Арафотдан Муздалифага қайтиш ва мағриб билан хуфтонни жамлаш

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ لَهُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلاَّهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا

Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Мусо ибн Уқбадан, у Ибн Аббоснинг озоди (мавлоси) Курайбдан, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у (Курайб) уни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб жўнади, ҳатто дарага етганда тушиб, бавл қилди, сўнг таҳорат қилди, аммо таҳоратни тўлиқ (мукаммал) қилмади. Мен унга: «Намоз» дедим. У: «Намоз олдингда» деди. Сўнг у уловга минди; Муздалифага келганда тушиб, таҳорат қилди ва таҳоратни тўлиқ қилди, сўнг намозга иқомат айтилди ва у Мағрибни ўқиди. Кейин ҳар бир киши туясини ўз манзилида чўктирди, сўнг Ишо (хуфтон)га иқомат айтилди ва у уни ўқиди, у иккиси орасида ҳеч (нафл) ўқимади.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، مَوْلَى الزُّبَيْرِ عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ الدَّفْعَةِ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَى بَعْضِ تِلْكَ الشِّعَابِ لِحَاجَتِهِ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ مِنَ الْمَاءِ فَقُلْتُ أَتُصَلِّي فَقَالَ ‏ "‏ الْمُصَلَّى أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏

Ва бизга Муҳаммад ибн Румҳ ривоят қилди, бизга ал-Лайс Яҳё ибн Саиддан, у Зубайрнинг озоди (мавлоси) Мусо ибн Уқбадан, у Ибн Аббоснинг озоди (мавлоси) Курайбдан, у Усома ибн Зайддан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафотдан жўнаб кетгач, ҳожати учун ўша даралардан бирига бурилди, мен унга сувдан қуйдим. Мен: «Намоз ўқийсизми?» дедим. У: «Намозгоҳ олдингда» деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، يَقُولُ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَاتٍ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى الشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ - وَلَمْ يَقُلْ أُسَامَةُ أَرَاقَ الْمَاءَ - قَالَ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ - قَالَ - فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ سَارَ حَتَّى بَلَغَ جَمْعًا فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ‏.‏

Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Абу Курайб — лафз уники — ривоят қилди, бизга Ибн ал-Муборак Иброҳим ибн Уқбадан, у Ибн Аббоснинг озоди (мавлоси) Курайбдан ривоят қилди, у деди: Мен Усома ибн Зайдни шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафотдан қайтиб жўнади; дарага етганда тушиб, бавл қилди — Усома «сув тўкди» демади — (Усома) деди: У сув сўраб, мукаммал бўлмаган таҳорат қилди. Мен: «Ё Расулуллаҳ, намоз!» дедим. У: «Намоз олдингда» деди. Сўнг у йўл юриб, Жамъга етди ва Мағриб билан Ишони ўқиди.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّهُ سَأَلَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ كَيْفَ صَنَعْتُمْ حِينَ رَدِفْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَقَالَ جِئْنَا الشِّعْبَ الَّذِي يُنِيخُ النَّاسُ فِيهِ لِلْمَغْرِبِ فَأَنَاخَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاقَتَهُ وَبَالَ - وَمَا قَالَ أَهَرَاقَ الْمَاءَ - ثُمَّ دَعَا بِالْوَضُوءِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ حَتَّى جِئْنَا الْمُزْدَلِفَةَ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ النَّاسُ فِي مَنَازِلِهِمْ وَلَمْ يَحُلُّوا حَتَّى أَقَامَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ فَصَلَّى ثُمَّ حَلُّوا قُلْتُ فَكَيْفَ فَعَلْتُمْ حِينَ أَصْبَحْتُمْ قَالَ رَدِفَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَانْطَلَقْتُ أَنَا فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ عَلَى رِجْلَىَّ ‏.‏

Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам хабар берди, бизга Зуҳайр Абу Хайсама ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Уқба ривоят қилди, менга Курайб хабар бердики, у Усома ибн Зайддан: «Арафа кечқурунида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасига минганингда қандай қилдингиз?» деб сўради. У: «Биз одамлар Мағриб учун (туяни) чўктирадиган дарага келдик, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туясини чўктириб, бавл қилди — у ‹сув тўкди› демади — сўнг таҳорат (суви)ни сўраб, мукаммал бўлмаган таҳорат қилди. Мен: ‹Ё Расулуллаҳ, намоз!› дедим. У: ‹Намоз олдингда›, деди. Сўнг у уловга минди, ҳатто биз Муздалифага келдик, у Мағрибни иқомат қилиб ўқиди. Кейин одамлар манзилларида (туяни) чўктирдилар, аммо у Ишо (хуфтон)ни иқомат қилиб ўқигунича (юкларини) туширмадилар; (ўқигач,) туширдилар» деди. Мен: «Тонг отганда қандай қилдингиз?» дедим. У: «Унинг орқасига Фазл ибн Аббос минди, мен эса Қурайшнинг олдинга чопувчилари орасида пиёда жўнадим» деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَتَى النَّقْبَ الَّذِي يَنْزِلُهُ الأُمَرَاءُ نَزَلَ فَبَالَ - وَلَمْ يَقُلْ أَهْرَاقَ - ثُمَّ دَعَا بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Вакиъ хабар берди, бизга Суфён Муҳаммад ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Усома ибн Зайддан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) амирлар тушадиган нақбга (довонга) етганда тушиб, бавл қилди — «тўкди» демади — сўнг таҳорат (суви)ни сўраб, енгил таҳорат қилди. Мен: «Ё Расулуллаҳ, намоз!» дедим. У: «Намоз олдингда» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى سِبَاعٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ كَانَ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ فَلَمَّا جَاءَ الشِّعْبَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى الْغَائِطِ فَلَمَّا رَجَعَ صَبَبْتُ عَلَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَكِبَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَجَمَعَ بِهَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, у Сибўнинг озоди (мавлоси) Атодан, у Усома ибн Зайддан хабар бердики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб жўнаганда унинг орқасига минган эди. Дарага келганда, у уловини чўктирди, сўнг қазойи ҳожатга борди. Қайтганида, мен унга идова (меш)дан (сув) қуйдим, у таҳорат қилди, сўнг уловга минди, кейин Муздалифага келиб, у ерда Мағриб билан Ишони жам қилди.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ وَأُسَامَةُ رِدْفُهُ قَالَ أُسَامَةُ فَمَازَالَ يَسِيرُ عَلَى هَيْئَتِهِ حَتَّى أَتَى جَمْعًا ‏.‏

Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Абдулмалик ибн Абу Сулаймон Атодан, у Ибн Аббосдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб жўнади, Усома эса унинг орқасида эди. Усома: «У ўз ҳолатида (одатдагидек) юра берди, ҳатто Жамъга етди» деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، - قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سُئِلَ أُسَامَةُ وَأَنَا شَاهِدٌ، أَوْ قَالَ سَأَلْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْدَفَهُ مِنْ عَرَفَاتٍ قُلْتُ كَيْفَ كَانَ يَسِيرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ قَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ ‏.‏

Ва бизга Абур-Робиъ аз-Заҳроний ва Қутайба ибн Саид иккаласи Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилиб — Абур-Робиъ: бизга Ҳаммод ривоят қилди, деди — бизга Ҳишом отасидан ривоят қилди, у деди: Усомадан мен ҳозир бўлганимда сўралди, ёки: Мен Усома ибн Зайддан сўрадим — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Арафотдан орқасига миндирган эди — мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб жўнаганда қандай юрди?» дедим. У: «У анақ (енгил тез юриш) билан юрарди; кенглик (фажва) топганда эса тезлатарди (насс қиларди)» деди.