حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا مُحَارِبٌ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذِهِ الْقِصَّةِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَاشْتَرَاهُ مِنِّي بِثَمَنٍ قَدْ سَمَّاهُ . وَلَمْ يَذْكُرِ الْوُقِيَّتَيْنِ وَالدِّرْهَمَ وَالدِّرْهَمَيْنِ . وَقَالَ أَمَرَ بِبَقَرَةٍ فَنُحِرَتْ ثُمَّ قَسَمَ لَحْمَهَا .
Менга Яҳё ибн Ҳабиб ал-Ҳорисий ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, бизга Муҳориб Жобирдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу қиссани хабар берди, фақат у: «Уни мендан айтиб қўйган бир нарх билан сотиб олди» деди ва икки вуқия ҳамда дирҳам ва икки дирҳамни зикр қилмади. Ва: «У сигирни (сўйишни) буюрди, у сўйилди, сўнг унинг гўштини тақсимлади» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " قَدْ أَخَذْتُ جَمَلَكَ بِأَرْبَعَةِ دَنَانِيرَ وَلَكَ ظَهْرُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зоида Ибн Журайждан, у Атодан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Туянгни тўрт динорга олдим, унинг орқаси эса Мадинага қадар сеники» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ كَانَ يَسِيرُ عَلَى جَمَلٍ لَهُ قَدْ أَعْيَا فَأَرَادَ أَنْ يُسَيِّبَهُ قَالَ فَلَحِقَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَا لِي وَضَرَبَهُ فَسَارَ سَيْرًا لَمْ يَسِرْ مِثْلَهُ قَالَ " بِعْنِيهِ بِوُقِيَّةٍ " . قُلْتُ لاَ . ثُمَّ قَالَ " بِعْنِيهِ " . فَبِعْتُهُ بِوُقِيَّةٍ وَاسْتَثْنَيْتُ عَلَيْهِ حُمْلاَنَهُ إِلَى أَهْلِي فَلَمَّا بَلَغْتُ أَتَيْتُهُ بِالْجَمَلِ فَنَقَدَنِي ثَمَنَهُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَأَرْسَلَ فِي أَثَرِي فَقَالَ " أَتُرَانِي مَاكَسْتُكَ لآخُذَ جَمَلَكَ خُذْ جَمَلَكَ وَدَرَاهِمَكَ فَهُوَ لَكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Закариё Омирдан ривоят қилди, менга Жобир ибн Абдуллаҳ ривоят қилдики, у ўзининг толиқиб қолган туясига миниб кетаётган эди ва уни қўйиб юбормоқчи бўлди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга етиб олди, мен учун дуо қилди ва уни урди, шунда у шундай юрдики, ўхшашида юрмаганди. У: «Буни менга бир вуқияга сот» деди. Мен: «Йўқ» дедим. Сўнг у: «Буни менга сот» деди. Мен уни бир вуқияга сотдим ва унинг устида оиламга етиб олишимни шарт қилдим. Етиб борганимда, туя билан унинг олдига келдим, у менга унинг нархини нақд берди, сўнг мен қайтдим. У менинг орқамдан (одам) юборди ва: «Туянгни олиш учун савдолашдим деб ўйлайсанми? Туянгни ҳам, дирҳамларингни ҳам ол, у сеникидир» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ عَامِرٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ .
Бизга буни Али ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Исо — яъни ибн Юнус — Закариёдан, у Омирдан хабар берди, менга Жобир ибн Абдуллаҳ Ибн Нумайрнинг ҳадиси ўхшашида ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لِعُثْمَانَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَلاَحَقَ بِي وَتَحْتِي نَاضِحٌ لِي قَدْ أَعْيَا وَلاَ يَكَادُ يَسِيرُ قَالَ فَقَالَ لِي " مَا لِبَعِيرِكَ " . قَالَ قُلْتُ عَلِيلٌ - قَالَ - فَتَخَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَجَرَهُ وَدَعَا لَهُ فَمَازَالَ بَيْنَ يَدَىِ الإِبِلِ قُدَّامَهَا يَسِيرُ . قَالَ فَقَالَ لِي " كَيْفَ تَرَى بَعِيرَكَ " . قَالَ قُلْتُ بِخَيْرٍ قَدْ أَصَابَتْهُ بَرَكَتُكَ . قَالَ " أَفَتَبِيعُنِيهِ " . فَاسْتَحْيَيْتُ وَلَمْ يَكُنْ لَنَا نَاضِحٌ غَيْرُهُ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ . فَبِعْتُهُ إِيَّاهُ عَلَى أَنَّ لِي فَقَارَ ظَهْرِهِ حَتَّى أَبْلُغَ الْمَدِينَةَ - قَالَ - فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي عَرُوسٌ فَاسْتَأْذَنْتُهُ فَأَذِنَ لِي فَتَقَدَّمْتُ النَّاسَ إِلَى الْمَدِينَةِ حَتَّى انْتَهَيْتُ فَلَقِيَنِي خَالِي فَسَأَلَنِي عَنِ الْبَعِيرِ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا صَنَعْتُ فِيهِ فَلاَمَنِي فِيهِ - قَالَ - وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِي حِينَ اسْتَأْذَنْتُهُ " مَا تَزَوَّجْتَ أَبِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا " . فَقُلْتُ لَهُ تَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا . قَالَ " أَفَلاَ تَزَوَّجْتَ بِكْرًا تُلاَعِبُكَ وَتُلاَعِبُهَا " . فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُوُفِّيَ وَالِدِي - أَوِ اسْتُشْهِدَ - وَلِي أَخَوَاتٌ صِغَارٌ فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَزَوَّجَ إِلَيْهِنَّ مِثْلَهُنَّ فَلاَ تُؤَدِّبُهُنَّ وَلاَ تَقُومُ عَلَيْهِنَّ فَتَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا لِتَقُومَ عَلَيْهِنَّ وَتُؤَدِّبَهُنَّ - قَالَ - فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ غَدَوْتُ إِلَيْهِ بِالْبَعِيرِ فَأَعْطَانِي ثَمَنَهُ وَرَدَّهُ عَلَىَّ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим — лафз Усмонники — ривоят қилишди. Ишоқ: «Бизга хабар берди» деди, Усмон: «Бизга ривоят қилди» деди: Жарир Муғирадан, у аш-Шаъбийдан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ғазот қилдим. У менга етиб олди, менинг остимда толиқиб қолган, деярли юра олмайдиган сув ташувчи туям бор эди. У менга: «Туянгга нима бўлди?» деди. Мен: «Касал» дедим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам орқада қолди, уни ҳайдади ва у учун дуо қилди, шундан сўнг у туяларнинг олдида, уларнинг пешқадамида юра бошлади. У менга: «Туянгни қандай кўряпсан?» деди. Мен: «Яхши, унга сенинг бараканг етди» дедим. У: «Уни менга сотасанми?» деди. Мен уялдим, бизда ундан бошқа сув ташувчи туя йўқ эди. Мен: «Ҳа» дедим. Мен уни унга Мадинага етиб олгунимча орқасига миниб кетишим шарти билан сотдим. Мен: «Ё Расулуллаҳ, мен куёвман» дедим ва ундан рухсат сўрадим, у менга рухсат берди. Мен одамлардан олдин Мадинага жўнадим, етиб бордим. Тоғам мени қарши олиб, туя ҳақида сўради, мен у билан нима қилганимни унга хабар бердим, у мени шу сабабли койиди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мен рухсат сўраганимда менга: «Бокира қиз олдингми ёки тул аёлми?» деган эди. Мен унга: «Тул аёл олдим» дедим. У: «Нега сени ўйнатадиган, сен ҳам уни ўйнатадиган бокира олмадинг?» деди. Мен унга: «Ё Расулуллаҳ, отам вафот этди — ёки шаҳид бўлди — ва менинг кичик сингилларим бор, уларга ўхшаганини олишни ёқтирмадим, у уларни тарбияламайди ва уларнинг ишини бошқармайди; шунинг учун уларнинг ишини бошқарсин ва тарбияласин деб тул аёл олдим» дедим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келганида, мен туя билан унинг олдига эрта бордим, у менга унинг нархини берди ва уни ўзимга қайтарди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَلَّ جَمَلِي . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَفِيهِ ثُمَّ قَالَ لِي " بِعْنِي جَمَلَكَ هَذَا " . قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ . قَالَ " لاَ بَلْ بِعْنِيهِ " . قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " لاَ بَلْ بِعْنِيهِ " . قَالَ قُلْتُ فَإِنَّ لِرَجُلٍ عَلَىَّ أُوقِيَّةَ ذَهَبٍ فَهُوَ لَكَ بِهَا . قَالَ " قَدْ أَخَذْتُهُ فَتَبَلَّغْ عَلَيْهِ إِلَى الْمَدِينَةِ " . قَالَ فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِبِلاَلٍ " أَعْطِهِ أُوقِيَّةً مِنْ ذَهَبٍ وَزِدْهُ " . قَالَ فَأَعْطَانِي أُوقِيَّةً مِنْ ذَهَبٍ وَزَادَنِي قِيرَاطًا - قَالَ - فَقُلْتُ لاَ تُفَارِقُنِي زِيَادَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَكَانَ فِي كِيسٍ لِي فَأَخَذَهُ أَهْلُ الشَّامِ يَوْمَ الْحَرَّةِ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Жарир ал-Аъмашдан, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у Жобирдан ривоят қилди, у деди: Биз Маккадан Мадинага Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан келдик, туям касал бўлиб қолди. Сўнг ҳадисни ўз қиссаси билан ривоят қилди, унда: Сўнг у менга: «Бу туянгни менга сот» деди. Мен: «Йўқ, балки у сеникидир» дедим. У: «Йўқ, балки уни менга сот» деди. Мен: «Йўқ, балки у сеникидир, ё Расулуллаҳ» дедим. У: «Йўқ, балки уни менга сот» деди. Мен: «Бир кишига зиммамда бир вуқия олтин (қарз) бор, шу эвазига у сеникидир» дедим. У: «Мен уни олдим, унинг устида Мадинага етиб ол» деди. Мадинага келганимда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Билолга: «Унга бир вуқия олтин бер ва зиёда қил» деди. У менга бир вуқия олтин берди ва менга бир қирот зиёда қилди. Мен: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг зиёдаси мендан ажралмасин» дедим. У менинг ҳамёнимда эди, уни Ҳарра куни шомликлар олди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي، نَضْرَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَتَخَلَّفَ نَاضِحِي . وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ فَنَخَسَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ لِي " ارْكَبْ بِاسْمِ اللَّهِ " . وَزَادَ أَيْضًا قَالَ فَمَا زَالَ يَزِيدُنِي وَيَقُولُ " وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ " .
Бизга Абу Комил ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, бизга ал-Журайрий Абу Назрадан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бир сафарда эдик, менинг сув ташувчи туям орқада қолди. Сўнг ҳадисни ривоят қилди ва унда: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни туртди, сўнг менга: «Аллаҳнинг исми билан мин» деди. Яна зиёда қилиб: У менга (нархни) зиёда қилаверди ва: «Аллаҳ сени мағфират қилсин» дерди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا أَتَى عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَعْيَا بَعِيرِي - قَالَ - فَنَخَسَهُ فَوَثَبَ - فَكُنْتُ بَعْدَ ذَلِكَ أَحْبِسُ خِطَامَهُ لأَسْمَعَ حَدِيثَهُ فَمَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ فَلَحِقَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " بِعْنِيهِ " . فَبِعْتُهُ مِنْهُ بِخَمْسِ أَوَاقٍ - قَالَ - قُلْتُ عَلَى أَنَّ لِي ظَهْرَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ . قَالَ " وَلَكَ ظَهْرُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ " . قَالَ فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ أَتَيْتُهُ بِهِ فَزَادَنِي وُقِيَّةً ثُمَّ وَهَبَهُ لِي .
Менга Абур-Рабиъ ал-Атакий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Айюб Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилди, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга етганида, туям толиқиб қолган эди. У уни туртди, у сакраб кетди. Шундан сўнг мен унинг сўзини эшитиш учун жиловини ушлаб тўхтатмоқчи бўлар эдим, лекин уддасидан чиқолмас эдим. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга етиб олди ва: «Уни менга сот» деди. Мен уни унга беш вуқияга сотдим. Мен: «Унинг орқаси Мадинага қадар меники бўлиши шарти билан» дедим. У: «Унинг орқаси Мадинага қадар сеники» деди. Мадинага келганимда, мен уни унга олиб келдим, у менга бир вуқия зиёда қилди, сўнг уни менга ҳадя қилди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ آخِرُ آيَةٍ أُنْزِلَتْ مِنَ الْقُرْآنِ { يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ}
Бизга Алий ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Вакийъ ибн Абий Холиддан, у Абу Ишоқдан, у ал-Бародан хабар берди, у деди: Қуръандан нозил бўлган охирги оят: ‹Сендан фатво сўрайдилар. Айт: Аллаҳ сизларга калола ҳақида фатво беради› (эди).
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَافَرْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ - أَظُنُّهُ قَالَ غَازِيًا - وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ قَالَ " يَا جَابِرُ أَتَوَفَّيْتَ الثَّمَنَ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " لَكَ الثَّمَنُ وَلَكَ الْجَمَلُ لَكَ الثَّمَنُ وَلَكَ الْجَمَلُ" .
Бизга Уқба ибн Мукрам ал-Аммий ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Ишоқ ривоят қилди, бизга Башир ибн Уқба Абул-Мутаваккил ан-Ножийдан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан унинг баъзи сафарларида — гумонимча, ғазот деб айтди — бирга саёҳат қилдим. У ҳадисни ҳикоя қилди ва унда зиёда қилди: У: «Эй Жобир, нархни тўла олдингми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Нарх ҳам сеники, туя ҳам сеники; нарх ҳам сеники, туя ҳам сеники» деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَارِبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ اشْتَرَى مِنِّي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعِيرًا بِوُقِيَّتَيْنِ وَدِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَيْنِ - قَاَلَ - فَلَمَّا قَدِمَ صِرَارًا أَمَرَ بِبَقَرَةٍ فَذُبِحَتْ فَأَكَلُوا مِنْهَا فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الْمَسْجِدَ فَأُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ وَوَزَنَ لِي ثَمَنَ الْبَعِيرِ فَأَرْجَحَ لِي .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз ал-Анбарий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Муҳорибдан ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллаҳдан эшитди, у шундай дерди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мендан бир туяни икки вуқия ва бир дирҳамга — ёки икки дирҳамга — сотиб олди. У Сирорга келганида, бир сигирни (сўйишни) буюрди, у сўйилди ва ундан едилар. Мадинага келганида, менга масжидга боришимни ва икки ракат намоз ўқишимни буюрди, ҳамда менга туянинг нархини тортди ва менга (тарозини) оғир қилиб берди.