حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُنِيخٌ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ لِي " أَحَجَجْتَ " . فَقُلْتُ نَعَمْ . فَقَالَ " بِمَ أَهْلَلْتَ " . قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " فَقَدْ أَحْسَنْتَ طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَحِلَّ " . قَالَ فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ بَنِي قَيْسٍ فَفَلَتْ رَأْسِي ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ . قَالَ فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ النَّاسَ حَتَّى كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ - رضى الله عنه - فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا مُوسَى - أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ - رُوَيْدَكَ بَعْضَ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي النُّسُكِ بَعْدَكَ . فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فُتْيَا فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَائْتَمُّوا . قَالَ فَقَدِمَ عُمَرُ - رضى الله عنه - فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّ كِتَابَ اللَّهِ يَأْمُرُ بِالتَّمَامِ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى بَلَغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ .
Абу Мусо айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келдим — у Батҳода (туясини) чўктириб турган эди. Бас у менга: «Ҳаж қилдингми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Нима билан эҳлол қилдинг?» деди. Мен: «Лаббайк — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳлоли каби эҳлол билан» дедим. У: «Яхши қилдинг; Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қил ва (эҳромдан) чиқ» деди. Бас мен Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қилдим, кейин Бану Қайсдан бир аёлнинг олдига келдим, у бошимдан битлар(ни тутди) (тозалади), кейин мен ҳаж билан эҳлол қилдим. (Абу Мусо:) Бас мен буни одамларга фатво (қилиб) айтар эдим, то Умар (розияллаҳу анҳу)нинг халифалигида бўлганида, бир киши унга: «Эй Абу Мусо — ёки: эй Абдуллаҳ ибн Қайс — фатволарингнинг баъзисида оҳиста бўл (шошилма); чунки сен мўминлар амири ибодат (маносик) борасида сендан кейин нима пайдо қилганини билмайсан» деди. Бас у: «Эй одамлар, биз кимга бир фатво берган бўлсак, оҳиста бўлсин; чунки мўминлар амири сизларга келмоқда; бас унга иқтидо қилинглар» деди. (Абу Мусо:) Бас Умар (розияллаҳу анҳу) келди ва мен буни унга айтдим. У: «Агар Аллаҳнинг Китобини олсак, албатта Аллаҳнинг Китоби (ҳаж ва умрани) тўлиқ (адо) этишга буюради; агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатини олсак, албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — ҳадя ўз жойига (сўйилишга) етгунча — (эҳромдан) чиқмади» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
(Бу ҳадис) Шуъба(дан) шу иснодда — унга ўхшаш (ривоят қилинди).
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، - رضى الله عنه - قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُنِيخٌ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ " بِمَ أَهْلَلْتَ " . قَالَ قُلْتُ أَهْلَلْتُ بِإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَلْ سُقْتَ مِنْ هَدْىٍ " . قُلْتُ لاَ . قَالَ " فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ " . فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَمَشَطَتْنِي وَغَسَلَتْ رَأْسِي فَكُنْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِذَلِكَ فِي إِمَارَةِ أَبِي بَكْرٍ وَإِمَارَةِ عُمَرَ فَإِنِّي لَقَائِمٌ بِالْمَوْسِمِ إِذْ جَاءَنِي رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ . فَقُلْتُ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ بِشَىْءٍ فَلْيَتَّئِدْ فَهَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَائْتَمُّوا فَلَمَّا قَدِمَ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا هَذَا الَّذِي أَحْدَثْتَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ قَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ { وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ} وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ نَبِيِّنَا عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى نَحَرَ الْهَدْىَ .
Абу Мусо (розияллаҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келдим — у Батҳода (туясини) чўктириб турган эди. У: «Нима билан эҳлол қилдинг?» деди. Мен: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳлоли билан эҳлол қилдим» дедим. У: «Бирор ҳадя ҳайдадингми?» деди. Мен: «Йўқ» дедим. У: «Ундай бўлса, Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қил, кейин (эҳромдан) чиқ» деди. Бас мен Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қилдим, кейин қавмимдан бир аёлнинг олдига келдим, у мени таради ва бошимни ювди. Бас мен буни — Абу Бакрнинг амирлигида ва Умарнинг амирлигида — одамларга фатво (қилиб) айтар эдим. Мен мавсумда (ҳажда) турган пайтимда, ногаҳон менга бир киши келди ва: «Сен мўминлар амири ибодат борасида нима пайдо қилганини билмайсан» деди. Бас мен: «Эй одамлар, биз кимга бир нарса фатво берган бўлсак, оҳиста бўлсин; чунки мана мўминлар амири сизларга келмоқда; бас унга иқтидо қилинглар» дедим. У (Умар) келганида, мен: «Эй мўминлар амири, ибодат борасида пайдо қилган бу нарса нима?» дедим. У: «Агар Аллаҳнинг Китобини олсак, албатта Аллаҳ азза ва жалла {Ҳаж ва умрани Аллаҳ учун тўлдиринглар} деди; агар Набийимиз (алайҳиссаловоту вассалом)нинг суннатини олсак, албатта Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — ҳадяни сўйгунча — (эҳромдан) чиқмади» деди.
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنِي إِلَى الْيَمَنِ قَالَ فَوَافَقْتُهُ فِي الْعَامِ الَّذِي حَجَّ فِيهِ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَبَا مُوسَى كَيْفَ قُلْتَ حِينَ أَحْرَمْتَ " . قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ إِهْلاَلاً كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " هَلْ سُقْتَ هَدْيًا " . فَقُلْتُ لاَ . قَالَ " فَانْطَلِقْ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ . ثُمَّ أَحِلَّ " . ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَسُفْيَانَ .
Абу Мусо (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Яманга жўнатган эди. (Абу Мусо:) Бас мен унга у ҳаж қилган йили рўпара келдим. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Абу Мусо, эҳром боғлаганингда нима дединг?» деди. Мен: «Лаббайк — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳлоли каби эҳлол билан» дедим. У: «Бирор ҳадя ҳайдадингми?» деди. Мен: «Йўқ» дедим. У: «Ундай бўлса, бор, Байтни ва Сафо ҳамда Марва орасини тавоф қил, кейин (эҳромдан) чиқ» деди — кейин (ровий) ҳадисни Шуъба ва Суфённинг ҳадиси мисли(да) келтирди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّهُ كَانَ يُفْتِي بِالْمُتْعَةِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ رُوَيْدَكَ بِبَعْضِ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي النُّسُكِ بَعْدُ حَتَّى لَقِيَهُ بَعْدُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ فَعَلَهُ وَأَصْحَابُهُ وَلَكِنْ كَرِهْتُ أَنْ يَظَلُّوا مُعْرِسِينَ بِهِنَّ فِي الأَرَاكِ ثُمَّ يَرُوحُونَ فِي الْحَجِّ تَقْطُرُ رُءُوسُهُمْ .
Абу Мусо (ривоят қилди)ки: У мутъага (таматтуъга) фатво берар эди. Бас унга бир киши: «Фатволарингнинг баъзисида оҳиста бўл; чунки сен мўминлар амири ибодат борасида кейин нима пайдо қилганини билмайсан» деди, то кейин уни (Умарни) учратгунча; бас ундан сўради. Умар: «Мен биламанки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам, ашоблари ҳам буни қилган; аммо мен уларнинг Арокда (дарахтлар тагида) аёллари билан жинсий алоқада бўлиб, кейин — бошларидан (сув/атир) томиб турган ҳолда — ҳажга боришларини ёқтирмадим» деди.