حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ اسْتَعْمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنَ الأَسْدِ يُقَالُ لَهُ ابْنُ اللُّتْبِيَّةِ - قَالَ عَمْرٌو وَابْنُ أَبِي عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ - فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ هَذَا لَكُمْ وَهَذَا لِي أُهْدِيَ لِي قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ " مَا بَالُ عَامِلٍ أَبْعَثُهُ فَيَقُولُ هَذَا لَكُمْ وَهَذَا أُهْدِيَ لِي . أَفَلاَ قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ أَوْ فِي بَيْتِ أُمِّهِ حَتَّى يَنْظُرَ أَيُهْدَى إِلَيْهِ أَمْ لاَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لاَ يَنَالُ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى عُنُقِهِ بَعِيرٌ لَهُ رُغَاءٌ أَوْ بَقَرَةٌ لَهَا خُوَارٌ أَوْ شَاةٌ تَيْعِرُ " . ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْنَا عُفْرَتَىْ إِبْطَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ " . مَرَّتَيْنِ .
Бизга Абу Бакр ибн Аби Шайба, Амр ан-Ноқид ва Ибн Аби Умар — лафз Абу Бакрники — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна Зуҳрийдан, у Урвадан, у Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Асд қабиласидан Ибнул Лутбийя дейдиган бир кишини — Амр ва Ибн Аби Умар: садақа (закот)ни йиғишга деб айтдилар — ишга тайинладилар. У қайтиб келгач: «Бу сизларники, бу эса меники — менга ҳадя қилинган» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам минбарга чиқиб, Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни улуғлаб дедилар: «Мен юборган амалдорга нима бўлдики, у: ‹Бу сизларники, бу эса менга ҳадя қилинган› дейди?! У отаси уйида ёки онаси уйида ўтириб, унга ҳадя қилинармикан ёки йўқмикан, деб қараб турса бўлмасмиди?! Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз ундан бирор нарса олса, албатта Қиёмат кунида уни бўйнида кўтариб келади: бўкирувчи туями ёки маъровчи сигирми ёки маъровчи қўйми». Сўнг қўлларини кўтардилар, ҳатто биз икки қўлтиғининг оқлигини кўрдик. Сўнг: «Аллаҳим, етказдимми?» деб икки марта айтдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ اسْتَعْمَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ابْنَ اللُّتْبِيَّةِ - رَجُلاً مِنَ الأَزْدِ - عَلَى الصَّدَقَةِ فَجَاءَ بِالْمَالِ فَدَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَذَا مَالُكُمْ وَهَذِهِ هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَفَلاَ قَعَدْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ فَتَنْظُرَ أَيُهْدَى إِلَيْكَ أَمْ لاَ " . ثُمَّ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَطِيبًا . ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُفْيَانَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Урвадан, у Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Азд қабиласидан бир киши бўлган Ибнул Лутбийяни садақа (закот)га ишга тайинладилар. У мол билан келиб, уни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга топширди ва деди: «Бу сизларнинг молингиз, бу эса менга ҳадя қилинган ҳадя». Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга дедилар: «Отанг ва онанг уйида ўтириб, сенга ҳадя қилинармикан ёки йўқмикан, деб қараб турсанг бўлмасмиди?!» Сўнг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам хутба ўқиб турдилар — кейин Суфён ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ اسْتَعْمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنَ الأَزْدِ عَلَى صَدَقَاتِ بَنِي سُلَيْمٍ يُدْعَى ابْنَ الأُتْبِيَّةِ فَلَمَّا جَاءَ حَاسَبَهُ قَالَ هَذَا مَالُكُمْ وَهَذَا هَدِيَّةٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ جَلَسْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ حَتَّى تَأْتِيَكَ هَدِيَّتُكَ إِنْ كُنْتَ صَادِقًا " . ثُمَّ خَطَبَنَا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَسْتَعْمِلُ الرَّجُلَ مِنْكُمْ عَلَى الْعَمَلِ مِمَّا وَلاَّنِي اللَّهُ فَيَأْتِي فَيَقُولُ هَذَا مَالُكُمْ وَهَذَا هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي . أَفَلاَ جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ هَدِيَّتُهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا وَاللَّهِ لاَ يَأْخُذُ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْهَا شَيْئًا بِغَيْرِ حَقِّهِ إِلاَّ لَقِيَ اللَّهَ تَعَالَى يَحْمِلُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَلأَعْرِفَنَّ أَحَدًا مِنْكُمْ لَقِيَ اللَّهَ يَحْمِلُ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ أَوْ بَقَرَةً لَهَا خُوَارٌ أَوْ شَاةً تَيْعِرُ " . ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رُئِيَ بَيَاضُ إِبْطَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ " . بَصُرَ عَيْنِي وَسَمِعَ أُذُنِي .
