حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَقِيَ زَيْدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ بِأَسْفَلِ بَلْدَحَ، قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْوَحْىُ فَقُدِّمَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سُفْرَةٌ، فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا ثُمَّ قَالَ زَيْدٌ إِنِّي لَسْتُ آكُلُ مِمَّا تَذْبَحُونَ عَلَى أَنْصَابِكُمْ، وَلاَ آكُلُ إِلاَّ مَا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ. وَأَنَّ زَيْدَ بْنَ عَمْرٍو كَانَ يَعِيبُ عَلَى قُرَيْشٍ ذَبَائِحَهُمْ، وَيَقُولُ الشَّاةُ خَلَقَهَا اللَّهُ، وَأَنْزَلَ لَهَا مِنَ السَّمَاءِ الْمَاءَ، وَأَنْبَتَ لَهَا مِنَ الأَرْضِ، ثُمَّ تَذْبَحُونَهَا عَلَى غَيْرِ اسْمِ اللَّهِ إِنْكَارًا لِذَلِكَ وَإِعْظَامًا لَهُ.
Муҳаммад ибн Абу Бакр менга айтди, Фузайл ибн Сулаймон бизга айтди, Мусо бизга айтди, Солим ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Балдаҳ (водий)нинг пастида — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга ваҳй нозил бўлишидан олдин — Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни учратди. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга бир дастурхон (таом) тақдим қилинди, у (Зайд) ундан ейишдан бош тортди, сўнг Зайд: «Мен сизларнинг бутларингизга (атаб) сўйган нарсангиздан емайман ва фақат унга Аллаҳнинг исми зикр қилинган нарсани ейман», деди. Зайд ибн Амр Қурайшни ўз сўйганлари (қурбонлари) учун айблар ва: «Қўйни Аллаҳ яратди, унга осмондан сув туширди, унга ердан (ўсимлик) ундирди; сўнг сизлар уни Аллаҳнинг исмидан ўзга (нарса) учун сўясизлар», дер эди — буни инкор қилиб ва Аллаҳни улуғлаб.
قَالَ مُوسَى حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ تُحُدِّثَ بِهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ زَيْدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ خَرَجَ إِلَى الشَّأْمِ، يَسْأَلُ عَنِ الدِّينِ وَيَتْبَعُهُ فَلَقِيَ عَالِمًا مِنَ الْيَهُودِ، فَسَأَلَهُ عَنْ دِينِهِمْ، فَقَالَ إِنِّي لَعَلِّي أَنْ أَدِينَ دِينَكُمْ، فَأَخْبِرْنِي. فَقَالَ لاَ تَكُونُ عَلَى دِينِنَا حَتَّى تَأْخُذَ بِنَصِيبِكَ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ. قَالَ زَيْدٌ مَا أَفِرُّ إِلاَّ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ، وَلاَ أَحْمِلُ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ شَيْئًا أَبَدًا، وَأَنَّى أَسْتَطِيعُهُ فَهَلْ تَدُلُّنِي عَلَى غَيْرِهِ قَالَ مَا أَعْلَمُهُ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ حَنِيفًا. قَالَ زَيْدٌ وَمَا الْحَنِيفُ قَالَ دِينُ إِبْرَاهِيمَ لَمْ يَكُنْ يَهُودِيًّا وَلاَ نَصْرَانِيًّا وَلاَ يَعْبُدُ إِلاَّ اللَّهَ. فَخَرَجَ زَيْدٌ فَلَقِيَ عَالِمًا مِنَ النَّصَارَى، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَقَالَ لَنْ تَكُونَ عَلَى دِينِنَا حَتَّى تَأْخُذَ بِنَصِيبِكَ مِنْ لَعْنَةِ اللَّهِ. قَالَ مَا أَفِرُّ إِلاَّ مِنْ لَعْنَةِ اللَّهِ، وَلاَ أَحْمِلُ مِنْ لَعْنَةِ اللَّهِ وَلاَ مِنْ غَضَبِهِ شَيْئًا أَبَدًا، وَأَنَّى أَسْتَطِيعُ فَهَلْ تَدُلُّنِي عَلَى غَيْرِهِ قَالَ مَا أَعْلَمُهُ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ حَنِيفًا. قَالَ وَمَا الْحَنِيفُ قَالَ دِينُ إِبْرَاهِيمَ لَمْ يَكُنْ يَهُودِيًّا وَلاَ نَصْرَانِيًّا وَلاَ يَعْبُدُ إِلاَّ اللَّهَ. فَلَمَّا رَأَى زَيْدٌ قَوْلَهُمْ فِي إِبْرَاهِيمَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ خَرَجَ، فَلَمَّا بَرَزَ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنِّي عَلَى دِينِ إِبْرَاهِيمَ.
