حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لِسَعِيدٍ - أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ أَيْنَ أَنَا يَا، رَسُولَ اللَّهِ إِنْ قُتِلْتُ قَالَ " فِي الْجَنَّةِ " . فَأَلْقَى تَمَرَاتٍ كُنَّ فِي يَدِهِ ثُمَّ قَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ . وَفِي حَدِيثِ سُوَيْدٍ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ .
Бизга Саъид ибн Амр ал-Ашъасий ва Сувайд ибн Саъид — лафз Саъидники — ривоят қилди, бизга Суфён Амрдан хабар берди, у Жобирнинг шундай деганини эшитди: Бир киши: «Эй Аллаҳнинг Расули, агар ўлдирилсам, мен қаерда бўламан?» деди. У: «Жаннатда» дедилар. Шунда у қўлидаги хурмоларни ташлаб, жанг қилди, токи ўлдирилди. Сувайднинг ҳадисида: Бир киши Уҳуд кунида Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга (шундай) деди, деб келади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي النَّبِيتِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ حَدَّثَنَا عِيسَى - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي النَّبِيتِ - قَبِيلٍ مِنَ الأَنْصَارِ - فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّكَ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ . ثُمَّ تَقَدَّمَ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عَمِلَ هَذَا يَسِيرًا وَأُجِرَ كَثِيرًا " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абу Усома Закариёдан ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Бародан ривоят қилди, у айтди: Бану Набит (қабиласи)дан бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келди. (ҳ) Яна бизга Аҳмад ибн Жаноб ал-Миссисий ривоят қилди, бизга Исо — яъни ибн Юнус — Закариёдан, у Абу Ишоқдан, у Бародан ривоят қилди, у айтди: Бану Набитдан — Ансорнинг бир қабиласи — бир киши келди ва: «Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва сен Унинг бандаси ва расулисан» деди. Сўнг олдинга чиқиб, жанг қилди, токи ўлдирилди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу оз амал қилди, лекин кўп ажр берилди» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُغِيرَةِ - عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُسَيْسَةَ عَيْنًا يَنْظُرُ مَا صَنَعَتْ عِيرُ أَبِي سُفْيَانَ فَجَاءَ وَمَا فِي الْبَيْتِ أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ أَدْرِي مَا اسْتَثْنَى بَعْضَ نِسَائِهِ قَالَ فَحَدَّثَهُ الْحَدِيثَ قَالَ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ فَقَالَ " إِنَّ لَنَا طَلِبَةً فَمَنْ كَانَ ظَهْرُهُ حَاضِرًا فَلْيَرْكَبْ مَعَنَا " . فَجَعَلَ رِجَالٌ يَسْتَأْذِنُونَهُ فِي ظُهْرَانِهِمْ فِي عُلْوِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ " لاَ إِلاَّ مَنْ كَانَ ظَهْرُهُ حَاضِرًا " . فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَتَّى سَبَقُوا الْمُشْرِكِينَ إِلَى بَدْرٍ وَجَاءَ الْمُشْرِكُونَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُقَدِّمَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ إِلَى شَىْءٍ حَتَّى أَكُونَ أَنَا دُونَهُ " . فَدَنَا الْمُشْرِكُونَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُومُوا إِلَى جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَوَاتُ وَالأَرْضُ " . قَالَ يَقُولُ عُمَيْرُ بْنُ الْحُمَامِ الأَنْصَارِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ جَنَّةٌ عَرْضُهَا السَّمَوَاتُ وَالأَرْضُ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ بَخٍ بَخٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا يَحْمِلُكَ عَلَى قَوْلِكَ بَخٍ بَخٍ " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ رَجَاءَةَ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِهَا . قَالَ " فَإِنَّكَ مِنْ أَهْلِهَا " . فَأَخْرَجَ تَمَرَاتٍ مِنْ قَرْنِهِ فَجَعَلَ يَأْكُلُ مِنْهُنَّ ثُمَّ قَالَ لَئِنْ أَنَا حَيِيتُ حَتَّى آكُلَ تَمَرَاتِي هَذِهِ إِنَّهَا لَحَيَاةٌ طَوِيلَةٌ - قَالَ - فَرَمَى بِمَا كَانَ مَعَهُ مِنَ التَّمْرِ . ثُمَّ قَاتَلَهُمْ حَتَّى قُتِلَ .