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибнул Ало ривоят қилди, бизга Абу Усома ривоят қилди, бизга Ҳишом отасидан, у Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Азд қабиласидан Ибнул Утбийя деб чақириладиган бир кишини Бану Сулайм садақаларига (закотига) ишга тайинладилар. У келганда, у зот ҳисоб-китоб қилдилар. У деди: «Бу сизларнинг молингиз, бу эса ҳадя». Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Агар рост сўзловчи бўлсанг, отанг ва онанг уйида ўтириб, ҳадянг сенга келгунча кутсанг бўлмасмиди?!» Сўнг у зот бизга хутба ўқиб, Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни улуғлаб дедилар: «Аммо баъд: Албатта мен сизлардан бирор кишини Аллаҳ менга волий қилган ишлардан бирига тайинлайман, у келиб: ‹Бу сизларнинг молингиз, бу эса менга ҳадя қилинган ҳадя› дейди. У отаси ва онаси уйида ўтириб, ҳадяси унга келгунча кутса бўлмасмиди, агар рост сўзловчи бўлса?! Аллаҳга қасамки, сизлардан бирортангиз ундан бирор нарсани ноҳақ олса, албатта Аллаҳ таолога уни Қиёмат кунида кўтариб келган ҳолда йўлиқади. Мен сизлардан бирортангизни бўкирувчи туяни ёки маъровчи сигирни ёки маъровчи қўйни кўтарган ҳолда Аллаҳга йўлиққанини албатта таниб оламан». Сўнг қўлларини кўтардилар, ҳатто икки қўлтиғининг оқлиги кўринди. Сўнг дедилар: «Аллаҳим, етказдимми?» Буни кўзим кўрди ва қулоғим эшитди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ، أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَفِي حَدِيثِ عَبْدَةَ وَابْنِ نُمَيْرٍ فَلَمَّا جَاءَ حَاسَبَهُ . كَمَا قَالَ أَبُو أُسَامَةَ . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ " تَعْلَمُنَّ وَاللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا " . وَزَادَ فِي حَدِيثِ سُفْيَانَ قَالَ بَصُرَ عَيْنِي وَسَمِعَ أُذُنَاىَ . وَسَلُوا زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَإِنَّهُ كَانَ حَاضِرًا مَعِي .
Яна бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абда, Ибн Нумайр ва Абу Муовия ривоят қилдилар, (ҳ) яна бизга Абу Бакр ибн Аби Шайба ривоят қилди, бизга Абдурроҳим ибн Сулаймон ривоят қилди, (ҳ) яна бизга Ибн Аби Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди — ҳаммаси Ҳишомдан, мана шу иснод билан. Абда ва Ибн Нумайр ҳадисида: «У келганда, у зот ҳисоб-китоб қилдилар» — Абу Усома айтгани каби. Ибн Нумайр ҳадисида: «Аллаҳга қасамки, билиб қўйинглар, жони Қўлимда бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз ундан бирор нарса олмайди». Суфён ҳадисида шуни қўшди: деди: «Буни кўзим кўрди ва қулоғим эшитди. Зайд ибн Собитдан ҳам сўраб кўринглар, чунки у мен билан бирга ҳозир эди».
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ذَكْوَانَ، - وَهُوَ أَبُو الزِّنَادِ - عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى الصَّدَقَةِ فَجَاءَ بِسَوَادٍ كَثِيرٍ فَجَعَلَ يَقُولُ هَذَا لَكُمْ وَهَذَا أُهْدِيَ إِلَىَّ . فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ عُرْوَةُ فَقُلْتُ لأَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ أَسَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مِنْ فِيهِ إِلَى أُذُنِي .
Яна бизга буни Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Жарийр Шайбанийдан, у Абдуллаҳ ибн Заквондан — у Абуз Зинод — у Урва ибнуз Зубайрдан хабар берди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишини садақа (закот)га ишга тайинладилар. У кўп мол билан келиб: «Бу сизларники, бу эса менга ҳадя қилинган» дей бошлади — ва шунга ўхшашини зикр қилди. Урва деди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидийга: «Буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганмисан?» дедим. У: «Уларнинг оғзидан менинг қулоғимга» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي، خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَمِيرَةَ الْكِنْدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ مِنْكُمْ عَلَى عَمَلٍ فَكَتَمَنَا مِخْيَطًا فَمَا فَوْقَهُ كَانَ غُلُولاً يَأْتِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ أَسْوَدُ مِنَ الأَنْصَارِ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْبَلْ عَنِّي عَمَلَكَ قَالَ " وَمَا لَكَ " . قَالَ سَمِعْتُكَ تَقُولُ كَذَا وَكَذَا . قَالَ " وَأَنَا أَقُولُهُ الآنَ مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ مِنْكُمْ عَلَى عَمَلٍ فَلْيَجِئْ بِقَلِيلِهِ وَكَثِيرِهِ فَمَا أُوتِيَ مِنْهُ أَخَذَ وَمَا نُهِيَ عَنْهُ انْتَهَى " .
Бизга Абу Бакр ибн Аби Шайба ривоят қилди, бизга Вакийъ ибнул Жарроҳ ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Аби Холид Қайс ибн Аби Ҳозимдан, у Адий ибн Амийра ал-Киндийдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Сизлардан бирортангизни бирор ишга тайинласак, у биздан бир игна ёки ундан ортиғини яширса, бу ғулул (хиёнат) бўлиб, уни Қиёмат кунида олиб келади». У деди: Шунда унга ансорлардан бир қора киши турди — гўё мен ҳозир унга қараб тургандай — ва деди: «Эй Расулуллаҳ, сизнинг ишингизни мендан қайтариб олинг». У зот: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Сизнинг бундай-бундай деяётганингизни эшитдим» деди. У зот дедилар: «Мен буни ҳозир ҳам айтаман: Сизлардан бирортангизни бирор ишга тайинласак, у оз-кўпини олиб келсин. Шундан унга берилганини олсин, тақиқлангандан тўхтасин».
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ، بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ .
Яна бизга буни Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ва Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилдилар, (ҳ) яна менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абу Усома ривоят қилди, улар дедилар: бизга Исмоил мана шу иснод билан унинг мисли ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، بْنُ أَبِي خَالِدٍ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ عَمِيرَةَ الْكِنْدِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمْ .
Яна бизга буни Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ривоят қилди, бизга Фазл ибн Мусо хабар берди, бизга Исмоил ибн Аби Холид ривоят қилди, бизга Қайс ибн Аби Ҳозим хабар берди, у деди: Мен Адий ибн Амийра ал-Киндийнинг шундай деяётганини эшитдим: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг уларнинг ҳадиси мисли деяётганларини эшитдим.