " هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ".
Абдон ва Муҳаммад бизга айтдилар: Абдуллаҳ бизга хабар берди: Осим ибн Сулаймон бизга хабар берди, Абу Усмондан: Усома ибн Зайд розияллаҳу анҳума менга айтди: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи у зотга: ‹Менинг бир ўғлим жон бераётир, бизнинг олдимизга келинг› деб (одам) юборди. У зот саломни етказиб: «Олган нарса ҳам, берган нарса ҳам Аллаҳники, ҳар нарса Унинг ҳузурида белгиланган муддат (ажал) биландир. Шунинг учун сабр қилсин ва (савобини) Аллаҳдан кутсин» деб (жавоб) юбордилар. У яна у зотга — албатта келишларини қасам ичиб — (одам) юборди. У зот турдилар, у зот билан Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва (бошқа) кишилар (бирга) эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга бола кўтариб берилди, унинг жони пирпираб (чиқаётган) эди — (рови) деди: у зот ‹гўё (эски) меш каби (силкинаётган)› деди деб ўйлайман. У зотнинг икки кўзлари ёшга тўлди. Саъд: ‹Ё Расулуллаҳ, бу нима?› деди. У зот: «Бу раҳмат (меҳр)дир, Аллаҳ уни бандаларининг қалбларига солган. Албатта Аллаҳ бандаларидан раҳмдил (меҳрибон)ларга раҳм қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْنَا بِنْتًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ عَلَى الْقَبْرِ ـ قَالَ فَرَأَيْتُ عَيْنَيْهِ تَدْمَعَانِ قَالَ ـ فَقَالَ " هَلْ مِنْكُمْ رَجُلٌ لَمْ يُقَارِفِ اللَّيْلَةَ ". فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَنَا. قَالَ " فَانْزِلْ ". قَالَ فَنَزَلَ فِي قَبْرِهَا.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди: Абу Омир бизга айтди: Фулайҳ ибн Сулаймон бизга айтди, Ҳилол ибн Алидан, у Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг бир қизининг (дафнида) ҳозир бўлдик. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қабр ёнида ўтирган эдилар. У деди: Мен у зотнинг икки кўзларини ёшлаб турганини кўрдим. У деди: У зот: «Сизларнинг ичингизда бу кеча (хотини билан) яқинлик қилмаган киши борми?» дедилар. Абу Талҳа: ‹Мен› деди. У зот: «Бўлмаса, (қабрга) туш» дедилар. У деди: У (Абу Талҳа) унинг қабрига тушди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ {وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
Абдон бизга айтди: Абдуллаҳ бизга айтди: Ибн Журайж бизга хабар берди: Абдуллаҳ ибн Убайдуллаҳ ибн Абу Мулайка менга хабар берди: У деди: Усмон розияллаҳу анҳунинг бир қизи Маккада вафот этди, биз унга ҳозир бўлишга келдик. Унга Ибн Умар ва Ибн Аббос розияллаҳу анҳум (ҳам) ҳозир бўлди. Мен иккаласи орасида ўтирган эдим — ёки: биринга яқин ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб ёнимга ўтирди. Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳума Амр ибн Усмонга: ‹Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳли (оиласи)нинг унга йиғлаши сабабли азобланади› деганлар› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума: ‹Умар розияллаҳу анҳу шунга ўхшаш (гап)ни айтар эди›, деди, сўнг сўзлаб берди: У деди: Мен Умар розияллаҳу анҳу билан Маккадан (қайтиб) йўлга тушдим, ҳатто Байдода бўлганимизда, қарасак хурмо дарахти сояси остида бир тўда (сувори) бор эди. У: ‹Бориб, бу суворилар ким эканини кўр› деди. У (Ибн Аббос) деди: Мен қарадим, қарасам Суҳайб (экан). Унга хабар бердим, у: ‹Уни менга чақир› деди. Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: ‹Йўлга туш, амирул-мўмининга қўшил› дедим. Умар (ханжар билан жароҳатлаб) ўлдирилганида, Суҳайб йиғлаб кирди: ‹Вой биродарим! Вой дўстим!› дер эди. Умар розияллаҳу анҳу: ‹Эй Суҳайб, сен менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳлининг унга баъзи йиғлашлари сабабли азобланади› деганлар-ку› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума деди: Умар розияллаҳу анҳу вафот этганида, мен буни Оиша розияллаҳу анҳога зикр қилдим. У: ‹Аллаҳ Умарга раҳм қилсин, Аллаҳга қасамки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ мўминни аҳлининг унга йиғлаши сабабли азоблайди› деб айтмаганлар. Лекин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли зиёда қилади› деганлар› деди. Ва: ‹Сизларга Қуръан кифоя: ‹Бир (гуноҳкор) жон бошқасининг юкини (гуноҳини) кўтармайди›› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума ўшанда: ‹Аллаҳ — Ўзи кулдирди ва йиғлатди› деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллаҳга қасамки, Ибн Умар розияллаҳу анҳума (бунга қарши) ҳеч нарса демади.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ {وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
