حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ - أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ، اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةً لاَ يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ فَحَدِّثُونِي مَا هِيَ " . فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ " هِيَ النَّخْلَةُ " . قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعُمَرَ قَالَ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَ هِيَ النَّخْلَةُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا .
Бизга Яҳё ибн Айюб, Қутайба ибн Саъийд ва Алий ибн Ҳужр ас-Саъдий — матн Яҳёники — ривоят қилиб, дедилар: бизга Исмоил — яъни Ибн Жаъфар — ривоят қилди: менга Абдуллаҳ ибн Динор хабар бердики, у Абдуллаҳ ибн Умарни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Дарахтлар орасида шундай бир дарахт борки, унинг барги тўкилмайди ва албатта у мусулмоннинг мисолидир. У қайси дарахт эканини менга айтинглар-чи?» Одамлар чўл дарахтлари ҳақида ўйлаб кетдилар. Абдуллаҳ деди: «Менинг кўнглимга унинг хурмо дарахти экани келди, лекин мен уялдим». Сўнг улар: «У қайси дарахт, эй Расулуллаҳ, бизга айтинг» дедилар. У деди: «У хурмо дарахтидир». Абдуллаҳ деди: «Мен буни Умарга айтдим. У деди: ‹Сенинг уни хурмо дарахти дейишинг менга шунча-шунчадан ҳам суюклироқ эди›».
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، الضُّبَعِيِّ عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا لأَصْحَابِهِ " أَخْبِرُونِي عَنْ شَجَرَةٍ مَثَلُهَا مَثَلُ الْمُؤْمِنِ " . فَجَعَلَ الْقَوْمُ يَذْكُرُونَ شَجَرًا مِنْ شَجَرِ الْبَوَادِي . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَأُلْقِيَ فِي نَفْسِي أَوْ رُوعِيَ أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَجَعَلْتُ أُرِيدُ أَنْ أَقُولَهَا فَإِذَا أَسْنَانُ الْقَوْمِ فَأَهَابُ أَنْ أَتَكَلَّمَ فَلَمَّا سَكَتُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هِيَ النَّخْلَةُ " .
Менга Муҳаммад ибн Убайд ал-Ғубарий ривоят қилди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди: бизга Айюб Абул-Халил аз-Зубаъийдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Умардан ривоят қилди: у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир куни саҳобаларига дедилар: «Менга мисоли мўминнинг мисолига ўхшаган бир дарахт ҳақида хабар беринглар». Шунда жамоа чўл дарахтларидан баъзиларини зикр қила бошладилар. Ибн Умар деди: «Менинг кўнглимга унинг хурмо дарахти экани солинди — ёки кўнглимга шу хаёл келди — ва мен буни айтмоқчи бўлдим, лекин жамоа орасида (мендан) катталар бор эди, шу сабабли гапиришдан тортиндим. Улар жим туришганда эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: ‹У хурмо дарахтидир›».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ صَحِبْتُ ابْنَ عُمَرَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَمَا سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُتِيَ بِجُمَّارٍ . فَذَكَرَ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمَا .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ибн Абу Умар ривоят қилиб, дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди: у деди: «Мен Ибн Умарга Мадинага қадар ҳамроҳ бўлдим, лекин мен уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан биттадан бўлак ҳадис ривоят қилаётганини эшитмадим. У деди: ‹Биз Расул соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурида эдик, шунда хурмо ўзаги (жуммор) келтирилди›» — ва у иккаласининг ҳадисига ўхшаш зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سَيْفٌ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ، عُمَرَ يَقُولُ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِجُمَّارٍ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ .
Бизга Ибн Нумайр ҳам ривоят қилди: бизга отам ривоят қилди: бизга Сайф ривоят қилди: у деди: мен Мужоҳидни шундай деяётганини эшитдим: мен Ибн Умарни шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга хурмо ўзаги (жуммор) келтирилди — ва у уларнинг ҳадисига ўхшаш зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَخْبِرُونِي بِشَجَرَةٍ شِبْهِ أَوْ كَالرَّجُلِ الْمُسْلِمِ لاَ يَتَحَاتُّ وَرَقُهَا " . قَالَ إِبْرَاهِيمُ لَعَلَّ مُسْلِمًا قَالَ وَتُؤْتِي أُكُلَهَا . وَكَذَا وَجَدْتُ عِنْدَ غَيْرِي أَيْضًا وَلاَ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ . قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ لاَ يَتَكَلَّمَانِ فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ أَوْ أَقُولَ شَيْئًا فَقَالَ عُمَرُ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Абу Усома ривоят қилди: бизга Убайдуллаҳ ибн Умар Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди: у деди: «Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурида эдик, шунда у деди: ‹Менга мусулмон кишига ўхшаш — ёки мусулмон киши каби — бир дарахт ҳақида хабар беринглар: унинг барги тўкилмайди›». Иброҳийм деди: «Эҳтимол Муслим: ‹ва у ўз мевасини беради› дегандир». Бошқа нусхада мен шуни топдим: «ва у ўз мевасини ҳар вақтда бермайди». Ибн Умар деди: «Менинг кўнглимга унинг хурмо дарахти экани келди, мен Абу Бакр ва Умарнинг гапирмаётганларини кўрдим, шунинг учун мен гапиришни ёки бирор нарса айтишни ёқтирмадим. Шунда Умар деди: ‹Сенинг уни айтишинг менга шунча-шунчадан ҳам суюклироқ эди›».