حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ بُسْرَ بْنَ سَعِيدٍ حَدَّثَهُ عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أَرْسَلَ غُلاَمَهُ بِصَاعِ قَمْحٍ فَقَالَ بِعْهُ ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ شَعِيرًا . فَذَهَبَ الْغُلاَمُ فَأَخَذَ صَاعًا وَزِيَادَةَ بَعْضِ صَاعٍ فَلَمَّا جَاءَ مَعْمَرًا أَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ مَعْمَرٌ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ انْطَلِقْ فَرُدَّهُ وَلاَ تَأْخُذَنَّ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَإِنِّي كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الطَّعَامُ بِالطَّعَامِ مِثْلاً بِمِثْلٍ " . قَالَ وَكَانَ طَعَامُنَا يَوْمَئِذٍ الشَّعِيرَ . قِيلَ لَهُ فَإِنَّهُ لَيْسَ بِمِثْلِهِ قَالَ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُضَارِعَ .
Бизга Ҳорун ибн Маъруф ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Амр хабар берди. (ҳ) Менга Абу Тоҳир ҳам ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб Амр ибн ал-Ҳорисдан хабар бердики, Абун-Назр унга ривоят қилдики, Буср ибн Саид унга Маъмар ибн Абдуллаҳдан ривоят қилдики, у ўз хизматкорини бир сў (ўлчов) буғдой билан юбориб деди: «Буни сотиб, сўнг унга арпа сотиб ол». Хизматкор бориб, бир сў ва яна ярим сўча (ортиқча) олди. У Маъмарнинг олдига келганида, унга буни хабар берди. Шунда Маъмар унга: «Нега бундай қилдинг? Бор, уни қайтар ва тенг-баб-тенг бўлмаса олмагин. Зеро мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: ‹Таом таомга тенг-баб-тенг› деганини эшитардим» деди. У деди: Ўша кунлари бизнинг таомимиз арпа эди. Унга: «У унинг мисли эмас-ку?» дейилди. У: «Мен у ўхшаб қолишидан (рибога яқинлашишидан) қўрқаман» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يُحَدِّثُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَأَبَا سَعِيدٍ حَدَّثَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَخَا بَنِي عَدِيٍّ الأَنْصَارِيَّ فَاسْتَعْمَلَهُ عَلَى خَيْبَرَ فَقَدِمَ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَشْتَرِي الصَّاعَ بِالصَّاعَيْنِ مِنَ الْجَمْعِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَفْعَلُوا وَلَكِنْ مِثْلاً بِمِثْلٍ أَوْ بِيعُوا هَذَا وَاشْتَرُوا بِثَمَنِهِ مِنْ هَذَا وَكَذَلِكَ الْمِيزَانُ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, бизга Сулаймон — яъни ибн Билол — Абдулмажид ибн Суҳайл ибн Абдурраҳмондан ривоят қилдики, у Саид ибн ал-Мусайябни Абу Ҳурайра ва Абу Саид унга ривоят қилганини эшитдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бани Адий ал-Ансорийдан бўлган кишини юбориб, уни Хайбарга (амалдор қилиб) тайинлади. У жаниб (сифатли) хурмо билан келди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Хайбарнинг барча хурмоси шундай (сифатли)ми?» деди. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, эй Расулуллаҳ, биз бир сўни жамъ (оддий аралаш) хурмонинг икки сўига сотиб оламиз» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бундай қилманг. Балки тенг-баб-тенг (алмаштиринглар), ёки буни сотинг ва унинг пулига ундан сотиб олинг. Тарози ҳам шундай» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ، الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ فَجَاءَهُ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا " . فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِالصَّاعَيْنِ وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاَثَةِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلاَ تَفْعَلْ بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, деди: Мен Моликка Абдулмажид ибн Суҳайл ибн Абдурраҳмон ибн Авфдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саид ал-Худрийдан ва Абу Ҳурайрадан ўқиб бердимки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишини Хайбарга (амалдор қилиб) тайинлади. У жаниб (сифатли) хурмо билан келди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Хайбарнинг барча хурмоси шундай (сифатли)ми?» деди. