بَابُ مَا جَاءَ فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاَةُ فَانْتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ إِنَّكُمْ تَقُولُونَ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ يُكْثِرُ الْحَدِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَتَقُولُونَ مَا بَالُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ لاَ يُحَدِّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّ إِخْوَتِي مِنَ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ صَفْقٌ بِالأَسْوَاقِ، وَكُنْتُ أَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مِلْءِ بَطْنِي، فَأَشْهَدُ إِذَا غَابُوا وَأَحْفَظُ إِذَا نَسُوا، وَكَانَ يَشْغَلُ إِخْوَتِي مِنَ الأَنْصَارِ عَمَلُ أَمْوَالِهِمْ، وَكُنْتُ امْرَأً مِسْكِينًا مِنْ مَسَاكِينِ الصُّفَّةِ أَعِي حِينَ يَنْسَوْنَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثٍ يُحَدِّثُهُ " إِنَّهُ لَنْ يَبْسُطَ أَحَدٌ ثَوْبَهُ حَتَّى أَقْضِيَ مَقَالَتِي هَذِهِ، ثُمَّ يَجْمَعَ إِلَيْهِ ثَوْبَهُ إِلاَّ وَعَى مَا أَقُولُ ". فَبَسَطْتُ نَمِرَةً عَلَىَّ، حَتَّى إِذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ جَمَعْتُهَا إِلَى صَدْرِي، فَمَا نَسِيتُ مِنْ مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ مِنْ شَىْءٍ.
Абул-Ямон бизга айтди: Шуъайб бизга айтди, Зуҳрийдан: У деди: Саъид ибн Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон менга хабар берди: Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу деди: ‹Сизлар: ‹Абу Ҳурайра Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан кўп ҳадис айтяпти› дейсиз ва: ‹Муҳожирларга ва Ансорга нима бўлди-ки, улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан Абу Ҳурайранинг ҳадисидек (кўп) ҳадис айтмаяпти?› дейсиз. Муҳожирлардан биродарларимни бозорлардаги савдо банд қилар эди, мен эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга қорин тўқ (бўлиши) (шарти) билан ёпишар эдим. Улар ғойиб бўлганида (бўлмаганида), мен ҳозир бўлар, улар унутганида, мен ёдда сақлаб қолар эдим. Ансордан биродарларимни молларининг иши (меҳнати) банд қилар эди, мен эса Суффанинг мискинларидан мискин бир киши эдим, улар унутганида, мен ёдга олар эдим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтаётган бир ҳадисида: ‹Ҳеч ким — мен шу сўзимни тугатгунимча — кийимини ёймайди, сўнг уни ўзига йиғмайди-ки, илло мен айтганни ёдга олмасин (сақлаб қолмасин)› дедилар. Мен устимдаги намирани (чизиқли матони) ёйди, ҳатто Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сўзини тугатгач, уни кўксимга йиғдим. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ўша сўзидан бирор нарсани унутмадим› деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ الرَّبِيعِ إِنِّي أَكْثَرُ الأَنْصَارِ مَالاً، فَأَقْسِمُ لَكَ نِصْفَ مَالِي، وَانْظُرْ أَىَّ زَوْجَتَىَّ هَوِيتَ نَزَلْتُ لَكَ عَنْهَا، فَإِذَا حَلَّتْ تَزَوَّجْتَهَا. قَالَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لاَ حَاجَةَ لِي فِي ذَلِكَ، هَلْ مِنْ سُوقٍ فِيهِ تِجَارَةٌ قَالَ سُوقُ قَيْنُقَاعَ. قَالَ فَغَدَا إِلَيْهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، فَأَتَى بِأَقِطٍ وَسَمْنٍ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَابَعَ الْغُدُوَّ، فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَلَيْهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَزَوَّجْتَ ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " وَمَنْ ". قَالَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ. قَالَ " كَمْ سُقْتَ ". قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ".