Мусо деди: Солим ибн Абдуллаҳ менга айтди — уни фақат Ибн Умардан ривоят қилинган деб биламан — Зайд ибн Амр ибн Нуфайл Шомга — дийн (ҳақида) сўраб ва унга эргашиб — чиқди. У яҳудийлардан бир олимни учратди ва ундан уларнинг дийни ҳақида сўради. У: «Мен шояд сизнинг дийнингизда бўлсам (керак), бас, менга хабар бер», деди. (Олим): «Сен Аллаҳнинг ғазабидан ўз улушингни олмагунинг бизнинг дийнимизда бўлмайсан», деди. Зайд: «Мен фақат Аллаҳнинг ғазабидан қочаман; мен Аллаҳнинг ғазабидан ҳеч нарсани абад кўтармайман; ва мен буни қайдан ҳам эплай? Бас, сен менга ундан ўзга (йўл)ни кўрсатасанми?», деди. У: «Мен уни фақат ҳаниф (бўлишлик)дир деб биламан», деди. Зайд: «Ҳаниф нима?», деди. У: «Иброҳимнинг дийни — у на яҳудий, на насроний эди ва фақат Аллаҳга ибодат қилар эди», деди. Зайд чиқди ва насронийлардан бир олимни учратди ва шунга ўхшашни зикр қилди. У: «Сен Аллаҳнинг лаънатидан ўз улушингни олмагунинг бизнинг дийнимизда бўлмайсан», деди. (Зайд): «Мен фақат Аллаҳнинг лаънатидан қочаман; мен Аллаҳнинг лаънатидан ҳам, ғазабидан ҳам ҳеч нарсани абад кўтармайман; ва мен буни қайдан эплай? Бас, сен менга ундан ўзга (йўл)ни кўрсатасанми?», деди. У: «Мен уни фақат ҳаниф (бўлишлик)дир деб биламан», деди. (Зайд): «Ҳаниф нима?», деди. У: «Иброҳимнинг дийни — у на яҳудий, на насроний эди ва фақат Аллаҳга ибодат қилар эди», деди. Зайд уларнинг Иброҳим алайҳиссалом ҳақидаги сўзини кўрганида, чиқди; (саҳрога) чиқганида, икки қўлини кўтарди ва: «Эй Аллаҳ, мен гувоҳлик бераманки, мен Иброҳимнинг дийнидаман», деди.
وَقَالَ اللَّيْثُ كَتَبَ إِلَىَّ هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ رَأَيْتُ زَيْدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ قَائِمًا مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ يَقُولُ يَا مَعَاشِرَ قُرَيْشٍ، وَاللَّهِ مَا مِنْكُمْ عَلَى دِينِ إِبْرَاهِيمَ غَيْرِي، وَكَانَ يُحْيِي الْمَوْءُودَةَ، يَقُولُ لِلرَّجُلِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَقْتُلَ ابْنَتَهُ لاَ تَقْتُلْهَا، أَنَا أَكْفِيكَهَا مَئُونَتَهَا. فَيَأْخُذُهَا فَإِذَا تَرَعْرَعَتْ قَالَ لأَبِيهَا إِنْ شِئْتَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكَ، وَإِنْ شِئْتَ كَفَيْتُكَ مَئُونَتَهَا.
Лайс деди: Ҳишом менга — отасидан, Асмо бинти Абу Бакр розияллаҳу анҳумодан — ёзди: У деди: Мен Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни — Каъбага орқасини суяб турган ҳолда — кўрдим, у: «Эй Қурайш жамоаси, Аллаҳга қасам, сизлардан мендан ўзга Иброҳимнинг дийнида (ҳеч ким) йўқ», дер эди. У кўмиб юборилувчи (қизчани) тирик (қолдирар) эди — бир киши қизини ўлдирмоқчи бўлса, унга: «Уни ўлдирма, мен сенга унинг муънатини (харажатини) кифоя қиламан», дер эди. Уни олар (боқар) эди, у (қиз) улғайганида, отасига: «Агар хоҳласанг, уни сенга топшираман; агар хоҳласанг, мен сенга унинг муънатини кифоя қиламан», дер эди.