Бизга Абу Бакр ибн ан-Назр ибн Абу Назр, Ҳорун ибн Абдуллаҳ, Муҳаммад ибн Рофиъ ва Абд ибн Ҳумайд — лафзлари бир-бирига яқин — ривоят қилди, улар: бизга Ҳошим ибн ал-Қосим ривоят қилди, бизга Сулаймон — яъни ибн ал-Муғира — Собитдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди, дедилар. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бусайсани айғоқчи қилиб, Абу Суфённинг карвони нима қилаётганини кўриш учун юбордилар. У келди, уйда мендан ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан бошқа ҳеч ким йўқ эди — у айтди: Билмайман, баъзи аёлларини истисно қилдими — бас у зотга воқеани айтди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам чиқиб, гапирдилар ва: «Бизнинг бир мақсадимиз бор, кимнинг улови ҳозир бўлса, биз билан бирга минсин» дедилар. Шунда кишилар Мадинанинг юқори қисмидаги уловлари ҳақида ундан рухсат сўрай бошладилар. У: «Йўқ, фақат улови ҳозир бўлган киши» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва асъҳоблари йўлга чиқдилар, токи мушриклардан олдин Бадрга етдилар. Мушриклар ҳам келди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сизлардан ҳеч ким мен ундан олдинда бўлмагунимча бирон нарсага олдинламасин» дедилар. Мушриклар яқинлашдилар, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Кенглиги осмонлар ва ер (каби) бўлган жаннатга туринг» дедилар. Умайр ибн ал-Ҳумом ал-Ансорий: «Эй Аллаҳнинг Расули, кенглиги осмонлар ва ер (каби) бўлган жаннатми?» деди. У: «Ҳа» дедилар. У: «Бах, бах!» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сени ‹бах, бах› дейишингга нима ундади?» дедилар. У: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, эй Аллаҳнинг Расули, фақат унинг аҳлидан бўлиш умиди (ундади)» деди. У: «Сен, албатта, унинг аҳлидансан» дедилар. Шунда у садоғидан хурмоларни чиқариб, улардан ей бошлади, сўнг: «Агар мен шу хурмоларимни еб бўлгунимча тирик турсам, бу узоқ ҳаёт бўлади» деди. Сўнг у ўзидаги хурмони ташлади, сўнг улар билан жанг қилди, токи ўлдирилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا وَقَالَ، يَحْيَى أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ، بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلاَلِ السُّيُوفِ " . فَقَامَ رَجُلٌ رَثُّ الْهَيْئَةِ فَقَالَ يَا أَبَا مُوسَى آنْتَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ هَذَا قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَقْرَأُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمَ . ثُمَّ كَسَرَ جَفْنَ سَيْفِهِ فَأَلْقَاهُ ثُمَّ مَشَى بِسَيْفِهِ إِلَى الْعَدُوِّ فَضَرَبَ بِهِ حَتَّى قُتِلَ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий ва Қутайба ибн Саъид — лафз Яҳёники — ривоят қилди. Қутайба: бизга ривоят қилди, деди; Яҳё эса: бизга Жаъфар ибн Сулаймон Абу Имрон ал-Жавнийдан, у Абу Бакр ибн Абдуллаҳ ибн Қайсдан, у отасидан хабар берди, деди. У айтди: Мен отамдан, у душман рўпарасида туриб, шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта жаннат эшиклари қиличлар сояси остидадир» дедилар. Шунда эски кийимли бир киши туриб: «Эй Абу Мусо, сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг буни айтаётганини эшитдингми?» деди. У: «Ҳа» деди. У айтди: Шунда у асъҳобларига қайтиб: «Мен сизларга салом йўллайман» деди. Сўнг қиличининг қинини синдириб ташлаб, қиличи билан душман томон юрди ва у билан зарба берди, токи ўлдирилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا أَنِ ابْعَثْ مَعَنَا رِجَالاً يُعَلِّمُونَا الْقُرْآنَ وَالسُّنَّةَ . فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ سَبْعِينَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُمُ الْقُرَّاءُ فِيهِمْ خَالِي حَرَامٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَدَارَسُونَ بِاللَّيْلِ يَتَعَلَّمُونَ وَكَانُوا بِالنَّهَارِ يَجِيئُونَ بِالْمَاءِ فَيَضَعُونَهُ فِي الْمَسْجِدِ وَيَحْتَطِبُونَ فَيَبِيعُونَهُ وَيَشْتَرُونَ بِهِ الطَّعَامَ لأَهْلِ الصُّفَّةِ وَلِلْفُقَرَاءِ فَبَعَثَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ فَعَرَضُوا لَهُمْ فَقَتَلُوهُمْ قَبْلَ أَنْ يَبْلُغُوا الْمَكَانَ . فَقَالُوا اللَّهُمَّ بَلِّغْ عَنَّا نَبِيَّنَا أَنَّا قَدْ لَقِينَاكَ فَرَضِينَا عَنْكَ وَرَضِيتَ عَنَّا - قَالَ - وَأَتَى رَجُلٌ حَرَامًا خَالَ أَنَسٍ مِنْ خَلْفِهِ فَطَعَنَهُ بِرُمْحٍ حَتَّى أَنْفَذَهُ . فَقَالَ حَرَامٌ فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " إِنَّ إِخْوَانَكُمْ قَدْ قُتِلُوا وَإِنَّهُمْ قَالُوا اللَّهُمَّ بَلِّغْ عَنَّا نَبِيَّنَا أَنَّا قَدْ لَقِينَاكَ فَرَضِينَا عَنْكَ وَرَضِيتَ عَنَّا " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Аффон ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Собит хабар берди, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди, у айтди: Бир неча кишилар Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келиб: «Биз билан бизга Қуръан ва Суннатни ўргатадиган кишиларни юборгин» дедилар. Шунда у зот уларга Ансордан етмиш кишини юбордилар, уларга «қуррў» (қорилар) дейиларди, улар орасида менинг тоғам Ҳаром ҳам бор эди. Улар кечаси Қуръанни ўқиб, ўзаро дарс қилиб, ўрганардилар; кундузи эса сув келтириб, уни масжидга қўярдилар, ўтин териб, уни сотардилар ва унинг билан Суффа аҳли ва фақирлар учун таом сотиб олардилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни ўша (сўраган)ларга юбордилар, аммо улар йўлда уларга тўсқинлик қилиб, ўша жойга етиб боришларидан олдин уларни ўлдирдилар. Шунда улар: «Аллаҳумма, Набийимизга биздан етказгилки, биз Сенга йўлиқдик, Сендан рози бўлдик ва Сен биздан рози бўлдинг» дедилар. У айтди: Анаснинг тоғаси Ҳаромга ортидан бир киши келиб, уни найза билан санчиб, уни тешиб ўтказди. Шунда Ҳаром: «Каъба Роббига қасамки, нажот топдим» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам асъҳобларига: «Биродарларингиз, албатта, ўлдирилдилар ва улар: ‹Аллаҳумма, Набийимизга биздан етказгилки, биз Сенга йўлиқдик, Сендан рози бўлдик ва Сен биздан рози бўлдинг› дедилар» дедилар.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ قَالَ أَنَسٌ عَمِّيَ الَّذِي سُمِّيتُ بِهِ لَمْ يَشْهَدْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا - قَالَ - فَشَقَّ عَلَيْهِ قَالَ أَوَّلُ مَشْهَدٍ شَهِدَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُيِّبْتُ عَنْهُ وَإِنْ أَرَانِيَ اللَّهُ مَشْهَدًا فِيمَا بَعْدُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَرَانِيَ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ - قَالَ - فَهَابَ أَنْ يَقُولَ غَيْرَهَا - قَالَ - فَشَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ - قَالَ - فَاسْتَقْبَلَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ لَهُ أَنَسٌ يَا أَبَا عَمْرٍو أَيْنَ فَقَالَ وَاهًا لِرِيحِ الْجَنَّةِ أَجِدُهُ دُونَ أُحُدٍ - قَالَ - فَقَاتَلَهُمْ حَتَّى قُتِلَ - قَالَ - فَوُجِدَ فِي جَسَدِهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ بَيْنِ ضَرْبَةٍ وَطَعْنَةٍ وَرَمْيَةٍ - قَالَ - فَقَالَتْ أُخْتُهُ عَمَّتِيَ الرُّبَيِّعُ بِنْتُ النَّضْرِ فَمَا عَرَفْتُ أَخِي إِلاَّ بِبَنَانِهِ . وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً} قَالَ فَكَانُوا يُرَوْنَ أَنَّهَا نَزَلَتْ فِيهِ وَفِي أَصْحَابِهِ .
Яна менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн ал-Муғира ривоят қилди, у Собитдан ривоят қилди, у айтди: Анас деди: Мен номим қўйилган тоғам Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда ҳозир бўлмаган эди — бу унга оғир ботди — у: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳозир бўлган биринчи жангдан мен ғойиб бўлдим; агар Аллаҳ менга бундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга бир жангни насиб қилса, Аллаҳ мен нима қилишимни, албатта, кўради» деди — у айтди: У бундан бошқасини айтишдан қўрқди (чўчиди) — у айтди: Сўнг у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга Уҳуд куни ҳозир бўлди — у айтди: Саъд ибн Муъоз унга рўпара келди, шунда Анас (тоғам) унга: «Эй Абу Амр, қаёққа?» деди. У: «Вой, жаннат ҳидидан! Мен уни Уҳуд ортида топяпман» деди — у айтди: Сўнг у улар билан жанг қилди, токи ўлдирилди — у айтди: Унинг жасадида саксон нечта зарба, найза ва ўқ (яраси) топилди — у айтди: Унинг синглиси, менинг аммам Рубаййиъ бинт ан-Назр: «Мен акамни фақат бармоқ учларидан танидим» деди. Ва мана шу оят нозил бўлди: ‹Мўминлардан шундай кишилар борки, Аллаҳга берган аҳдларига содиқ қолдилар; улардан баъзилари аҳдини адо этди (шаҳид бўлди), баъзилари эса кутмоқда; ва улар (аҳдларини) ўзгартирмадилар›. У айтди: Улар бу (оят) у ва унинг асъҳоблари ҳақида нозил бўлган деб кўрардилар.