Абдулазиз ибн Абдуллаҳ бизга айтди: Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, отасидан, у бобосидан: У деди: Абдурраҳмон ибн Авф розияллаҳу анҳу деди: Биз Мадинага келганимизда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мен билан Саъд ибн Робиъ орасида биродарлик боғлади. Саъд ибн Робиъ: ‹Мен Ансорнинг энг мол(бой)лариданман, мен сенга молимнинг ярмини бўлиб бераман. Икки хотинимдан қайсисини ёқтирсанг, мен сен учун ундан ажраман (талоқ қиламан), иддаси ўтгач, сен унга уйланасан› деди. Абдурраҳмон: ‹Менинг бунга ҳожатим йўқ. Ичида савдо бўлган бирор бозор борми?› деди. У: ‹Бану Қайнуқў бозори› деди. У деди: Абдурраҳмон унга (бозорга) эрта тонгда борди, қурут ва сарий ёғ келтирди. Сўнг эрта боришни давом эттирди, кўп ўтмай Абдурраҳмон келди, устида сариқ (атир) изи бор эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уйландингми?» дедилар. У: ‹Ҳа› деди. У зот: «Кимга?» дедилар. У: ‹Ансордан бир аёлга› деди. У зот: «Қанча (маҳр) бердинг?» дедилар. У: ‹Бир дона (чақа)ча олтин ёки бир дона олтин› деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бир қўй билан бўлса ҳам валима (тўй) қил» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ الْمَدِينَةَ فَآخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، وَكَانَ سَعْدٌ ذَا غِنًى، فَقَالَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ أُقَاسِمُكَ مَالِي نِصْفَيْنِ، وَأُزَوِّجُكَ. قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ، دُلُّونِي عَلَى السُّوقِ. فَمَا رَجَعَ حَتَّى اسْتَفْضَلَ أَقِطًا وَسَمْنًا، فَأَتَى بِهِ أَهْلَ مَنْزِلِهِ، فَمَكَثْنَا يَسِيرًا ـ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ ـ فَجَاءَ وَعَلَيْهِ وَضَرٌ مِنْ صُفْرَةٍ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَهْيَمْ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ. قَالَ " مَا سُقْتَ إِلَيْهَا ". قَالَ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ، أَوْ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ. قَالَ " أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ".
Аҳмад ибн Юнус бизга айтди: Зуҳайр бизга айтди: Ҳумайд бизга айтди, Анас розияллаҳу анҳудан: У деди: Абдурраҳмон ибн Авф Мадинага келди, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг билан Саъд ибн Робиъ Ансорий орасида биродарлик боғлади. Саъд бой эди, у Абдурраҳмонга: ‹Молимни икки ярим қилиб сен билан бўлишаман ва сени уйлантираман› деди. У: ‹Аллаҳ сенга аҳлинг ва молингда баракат берсин. Менга бозорни кўрсатинглар› деди. У — қурут ва сарий ёғ фойда қилгунча — қайтмади, уни ўз манзили аҳлига келтирди. Биз оз (вақт) — ёки Аллаҳ хоҳлаганча — турдик. У келди, устида сариқ (атир) изи бор эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бу нима (хабар)?» дедилар. У: ‹Ё Расулуллаҳ, мен Ансордан бир аёлга уйландим› деди. У зот: «Унга қанча (маҳр) бердинг?» дедилар. У: ‹Бир дона олтин — ёки бир дона (чақа)ча олтин› деди. У зот: «Бир қўй билан бўлса ҳам валима (тўй оши) қил» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمِجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ فَكَأَنَّهُمْ تَأَثَّمُوا فِيهِ فَنَزَلَتْ {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ } فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди: Суфён бизга айтди, Амрдан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан: У деди: Укоз, Мажанна ва Зул-Мажоз жоҳилиятда бозорлар эди. Ислом келгач, гўё улар бунда (савдода) гуноҳга ботишдан қўрқди, шунда: ‹‹Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизларга гуноҳ йўқ›› (ояти) — ҳаж мавсумларида — нозил бўлди. Ибн Аббос уни (шу тарзда) ўқиди.