باب بَيَانِ أَنَّ الْإِسْلَامَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا وَأَنَّهُ يَأْرِزُ بَيْنَ الْمَسْجِدَيْنِ
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، - يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ - عَنْ سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْفِتَنَ فَقَالَ قَوْمٌ نَحْنُ سَمِعْنَاهُ . فَقَالَ لَعَلَّكُمْ تَعْنُونَ فِتْنَةَ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَجَارِهِ قَالُوا أَجَلْ . قَالَ تِلْكَ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ وَلَكِنْ أَيُّكُمْ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْفِتَنَ الَّتِي تَمُوجُ مَوْجَ الْبَحْرِ قَالَ حُذَيْفَةُ فَأَسْكَتَ الْقَوْمُ فَقُلْتُ أَنَا . قَالَ أَنْتَ لِلَّهِ أَبُوكَ . قَالَ حُذَيْفَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " تُعْرَضُ الْفِتَنُ عَلَى الْقُلُوبِ كَالْحَصِيرِ عُودًا عُودًا فَأَىُّ قَلْبٍ أُشْرِبَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ وَأَىُّ قَلْبٍ أَنْكَرَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ بَيْضَاءُ حَتَّى تَصِيرَ عَلَى قَلْبَيْنِ عَلَى أَبْيَضَ مِثْلِ الصَّفَا فَلاَ تَضُرُّهُ فِتْنَةٌ مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالأَرْضُ وَالآخَرُ أَسْوَدُ مُرْبَادًّا كَالْكُوزِ مُجَخِّيًا لاَ يَعْرِفُ مَعْرُوفًا وَلاَ يُنْكِرُ مُنْكَرًا إِلاَّ مَا أُشْرِبَ مِنْ هَوَاهُ " . قَالَ حُذَيْفَةُ وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا يُوشِكُ أَنْ يُكْسَرَ . قَالَ عُمَرُ أَكَسْرًا لاَ أَبَا لَكَ فَلَوْ أَنَّهُ فُتِحَ لَعَلَّهُ كَانَ يُعَادُ . قُلْتُ لاَ بَلْ يُكْسَرُ . وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ ذَلِكَ الْبَابَ رَجُلٌ يُقْتَلُ أَوْ يَمُوتُ . حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ . قَالَ أَبُو خَالِدٍ فَقُلْتُ لِسَعْدٍ يَا أَبَا مَالِكٍ مَا أَسْوَدُ مُرْبَادًّا قَالَ شِدَّةُ الْبَيَاضِ فِي سَوَادٍ . قَالَ قُلْتُ فَمَا الْكُوزُ مُجَخِّيًا قَالَ مَنْكُوسًا .
Ҳузайфа айтди: Биз Умарнинг олдида эдик. У: "Қайсингиз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни фитналар ҳақида зикр қилганини эшитди?" деди. Бир қавм: "Биз уни эшитдик" деди. У: "Эҳтимол сиз кишининг ўз аҳли ва қўшнисидаги фитнасини назарда тутяпсиз" деди. Улар: "Ҳа" дедилар. У: "Ўшани намоз, рўза ва садақа каффорат қилади; лекин қайсингиз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни — денгиз тўлқини каби мавж урадиган фитналар ҳақида — зикр қилганини эшитди?" деди. Ҳузайфа: Қавм жим бўлди, мен: "Мен" дедим. У: "Сен — Аллаҳ отангга раҳмат қилсин (қойилман)" деди. Ҳузайфа: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: "Фитналар қалбларга — бўйра(нинг) (қамишлари) — бир-бир (қаторланиб) (кўрсатилгандек) — таклиф (кўрсатилади); қайси қалб уни ичса (қабул қилса), унда қора бир нуқта (доғ) урилади; қайси қалб уни инкор қилса, унда оқ бир нуқта урилади — то икки қалбга айлангунча: бири — силлиқ тош(сафо) каби оқ — унга фитна зарар бермайди, модомики осмонлар ва ер (турибди); иккинчиси — қора-кулранг, ағдарилган кўза каби — маъруфни (яхшини) танимайди, мункардан (ёмондан) қайтармайди, фақат ўз ҳавосидан ичган (нарсадан бошқани)" деганини эшитдим" деди. Ҳузайфа: "Мен унга (Умарга): ‹Сен билан унинг (фитнанинг) орасида ёпиқ бир эшик бор, у синишга яқиндир› деб айтдим. Умар: ‹Синадими — отанг бўлмасин (эҳ!)?! Агар у очилса эди, балки яна ёпилар эди›. Мен: ‹Йўқ, балки синади› дедим. Ва мен унга — ўша эшик ўлдириладиган ёки ўладиган бир киши(дир) деб айтдим — хато (аралашмаган) бир ҳадисни" деди.
وَحَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ رِبْعِيٍّ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ حُذَيْفَةُ مِنْ عِنْدِ عُمَرَ جَلَسَ فَحَدَّثَنَا فَقَالَ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمْسِ لَمَّا جَلَسْتُ إِلَيْهِ سَأَلَ أَصْحَابَهُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتَنِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي خَالِدٍ وَلَمْ يَذْكُرْ تَفْسِيرَ أَبِي مَالِكٍ لِقَوْلِهِ " مُرْبَادًّا مُجَخِّيًا " .
Рибъий айтди: Ҳузайфа Умарнинг янидан келганида, ўтириб, бизга (ривоят қилиб) айтди: "Албатта амирул мўминин кеча мен унга ўтирганимда, ашобларига: ‹Қайсингиз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг фитналар ҳақидаги сўзини ёдда сақлайди?› деб сўради" — ва ҳадисни Абу Холид ҳадиси каби келтирди; ва Абу Моликнинг "мурбоддан, мужоҳҳиян" (сўзига) берган тафсирини зикр қилмади.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ مَنْ يُحَدِّثُنَا أَوْ قَالَ أَيُّكُمْ يُحَدِّثُنَا - وَفِيهِمْ حُذَيْفَةُ - مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا . وَسَاقَ الْحَدِيثَ كَنَحْوِ حَدِيثِ أَبِي مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ حُذَيْفَةُ حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ وَقَالَ يَعْنِي أَنَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ҳузайфа (ривоят қилди): Умар: "Бизга ким айтиб беради — ёки: қайсингиз бизга айтиб беради (улар ичида Ҳузайфа бор эди) — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фитна ҳақида нима деганини?" деди. Ҳузайфа: "Мен" деди — ва ҳадисни Абу Моликнинг Рибъийдан (ривояти) каби келтирди; ва ҳадисда: "Ҳузайфа: Мен унга хато (аралашмаган) бир ҳадисни айтдим" деди ва: "Яъни у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан(дир)" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ مَرْوَانَ الْفَزَارِيِّ، قَالَ ابْنُ عَبَّادٍ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَدَأَ الإِسْلاَمُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ " .
Абу Ҳурайра айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Ислом ғариб (бегона) ҳолда бошланди ва — бошлангандек — ғариб ҳолда қайтади; бас, ғарибларга туба (хушҳоллик/жаннатда бир дарахт) бўлсин" деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ، قَالاَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا كَمَا بَدَأَ وَهُوَ يَأْرِزُ بَيْنَ الْمَسْجِدَيْنِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ فِي جُحْرِهَا " .
Ибн Умар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): У: "Албатта Ислом ғариб ҳолда бошланди ва — бошлангандек — ғариб ҳолда қайтади; у икки масжид (Макка-Мадина) орасига — илон ўз инига (чекиниб) йиғилгандек — йиғилади (паноҳ тутади)" деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الإِيمَانَ لَيَأْرِزُ إِلَى الْمَدِينَةِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ إِلَى جُحْرِهَا " .
Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Албатта иймон Мадинага — илон ўз инига йиғилгандек — йиғилади (чекинади)" деди.