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, эй Расулуллаҳ, биз бундан бир сўни икки сўга, икки сўни учга оламиз» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бундай қилма. Жамъ (аралаш) хурмони дирҳамларга сот, сўнг дирҳамлар билан жаниб (сифатли) хурмо сотиб ол» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ الْوُحَاظِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، - وَاللَّفْظُ لَهُمَا - جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى بْنِ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - وَهُوَ ابْنُ سَلاَّمٍ - أَخْبَرَنِي يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ - قَالَ سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَبْدِ الْغَافِرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ، يَقُولُ جَاءَ بِلاَلٌ بِتَمْرٍ بَرْنِيٍّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِنْ أَيْنَ هَذَا " . فَقَالَ بِلاَلٌ تَمْرٌ كَانَ عِنْدَنَا رَدِيءٌ فَبِعْتُ مِنْهُ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ لِمَطْعَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ عِنْدَ ذَلِكَ " أَوَّهْ عَيْنُ الرِّبَا لاَ تَفْعَلْ وَلَكِنْ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَشْتَرِيَ التَّمْرَ فَبِعْهُ بِبَيْعٍ آخَرَ ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ " . لَمْ يَذْكُرِ ابْنُ سَهْلٍ فِي حَدِيثِهِ عِنْدَ ذَلِكَ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Солиҳ ал-Вуҳозий хабар берди, бизга Муовия ривоят қилди, (ҳ) менга Муҳаммад ибн Саҳл ат-Тамимий ва Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ад-Доримий ҳам — лафз уларники — барчаси Яҳё ибн Ҳассондан ривоят қилишди, бизга Муовия — у ибн Салломдир — ривоят қилди, менга Яҳё — у ибн Абу Касирдир — хабар берди, у деди: Мен Уқба ибн Абдулғофирдан эшитдим, у айтди: Мен Абу Саиддан эшитдим, у шундай дерди: Билол барний туридаги хурмо олиб келди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бу қаердан?» деди. Билол деди: Бизда ёмонроқ хурмо бор эди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг таоми учун ундан икки сўни бир сўга сотдим. Шунда Расулуллаҳ: «Оҳ! Бу рибанинг айнан ўзи-ку! Бундай қилма. Балки хурмо сотиб олмоқчи бўлсанг, уни бошқа савдо билан сот, сўнг ўшанга сотиб ол» деди. Ибн Саҳл ўз ҳадисида «шунда» сўзини зикр қилмади.
وَحَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، عَنْ أَبِي قَزَعَةَ، الْبَاهِلِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ فَقَالَ " مَا هَذَا التَّمْرُ مِنْ تَمْرِنَا " . فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِعْنَا تَمْرَنَا صَاعَيْنِ بِصَاعٍ مِنْ هَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذَا الرِّبَا فَرُدُّوهُ ثُمَّ بِيعُوا تَمْرَنَا وَاشْتَرُوا لَنَا مِنْ هَذَا " .
Бизга Салама ибн Шабиб ривоят қилди, бизга Ҳасан ибн Аъян ривоят қилди, бизга Маъқил Абу Қазаъа ал-Боҳилийдан, у Абу Назрадан, у Абу Саиддан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга хурмо келтирилди, у: «Бу хурмо бизнинг хурмомиздан эмас-ку?» деди. Бир киши: «Ё Расулуллаҳ, биз ўз хурмомизнинг икки сўсини шундан бир сўга сотдик» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу рибадир, уни қайтаринглар, сўнг бизнинг хурмомизни сотинг ва бизга шундан сотиб олинг» деди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الْجَمْعِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ الْخِلْطُ مِنَ التَّمْرِ فَكُنَّا نَبِيعُ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ صَاعَىْ تَمْرٍ بِصَاعٍ وَلاَ صَاعَىْ حِنْطَةٍ بِصَاعٍ وَلاَ دِرْهَمَ بِدِرْهَمَيْنِ " .
Менга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо Шайбондан, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Саиддан ривоят қилди, у деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида жамъ хурмосини ризқ қилиб олар эдик — у хурмонинг аралашмасидир — биз икки сўни бир сўга сотар эдик. Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга етиб борди, у: «Икки сў хурмони бир сўга эмас, икки сў буғдойни бир сўга эмас, бир дирҳамни икки дирҳамга эмас» деди.
حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي، نَضْرَةَ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالَ أَيَدًا بِيَدٍ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ . فَأَخْبَرْتُ أَبَا سَعِيدٍ فَقُلْتُ إِنِّي سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ أَيَدًا بِيَدٍ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ . قَالَ أَوَقَالَ ذَلِكَ إِنَّا سَنَكْتُبُ إِلَيْهِ فَلاَ يُفْتِيكُمُوهُ قَالَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ جَاءَ بَعْضُ فِتْيَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ فَأَنْكَرَهُ فَقَالَ " كَأَنَّ هَذَا لَيْسَ مِنْ تَمْرِ أَرْضِنَا " . قَالَ كَانَ فِي تَمْرِ أَرْضِنَا - أَوْ فِي تَمْرِنَا - الْعَامَ بَعْضُ الشَّىْءِ فَأَخَذْتُ هَذَا وَزِدْتُ بَعْضَ الزِّيَادَةِ . فَقَالَ " أَضْعَفْتَ أَرْبَيْتَ لاَ تَقْرَبَنَّ هَذَا إِذَا رَابَكَ مِنْ تَمْرِكَ شَىْءٌ فَبِعْهُ ثُمَّ اشْتَرِ الَّذِي تُرِيدُ مِنَ التَّمْرِ " .
Менга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим Саид ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Аббосдан сарф (пул айирбош) ҳақида сўрадим, у: «Қўлма-қўлми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Унда зарари йўқ» деди. Мен буни Абу Саидга хабар бердим ва дедим: Мен Ибн Аббосдан сарф ҳақида сўрадим, у: «Қўлма-қўлми?» деди, мен: «Ҳа» дедим, у: «Унда зарари йўқ» деди. У (Абу Саид): «У шундай дедими? Биз унга мактуб ёзамиз, у сизларга бундай фатво бермайди» деди. Сўнг деди: Валлаҳи, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг баъзи йигитлари хурмо олиб келишди, у уни инкор қилиб: «Бу гўё бизнинг еримизнинг хурмосидан эмасга ўхшайди» деди. У (йигит): «Бу йил бизнинг еримизнинг хурмосида — ёки бизнинг хурмомизда — бироз нуқсон бор эди, мен буни олдим ва бироз зиёда бердим» деди. Шунда у: «Икки баробар қилдинг, риба олдинг! Бунга асло яқинлашма. Хурмонгдан бирор нарса сени шубҳага солса, уни сот, сўнг ўзинг истаган хурмони сотиб ол» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَلَمْ يَرَيَا بِهِ بَأْسًا فَإِنِّي لَقَاعِدٌ عِنْدَ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ مَا زَادَ فَهُوَ رِبًا . فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ لِقَوْلِهِمَا فَقَالَ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ صَاحِبُ نَخْلِهِ بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ طَيِّبٍ وَكَانَ تَمْرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا اللَّوْنَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّى لَكَ هَذَا " . قَالَ انْطَلَقْتُ بِصَاعَيْنِ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ هَذَا الصَّاعَ فَإِنَّ سِعْرَ هَذَا فِي السُّوقِ كَذَا وَسِعْرَ هَذَا كَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَكَ أَرْبَيْتَ إِذَا أَرَدْتَ ذَلِكَ فَبِعْ تَمْرَكَ بِسِلْعَةٍ ثُمَّ اشْتَرِ بِسِلْعَتِكَ أَىَّ تَمْرٍ شِئْتَ " . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ أَحَقُّ أَنْ يَكُونَ رِبًا أَمِ الْفِ��َّةُ بِالْفِضَّةِ قَالَ فَأَتَيْتُ ابْنَ عُمَرَ بَعْدُ فَنَهَانِي وَلَمْ آتِ ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ - فَحَدَّثَنِي أَبُو الصَّهْبَاءِ أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْهُ بِمَكَّةَ فَكَرِهَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Абдулаъло хабар берди, бизга Довуд Абу Назрадан хабар берди, у деди: Мен Ибн Умар ва Ибн Аббосдан сарф ҳақида сўрадим, улар унда зарар кўрмадилар. Мен Абу Саид ал-Худрийнинг ёнида ўтирган эдим, ундан сарф ҳақида сўрадим, у: «Зиёда бўлгани рибадир» деди. Мен уларнинг сўзлари сабабли буни инкор қилдим. У: «Мен сенга фақат Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганимни ривоят қиламан. Унга хурмозорининг эгаси бир сў яхши хурмо олиб келди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хурмоси мана шу рангда эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: ‹Бу сенга қаердан?