Маҳр ва унинг миқдори

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَاهُ قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، السَّاعِدِيِّ قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ أَهَبُ لَكَ نَفْسِي ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ فِيهَا وَصَوَّبَهُ ثُمَّ طَأْطَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَهَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتِمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ ‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتِمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏.‏ وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي - قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ - فَلَهَا نِصْفُهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا طَالَ مَجْلِسُهُ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا - عَدَّدَهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ تَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثُ ابْنِ أَبِي حَازِمٍ وَحَدِيثُ يَعْقُوبَ يُقَارِبُهُ فِي اللَّفْظِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ас-Сақафий ривоят қилди, бизга Яъқуб — яъни ибн Абдурраҳмон ал-Қорий — Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан ривоят қилди; (ҳ) ва бизга буни Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим отасидан, у Саҳл ибн Саъд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, мен ўзимни сенга ҳадя қилгани (никоҳга тақдим қилгани) келдим» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга қаради, назарини унга (юқорига) кўтариб, (пастга) туширди, сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошини қуйи солди. Аёл у (Набий) ўзи ҳақида бирор нарса ҳукм қилмаганини кўрганда, ўтирди. Шунда шерикларидан бир киши туриб: «Ё Расулуллаҳ, агар сенга у (аёл)га ҳожатинг бўлмаса, уни менга уйлантир» деди. У: «Сенда бирор нарса борми?» деди. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, ё Расулуллаҳ» деди. У: «Аҳлинг (уй)га бор, бирор нарса топасанми, қараб кўр» деди. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қара, ҳатто темирдан бўлган узук (бўлса ҳам)» деди. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, ё Расулуллаҳ, темирдан бўлган узук ҳам (йўқ); лекин мана шу изорим (белбоҒим)» деди — Саҳл: «Унинг ридоси (уст кийими) йўқ эди» деди — «унинг (аёлнинг) ярми (шу изордан) бўлсин». Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изоринг билан нима қиласан? Агар сен уни кийсанг, ундан унга (аёлга) ҳеч нарса (қолмайди); агар у кийса, ундан сенга ҳеч нарса (қолмайди)» деди. Шунда киши ўтирди, ҳатто ўтириши узайганда, туриб (кетди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни кетаётган ҳолда кўриб, уни (чақиришни) буюрди, у чақирилди. У келганда: «Сенда Қуръандан нима бор (ёдингда)?» деди. У: «Менда фалон сура ва фалон сура бор» деди — уларни санади. У: «Уларни ёддан ўқий оласанми?» деди. У: «Ҳа» деди. У: «Бор, мен уни сенга — сенда бўлган Қуръан (ни унга ўргатишинг) эвазига — эгалик қилдирдим (никоҳлаб бердим)» деди. Бу — Ибн Абу Ҳозимнинг ҳадиси; Яъқубнинг ҳадиси лафзда унга яқиндир.

وَحَدَّثَنَاهُ خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الدَّرَاوَرْدِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ، أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ يَزِيدُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ زَائِدَةَ قَالَ ‏ "‏ انْطَلِقْ فَقَدْ زَوَّجْتُكَهَا فَعَلِّمْهَا مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Ва бизга буни Халаф ибн Ҳишом ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди; (ҳ) ва менга буни Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ад-Даровардийдан ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Ҳусайн ибн Али Зоидадан ривоят қилди — ҳаммаси Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан шу ҳадисни (ривоят қилди), баъзилари баъзисидан (бироз) ортиқ (айтди); фақат Зоиданинг ҳадисида: «Бор, мен уни сенга уйлантирдим; унга Қуръандан ўргат» деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ، الْعَزِيزِ عَنْ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَمْ كَانَ صَدَاقُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ صَدَاقُهُ لأَزْوَاجِهِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشًّا ‏.‏ قَالَتْ أَتَدْرِي مَا النَّشُّ قَالَ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَتْ نِصْفُ أُوقِيَّةٍ ‏.‏ فَتِلْكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ فَهَذَا صَدَاقُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَزْوَاجِهِ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад хабар берди, менга Язид ибн Абдуллаҳ ибн Усома ибн ал-Ҳод ривоят қилди; (ҳ) ва менга Муҳаммад ибн Абу Умар ал-Маккий — лафз уники — ривоят қилди, бизга Абдулазиз Язиддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилдики, у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Оишадан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг маҳри (садоғи) қанча эди?» деб сўрадим. У: «Унинг завжаларига (берган) маҳри ўн икки уқия ва бир нашш эди» деди. У: «Нашш нима эканини биласанми?» деди. Мен: «Йўқ» дедим. У: «Ярим уқия. Бу — беш юз дирҳам (бўлади). Бас, мана шу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларига (берган) маҳридир» деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَثَرَ صُفْرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَبَارَكَ اللَّهُ لَكَ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏

Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий, Абур-Робиъ Сулаймон ибн Довуд ал-Атакий ва Қутайба ибн Саид — лафз Яҳёники — ривоят қилди — Яҳё: хабар берди, деди, бошқа иккиси: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, дедилар — у Собитдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдурраҳмон ибн Авфда сариқ (заъфарон) изини кўриб: «Бу нима?» деди. У: «Ё Расулуллаҳ, мен бир аёлга бир данак (вазн)ча олтин (маҳр) эвазига уйландим» деди. У: «Аллаҳ сенга барака берсин; валима (тўй оши) бер, ҳатто бир қўй (билан) бўлса ҳам» деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، تَزَوَّجَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏

Ва бизга Муҳаммад ибн Убайд ал-Ғубарий ривоят қилди, бизга Абу Авона Қатодадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, Абдурраҳмон ибн Авф Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида бир данакча олтин (маҳр) эвазига уйланди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Валима бер, ҳатто бир қўй (билан) бўлса ҳам» деди.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، وَحُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏ "‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Вакиъ хабар берди, бизга Шуъба Қатодадан ва Ҳумайддан, у Анасдан ривоят қилдики, Абдурраҳмон ибн Авф бир аёлга бир данакча олтин (маҳр) эвазига уйланди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Валима бер, ҳатто бир қўй (билан) бўлса ҳам» деди.

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَهَارُونُ، بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خِرَاشٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ وَهْبٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ‏.‏

Ва бизга буни Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилиб, иккаласи: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, дедилар; (ҳ) ва бизга Аҳмад ибн Хирош ривоят қилди, бизга Шабоба ривоят қилди — ҳаммаси Шуъбадан, у Ҳумайддан шу иснод билан (ривоят қилди), фақат Ваҳбнинг ҳадисида: «Абдурраҳмон: ‹Мен бир аёлга уйландим›, деди» (дейилган).

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَىَّ بَشَاشَةُ الْعُرْسِ فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ كَمْ أَصْدَقْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَوَاةً ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ إِسْحَاقَ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏

Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн Қудома ривоят қилиб, иккаласи: бизга ан-Назр ибн Шумайл хабар берди, бизга Шуъба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Суҳайб ривоят қилди, у деди: Мен Анасни шундай деяётганини эшитдим: Абдурраҳмон ибн Авф деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени — устимда тўй шодлИгИ (аломати) бўлган ҳолда — кўрди. Мен: «Мен ансорлардан бир аёлга уйландим» дедим. У: «Унга қанча маҳр бердинг?» деди. Мен: «Бир данак» дедим. Ишоқнинг ҳадисида: «олтиндан» (дейилган).