أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ فَرَسًا فَصُرِعَ عَنْهُ فَجُحِشَ شِقُّهُ الأَيْمَنُ فَصَلَّى صَلاَةً مِنَ الصَّلَوَاتِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ قُعُودًا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ " إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир отга миндилар, ундан йиқилдилар ва ўнг томонлари шилинди. Сўнг намозлардан бирини ўтирган ҳолда ўқидилар, биз ҳам орқаларида ўтирган ҳолда ўқидик. (Намоздан) чиққач, у киши: «Имом унга эргашилиши учун (қилинган). Бас, у тик туриб намоз ўқиса, сиз ҳам тик туриб ўқинг; у руку қилса, сиз ҳам руку қилинг; у «Самиаллаҳу лиман ҳамидаҳ» деганида, «Раббано лакал-ҳамд» денг; у ўтириб намоз ўқиса, ҳаммангиз ўтириб ўқинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى يَقُومُ فِي مَقَامِكَ لاَ يُسْمِعُ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ . فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ فَقَالَتْ لَهُ . فَقَالَ " إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . قَالَتْ فَأَمَرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً - قَالَتْ - فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ فَذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ قُمْ كَمَا أَنْتَ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قَامَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ جَالِسًا فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ جَالِسًا وَأَبُو بَكْرٍ قَائِمًا يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يَقْتَدُونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Алаа хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (касалликлари) оғирлашганида, Билол у кишини намозга чақиргани келди. У киши: «Абу Бакрга айтинг, одамларга намоз ўқиб берсин,» дедилар. (Оиша) деди: Мен айтдим: «Эй Расулуллаҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши, у сизнинг ўрнингизда турса, овозини одамларга эшиттира олмайди. Умарга буюрсангиз (яхши бўларди).» У киши: «Абу Бакрга айтинг, одамларга намоз ўқиб берсин,» дедилар. Мен Ҳафсага: «Унга айт,» дедим. У (Ҳафса) ҳам у кишига айтди. Шунда у киши: «Албатта сизлар Юсуф (атрофидаги) аёлларнинг ҳамтовоқларисиз! Абу Бакрга айтинг, одамларга намоз ўқиб берсин,» дедилар. (Оиша) деди: Бас, улар Абу Бакрга буюришди. У намозга киргач, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзларида бир енгиллик сездилар. (Оиша) деди: У киши икки кишининг ўртасида суялиб, оёқлари ерда судралиб чиқдилар. Масжидга кирганларида, Абу Бакр у кишининг (келганлари) ҳисини сезиб, орқага чекинмоқчи бўлди. Лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга «Ўрнингда тур» деб ишора қилдилар. (Оиша) деди: Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келиб, Абу Бакрнинг чап томонида ўтириб (жойлашдилар). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга ўтирган ҳолда намоз ўқиб берардилар, Абу Бакр эса тик туриб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га иқтидо қилар, одамлар эса Абу Бакр (розияллаҳу анҳу)нинг намозига иқтидо қиларди.
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . فَقُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ " . فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . قُلْنَا لاَ هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ " . فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ مِثْلَ قَوْلِهِ قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ " أَنْ صَلِّ بِالنَّاسِ " . فَجَاءَهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً رَقِيقًا فَقَالَ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ . فَقَالَ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ . فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَجَاءَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ وَأَمَرَهُمَا فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِهِ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قَاعِدًا . فَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ . فَحَدَّثْتُهُ فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ . قَالَ هُوَ عَلِيٌّ كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ .
Бизга ал-Аббос ибн Абдулазим ал-Анбарий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Зоида ривоят қилди, у Мусо ибн Абу Оишадан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳдан (ривоят қилди), у деди: Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг олдиларига кириб: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг касалликлари ҳақида гапириб бермайсизми?» дедим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (касалликлари) оғирлашганида, у киши: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутишяпти, эй Расулуллаҳ,» дедик. У киши: «Менга тоғорачага сув солиб қўйинг,» дедилар. Биз шундай қилдик. У киши ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлганларида ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутишяпти, эй Расулуллаҳ,» дедик. У киши: «Менга тоғорачага сув солиб қўйинг,» дедилар. Биз шундай қилдик. У киши ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлганларида яна ҳушларидан кетдилар. Сўнг учинчи марта ҳам худди шундай дедилар. (Оиша) деди: Одамлар масжидда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни хуфтон намози учун кутиб, тўпланиб ўтиришарди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Бакрга: «Одамларга намоз ўқиб бер,» деб (хабарчи) юбордилар. Хабарчи унга келиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сенга одамларга намоз ўқиб беришингни буюряптилар,» деди. Абу Бакр нозик кўнгилли киши эди. У: «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер,» деди. (Умар): «Сен бунга ҳақлироқсан,» деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр уларга намоз ўқиб берди. Сўнгра Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзларида бир енгиллик сезиб, пешин намози учун икки кишининг — бири Аббос эди — ўртасида суялиб келдилар. Абу Бакр у кишини кўрганида орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга чекинмасликка ишора қилдилар ва у икковга (Абу Бакр) ёнига ўтқазиб қўйишни буюрдилар. Абу Бакр тик туриб намоз ўқийверди, одамлар Абу Бакрнинг намозига (иқтидо қилиб) ўқийверди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса ўтирган ҳолда ўқийвердилар. Сўнг мен Ибн Аббоснинг олдиларига кириб: «Оиша менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг касалликлари ҳақида айтиб берганларини сизга айтиб берсамми?» дедим. У: «Ҳа,» деди. Мен унга айтиб бердим, у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат шуни деди: «У сенга Аббос билан бирга бўлган кишининг исмини айтдими?» Мен: «Йўқ,» дедим. У: «У Али — Аллаҳ унинг юзини улуғласин — эди,» деди.