باب تَحْرِيمِ مَكَّةَ وَصَيْدِهَا وَخَلاَهَا وَشَجَرِهَا وَلُقَطَتِهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ عَلَى الدَّوَام
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا " . وَقَالَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ " إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ الْقِتَالُ فِيهِ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ يَحِلَّ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلاَ يَلْتَقِطُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا " . فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ . فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ривоят қилди, бизга Жарир Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ куни — Макка фатҳи куни: «(Энди) ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният (бор); (жиҳодга) чақирилсангиз, чиқинглар» деди. Ва Фатҳ куни — Макка фатҳи куни — : «Албатта бу шаҳарни Аллаҳ осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром (муқаддас) қилди; у Қиёмат кунигача Аллаҳнинг ҳурмати билан ҳаромдир. Мендан олдин унда жанг қилиш ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди; бас, у Қиёмат кунигача Аллаҳнинг ҳурмати билан ҳаромдир: унинг тикани кесилмайди, ови ҳуркитилмайди, тушиб қолган (нарса)си — фақат эълон қилувчидан бошқага — териб олинмайди ва янги ўти ўрилмайди» деди. Аббос: «Ё Расулуллаҳ, изхирдан ташқари — чунки у уларнинг темирчилари ва уйлари учун (керак)» деди. У: «Изхирдан ташқари» деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ " يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ " . وَقَالَ بَدَلَ الْقِتَالِ " الْقَتْلَ " . وَقَالَ " لاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا " .
Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Муфаззал Мансурдан шу иснодда унга ўхшаш (ривоят қилди) ва «осмонлар ва ерни яратган куни» (жумласини) зикр қилмади; «жанг (қитол)» ўрнига «ўлдириш (қатл)» деди ва: «Унинг тушиб қолган (нарса)сини фақат эълон қилувчидан бошқаси териб олмайди» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " . فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Лайс Саид ибн Абу Саиддан, у Абу Шурайҳ ал-Адавийдан ривоят қилдики, у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар юбораётганида — деди: «Эй амир, менга рухсат бер, сенга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ кунининг эртасига айтиб турган бир сўзни ривоят қилай — уни қулоқларим эшитган, қалбим ёдда сақлаган ва у сўзлаганида кўзларим кўрган: У Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтди, сўнг: ‹Албатта Маккани Аллаҳ ҳаром (муқаддас) қилди, уни одамлар ҳаром қилмади. Бас, Аллаҳга ва Охират кунига иймон келтирадиган кишига унда қон тўкиш ва дарахт кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг унда жанг қилгани билан (ўзига) рухсат (изласа), унга айтинг: Аллаҳ Ўз Расулига рухсат берди, сизларга рухсат бермади. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соати (рухсат) берилди, унинг ҳурмати бугун кечаги ҳурматидек қайтди. Бас, ҳозир бўлган ғойибга етказсин›, деди» деди. Абу Шурайҳга: «Амр сенга нима деди?» дейилди. У: «Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ: Ҳарам осийни ҳам, қон (қотиллик) билан қочганни ҳам, талончилик (харба) билан қочганни ҳам ҳимоя (паноҳ) қилмайди» деди.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، جَمِيعًا عَنِ الْوَلِيدِ، - قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، - حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، - هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ وَإِنَّهَا لَنْ تَحِلَّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَإِنَّهَا لَنْ تَحِلَّ لأَحَدٍ بَعْدِي فَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلاَ تَحِلُّ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُفْدَى وَإِمَّا أَنْ يُقْتَلَ " . فَقَالَ الْعَبَّاسُ إِلاَّ الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي قُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ الإِذْخِرَ " . فَقَامَ أَبُو شَاهٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . قَالَ الْوَلِيدُ فَقُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ مَا قَوْلُهُ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Убайдуллаҳ ибн Саид иккаласи ал-Валиддан ривоят қилди — Зуҳайр: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, деди — бизга ал-Авзўий ривоят қилди, менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, менга Абу Салама — у ибн Абдурраҳмон — ривоят қилди, менга Абу Ҳурайра ривоят қилди, у деди: Аллаҳ азза ва жалла Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Макка (фатҳи)ни насиб қилганда, у одамлар ичида туриб, Аллаҳга ҳамд айтди, унга сано айтди, сўнг: «Албатта Аллаҳ Маккадан филни тўсди ва унга Ўз Расулини ва мўминларни ғолиб қилди. У мендан олдинги ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, менга ҳам кундузнинг бир соати ҳалол қилинди, мендан кейинги ҳеч кимга ҳам ҳалол бўлмайди. Бас, унинг ови ҳуркитилмасин, тикани ўрилмасин ва тушиб қолган (нарса)си — фақат эълон қилувчидан бошқага — ҳалол бўлмасин. Кимнинг (яқини) ўлдирилса, у икки ишнинг яхшисини (танлаш ҳуқуқига эга): ё (дия билан) товон олинади, ё (қотилни) ўлдиради» деди. Аббос: «Изхирдан ташқари, ё Расулуллаҳ, чунки биз уни қабрларимизга ва уйларимизга қўямиз» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изхирдан ташқари» деди. Шунда Яман аҳлидан Абу Шоҳ деган бир киши туриб: «Ё Расулуллаҳ, менга (буни) ёзиб беринг» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Абу Шоҳга ёзиб беринг» деди. Ал-Валид деди: мен ал-Авзўийга: «Унинг ‹менга ёзиб беринг, ё Расулуллаҳ› деган сўзи нима (ҳақда)?» дедим. у: «у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган шу хутба (ҳақида)» деди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ يَحْيَى، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ إِنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلاً مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلاَ وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلَنْ تَحِلَّ لأَحَدٍ بَعْدِي أَلاَ وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ أَلاَ وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لاَ يُخْبَطُ شَوْكُهَا وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلاَ يَلْتَقِطُ سَاقِطَتَهَا إِلاَّ مُنْشِدٌ وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْطَى - يَعْنِي الدِّيَةَ - وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ " . قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ الإِذْخِرَ " .
менга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо Шайбондан, у Яҳёдан хабар берди, менга Абу Салама хабар бердики, у Абу Ҳурайрани шундай деяйтганини эшитди: Хузоа қабиласи Макка фатҳи йили Бану Лайсдан бир кишини — улардан ўзлари ўлдирган бир ўлдирилган (киши) эвазига — ўлдирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бу хабар қилинди, у уловига миниб, хутба қилди ва: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла Маккадан филни тўсди ва унга Ўз Расулини ва мўминларни ғолиб қилди. огоҳ бўлинг, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмади ва мендан кейин ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. огоҳ бўлинг, у менга кундузнинг бир соати ҳалол қилинди. огоҳ бўлинг, у — менинг шу соатимда — ҳаромдир: унинг тикани қоқилмайди (урилмайди), дарахти кесилмайди ва тушиб қолган (нарса)сини фақат эълон қилувчи териб олади. Кимнинг (яқини) ўлдирилса, у икки ишнинг яхшисини (танлайди): ё (дия) берилади, ё ўлдирилган (киши) аҳли қасос олади» деди. (Ровий) деди: шунда Яман аҳлидан Абу Шоҳ дейилган бир киши келиб: «Ё Расулуллаҳ, менга ёзиб беринг» деди. у: «Абу Шоҳга ёзиб беринг» деди. Қурайшдан бир киши: «Изхирдан ташқари, чунки биз уни уйларимизга ва қабрларимизга қўямиз» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изхирдан ташқари» деди.