› деди. У: ‹Икки сў билан бориб, шунга бир сў хурмо сотиб олдим, чунки бунисининг бозордаги нархи шундай, бунисининг нархи шундай› деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Шўринг қурсин! Риба олдинг! Буни хоҳласанг, хурмонгни мол билан сот, сўнг молонг билан истаган хурмонгни сотиб ол› деди» деди. Абу Саид деди: Хурмони хурмога (сотиш) риба бўлишга ҳақлироқми ёки кумушни кумушгами? У деди: Сўнг мен Ибн Умарнинг олдига келдим, у мени қайтарди, Ибн Аббоснинг олдига бормадим. Менга Абус-Саҳбў ривоят қилдики, у Маккада Ибн Аббосдан бу ҳақда сўраган, у уни ёқтирмаган.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ بْنِ، عُيَيْنَةَ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ عَبَّادٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ مِثْلاً بِمِثْلٍ مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى . فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ غَيْرَ هَذَا . فَقَالَ لَقَدْ لَقِيتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَرَأَيْتَ هَذَا الَّذِي تَقُولُ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ أَجِدْهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Менга Муҳаммад ибн Аббод, Муҳаммад ибн Ҳотим ва Ибн Абу Умар — барчаси Суфён ибн Уяйнадан — лафз Ибн Аббодники — ривоят қилишди, у деди: Бизга Суфён Амрдан, у Абу Солиҳдан ривоят қилди, у деди: Мен Абу Саид ал-Худрийдан эшитдим, у шундай дерди: Динорни динорга, дирҳамни дирҳамга тенг-батенг (сотилади), ким зиёда қилса ёки зиёда олса, риба олибди. Мен унга: «Ибн Аббос бундан бошқача айтади» дедим. У деди: Мен Ибн Аббос билан учрашиб: «Сен айтаётган бу нарсани — уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганмисан ёки Аллаҳ азза ва жалланинг Китобида топганмисан?» дедим. У: «Мен уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитмадим ва Аллаҳнинг Китобида ҳам топмадим, лекин менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Риба насияда (қарзга беришда)дир› деган» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لِعَمْرٍو - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ، اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Амр ан-Ноқид, Ишоқ ибн Иброҳим ва Ибн Абу Умар — лафз Амрники — ривоят қилишди. Ишоқ: «Бизга хабар берди» деди, қолганлар: «Бизга ривоят қилди» дейишди: Суфён ибн Уяйна Убайдуллаҳ ибн Абу Язиддан ривоят қилди, у Ибн Аббосдан эшитди, у шундай дерди: Менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Риба фақат насияда (қарзга беришда)дир» деган.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ رِبًا فِيمَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ " .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Аффон ривоят қилди, (ҳ) менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, иккаласи: Бизга Вуҳайб ривоят қилди, бизга Ибн Товус отасидан, у Ибн Аббосдан, у Усома ибн Зайддан ривоят қилди, дедилар: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Қўлма-қўл бўлган нарсада риба йўқ» деди.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِقْلٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي، رَبَاحٍ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ أَرَأَيْتَ قَوْلَكَ فِي الصَّرْفِ أَشَيْئًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْ شَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَلاَّ لاَ أَقُولُ أَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِهِ وَأَمَّا كِتَابُ اللَّهِ فَلاَ أَعْلَمُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Бизга Ҳакам ибн Мусо ривоят қилди, бизга Ҳиқл ал-Авзоийдан ривоят қилди, у деди: Менга Ато ибн Абу Рабоҳ ривоят қилдики, Абу Саид ал-Худрий Ибн Аббос билан учрашиб, унга: «Сарф ҳақидаги сўзингни — уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитган нарсамисан ёки Аллаҳ азза ва жалланинг Китобида топган нарсамисан?» деди. Ибн Аббос деди: «Йўқ, мен бундай демайман. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга келсак, сизлар уни мендан кўра яхшироқ биласизлар; Аллаҳнинг Китобига келсак, мен уни (унда) билмайман, лекин менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Огоҳ бўлинглар, риба фақат насияда (қарзга беришда)дир› деган».