Абдон бизга айтди: Абдуллаҳ бизга айтди: Ибн Журайж бизга хабар берди: Абдуллаҳ ибн Убайдуллаҳ ибн Абу Мулайка менга хабар берди: У деди: Усмон розияллаҳу анҳунинг бир қизи Маккада вафот этди, биз унга ҳозир бўлишга келдик. Унга Ибн Умар ва Ибн Аббос розияллаҳу анҳум (ҳам) ҳозир бўлди. Мен иккаласи орасида ўтирган эдим — ёки: биринга яқин ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб ёнимга ўтирди. Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳума Амр ибн Усмонга: ‹Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳли (оиласи)нинг унга йиғлаши сабабли азобланади› деганлар› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума: ‹Умар розияллаҳу анҳу шунга ўхшаш (гап)ни айтар эди›, деди, сўнг сўзлаб берди: У деди: Мен Умар розияллаҳу анҳу билан Маккадан (қайтиб) йўлга тушдим, ҳатто Байдода бўлганимизда, қарасак хурмо дарахти сояси остида бир тўда (сувори) бор эди. У: ‹Бориб, бу суворилар ким эканини кўр› деди. У (Ибн Аббос) деди: Мен қарадим, қарасам Суҳайб (экан). Унга хабар бердим, у: ‹Уни менга чақир› деди. Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: ‹Йўлга туш, амирул-мўмининга қўшил› дедим. Умар (ханжар билан жароҳатлаб) ўлдирилганида, Суҳайб йиғлаб кирди: ‹Вой биродарим! Вой дўстим!› дер эди. Умар розияллаҳу анҳу: ‹Эй Суҳайб, сен менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳлининг унга баъзи йиғлашлари сабабли азобланади› деганлар-ку› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума деди: Умар розияллаҳу анҳу вафот этганида, мен буни Оиша розияллаҳу анҳога зикр қилдим. У: ‹Аллаҳ Умарга раҳм қилсин, Аллаҳга қасамки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ мўминни аҳлининг унга йиғлаши сабабли азоблайди› деб айтмаганлар. Лекин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли зиёда қилади› деганлар› деди. Ва: ‹Сизларга Қуръан кифоя: ‹Бир (гуноҳкор) жон бошқасининг юкини (гуноҳини) кўтармайди›› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума ўшанда: ‹Аллаҳ — Ўзи кулдирди ва йиғлатди› деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллаҳга қасамки, Ибн Умар розияллаҳу анҳума (бунга қарши) ҳеч нарса демади.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ {وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
Абдон бизга айтди: Абдуллаҳ бизга айтди: Ибн Журайж бизга хабар берди: Абдуллаҳ ибн Убайдуллаҳ ибн Абу Мулайка менга хабар берди: У деди: Усмон розияллаҳу анҳунинг бир қизи Маккада вафот этди, биз унга ҳозир бўлишга келдик. Унга Ибн Умар ва Ибн Аббос розияллаҳу анҳум (ҳам) ҳозир бўлди. Мен иккаласи орасида ўтирган эдим — ёки: биринга яқин ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб ёнимга ўтирди. Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳума Амр ибн Усмонга: ‹Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳли (оиласи)нинг унга йиғлаши сабабли азобланади› деганлар› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума: ‹Умар розияллаҳу анҳу шунга ўхшаш (гап)ни айтар эди›, деди, сўнг сўзлаб берди: У деди: Мен Умар розияллаҳу анҳу билан Маккадан (қайтиб) йўлга тушдим, ҳатто Байдода бўлганимизда, қарасак хурмо дарахти сояси остида бир тўда (сувори) бор эди. У: ‹Бориб, бу суворилар ким эканини кўр› деди. У (Ибн Аббос) деди: Мен қарадим, қарасам Суҳайб (экан). Унга хабар бердим, у: ‹Уни менга чақир› деди. Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: ‹Йўлга туш, амирул-мўмининга қўшил› дедим. Умар (ханжар билан жароҳатлаб) ўлдирилганида, Суҳайб йиғлаб кирди: ‹Вой биродарим! Вой дўстим!› дер эди. Умар розияллаҳу анҳу: ‹Эй Суҳайб, сен менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит аҳлининг унга баъзи йиғлашлари сабабли азобланади› деганлар-ку› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума деди: Умар розияллаҳу анҳу вафот этганида, мен буни Оиша розияллаҳу анҳога зикр қилдим. У: ‹Аллаҳ Умарга раҳм қилсин, Аллаҳга қасамки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ мўминни аҳлининг унга йиғлаши сабабли азоблайди› деб айтмаганлар. Лекин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли зиёда қилади› деганлар› деди. Ва: ‹Сизларга Қуръан кифоя: ‹Бир (гуноҳкор) жон бошқасининг юкини (гуноҳини) кўтармайди›› деди. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума ўшанда: ‹Аллаҳ — Ўзи кулдирди ва йиғлатди› деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллаҳга қасамки, Ибн Умар розияллаҳу анҳума (бунга қарши) ҳеч нарса демади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يَبْكِي عَلَيْهَا أَهْلُهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا، وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ فِي قَبْرِهَا ".
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди: Молик бизга хабар берди, Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у отасидан, у Амра бинти Абдурраҳмондан: У унга хабар берди, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оиша розияллаҳу анҳони шундай деганини эшитди: У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам аҳли (оиласи) йиғлаб турган бир яҳудий аёлнинг ёнидан ўтдилар ва: «Албатта улар унга йиғлаяптилар, ҳолбуки у қабрида азобланаяпти», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ ـ وَهْوَ الشَّيْبَانِيُّ ـ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ جَعَلَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ ".
Исмоил ибн Халил бизга айтди: Али ибн Мус-ҳир бизга айтди: Абу Ишоқ — у Шайбоний — бизга айтди, Абу Бурдадан, у отасидан: У деди: Умар розияллаҳу анҳу (жароҳатлаб) ўлдирилганида, Суҳайб: ‹Вой биродарим!› дея бошлади. Умар: ‹Сен билмайсанми, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Албатта маййит тирик (аҳли)нинг йиғлаши сабабли азобланади› деганлар-ку› деди.