بَابُ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى}، {وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا}
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ " رَأَيْتُ مُوسَى وَإِذَا رَجُلٌ ضَرْبٌ رَجِلٌ، كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ، وَرَأَيْتُ عِيسَى، فَإِذَا هُوَ رَجُلٌ رَبْعَةٌ أَحْمَرُ كَأَنَّمَا خَرَجَ مِنْ دِيمَاسٍ، وَأَنَا أَشْبَهُ وَلَدِ إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم بِهِ، ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ، فِي أَحَدِهِمَا لَبَنٌ، وَفِي الآخَرِ خَمْرٌ فَقَالَ اشْرَبْ أَيَّهُمَا شِئْتَ. فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ فَشَرِبْتُهُ فَقِيلَ أَخَذْتَ الْفِطْرَةَ، أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ ".
Иброҳим ибн Мусо бизга айтди, Ҳишом ибн Юсуф бизга хабар берди, Маъмар бизга хабар берди, Зуҳрийдан, Саъид ибнул-Мусайябдан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам меърожга оборилган кеча ҳақида деди: «Мен Мусони кўрдим — бирдан у бақувват, серсоч бир киши, гўё Шануа эркакларидан бири; Исони кўрдим — бирдан у ўрта бўйли, қизил (юзли) бир киши, гўё ҳаммомдан чиқгандек; мен Иброҳим соллаллаҳу алайҳи васалламнинг фарзандларидан унга энг ўхшашиман. Сўнг менга икки идиш келтирилди: бирида сут, иккинчисида хамр (май); (Жибрил): ‹Қайсини хоҳласанг ичгин›, деди. Мен сутни олиб, ичдим. Шунда: ‹Сен фитрат (табиий йўл)ни олдинг; агар хамрни олганингда, умматинг йўлдан озар эди›, дейилди».
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ". وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ. وَذَكَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ " مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ ". وَقَالَ " عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ ". وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ، وَذَكَرَ الدَّجَّالَ.
: Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ғундар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Қатодадан, у деди: Абул-Олияни эшитдим, бизга Набийингизнинг амакиваччаси — яъни Ибн Аббос — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан айтди, у деди: «Бир банда учун ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› дейиш лойиқ эмас». Ва уни отасига нисбат берди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам у меърожга оборилган кечани эслатиб деди: «Мусо — буғдойранг, баланд бўйли, гўё Шануа эркакларидан бири». Ва: «Исо — жингалак сочли, ўрта бўйли», деди. Ва дўзах хазинадори Моликни эслатди, Дажжолни эслатди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ". وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ. وَذَكَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ " مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ ". وَقَالَ " عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ ". وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ، وَذَكَرَ الدَّجَّالَ.
: Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ғундар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Қатодадан, у деди: Абул-Олияни эшитдим, бизга Набийингизнинг амакиваччаси — яъни Ибн Аббос — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан айтди, у деди: «Бир банда учун ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› дейиш лойиқ эмас». Ва уни отасига нисбат берди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам у меърожга оборилган кечани эслатиб деди: «Мусо — буғдойранг, баланд бўйли, гўё Шануа эркакларидан бири». Ва: «Исо — жингалак сочли, ўрта бўйли», деди. Ва дўзах хазинадори Моликни эслатди, Дажжолни эслатди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ، عَنِ ابْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ وَجَدَهُمْ يَصُومُونَ يَوْمًا، يَعْنِي عَاشُورَاءَ، فَقَالُوا هَذَا يَوْمٌ عَظِيمٌ، وَهْوَ يَوْمٌ نَجَّى اللَّهُ فِيهِ مُوسَى، وَأَغْرَقَ آلَ فِرْعَوْنَ، فَصَامَ مُوسَى شُكْرًا لِلَّهِ. فَقَالَ " أَنَا أَوْلَى بِمُوسَى مِنْهُمْ ". فَصَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ.
Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Суфён бизга айтди, Айюб Сахтиёний бизга айтди, Ибн Саъид ибн Жубайрдан, отасидан, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келганида, уларни (яҳудийларни) бир кун — яъни Ошурани — рўза тутаётганини топди. Улар: «Бу улуғ кун, бу кунда Аллаҳ Мусони қутқарган ва Фиръавн аҳлини ғарқ қилган кун; шу сабабли Мусо Аллаҳга шукур қилиб рўза тутган», дедилар. У: «Мен Мусога улардан ҳақлироқман», деди ва уни рўза тутди ҳамда уни рўза тутишга буюрди.