أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَلِيٍّ الأَزْدِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ الْخَثْعَمِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ " إِيمَانٌ لاَ شَكَّ فِيهِ وَجِهَادٌ لاَ غُلُولَ فِيهِ وَحَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ " . قِيلَ فَأَىُّ الصَّلاَةِ أَفْضَلُ قَالَ " طُولُ الْقُنُوتِ " . قِيلَ فَأَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ " جَهْدُ الْمُقِلِّ " . قِيلَ فَأَىُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ هَجَرَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " . قِيلَ فَأَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ جَاهَدَ الْمُشْرِكِينَ بِمَالِهِ وَنَفْسِهِ " . قِيلَ فَأَىُّ الْقَتْلِ أَشْرَفُ قَالَ " مَنْ أُهْرِيقَ دَمُهُ وَعُقِرَ جَوَادُهُ " .
Бизга Абдулваҳҳоб ибн Абдулҳакам, Ҳажжождан хабар берди, Ибн Журайж деди: менга Усмон ибн Абу Сулаймон, Али ал-Аздийдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Абдуллаҳ ибн Ҳубши ал-Хасъамийдан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси амал афзал?» деб сўралди. У: «Шак йўқ имон, ғулул (талон-тарож) йўқ жиҳод ва мақбул ҳаж,» дедилар. «Қайси намоз афзал?» дейилди. У: «Қиёми (қунути) узун бўлгани,» дедилар. «Қайси садақа афзал?» дейилди. У: «Камтарин (камбағал) кишининг бор кучи билан бергани,» дедилар. «Қайси ҳижрат афзал?» дейилди. У: «Аллаҳ азза ва жалла ҳаром қилган нарсани тарк этган кишиники,» дедилар. «Қайси жиҳод афзал?» дейилди. У: «Мушрикларга моли ва жони билан жиҳод қилган кишиники,» дедилар. «Қайси ўлим шарафлироқ?» дейилди. У: «Қони тўкилган ва оти (оёғи) қийратилган (жангда ҳалок бўлган) кишиники,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، وَالْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " سَبَقَ دِرْهَمٌ مِائَةَ أَلْفِ دِرْهَمٍ " . قَالُوا وَكَيْفَ قَالَ " كَانَ لِرَجُلٍ دِرْهَمَانِ تَصَدَّقَ بِأَحَدِهِمَا وَانْطَلَقَ رَجُلٌ إِلَى عُرْضِ مَالِهِ فَأَخَذَ مِنْهُ مِائَةَ أَلْفِ دِرْهَمٍ فَتَصَدَّقَ بِهَا " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у Саид ибн Абу Саид ва ал-Қаъқўдан, улар Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир дирҳам юз минг дирҳамдан ўзиб кетди,» дедилар. Улар: «Бу қандай?» дедилар. У: «Бир кишининг икки дирҳами бор эди, у шулардан бирини садақа қилди. (Бошқа) бир киши мол-мулкининг бир четига бориб, ундан юз минг дирҳам олиб, уни садақа қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَبَقَ دِرْهَمٌ مِائَةَ أَلْفٍ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ قَالَ " رَجُلٌ لَهُ دِرْهَمَانِ فَأَخَذَ أَحَدَهُمَا فَتَصَدَّقَ بِهِ وَرَجُلٌ لَهُ مَالٌ كَثِيرٌ فَأَخَذَ مِنْ عُرْضِ مَالِهِ مِائَةَ أَلْفٍ فَتَصَدَّقَ بِهَا " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Ажлон, Зайд ибн Асламдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир дирҳам юз мингдан ўзиб кетди,» дедилар. Улар: «Ё Расулаллаҳ, бу қандай?» дедилар. У: «Бир кишининг икки дирҳами бор эди, у шулардан бирини олиб садақа қилди. Яна бир кишининг кўп моли бор эди, у молининг бир четидан юз минг олиб, уни садақа қилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا بِالصَّدَقَةِ فَمَا يَجِدُ أَحَدُنَا شَيْئًا يَتَصَدَّقُ بِهِ حَتَّى يَنْطَلِقَ إِلَى السُّوقِ فَيَحْمِلَ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَجِيءَ بِالْمُدِّ فَيُعْطِيَهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنِّي لأَعْرِفُ الْيَوْمَ رَجُلاً لَهُ مِائَةُ أَلْفٍ مَا كَانَ لَهُ يَوْمَئِذٍ دِرْهَمٌ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар бериб, деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Ҳусайндан, у Мансурдан, у Шақиқдан, у Абу Масъуддан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни садақа қилишга буюрар эдилар. Баъзан бирортамиз садақа қиладиган бирор нарса тополмас, ҳатто бозорга бориб, елкасига (юк) кўтариб (ишлаб), бир мудд (таом) келтириб, уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га берар эди. Мен бугун бир кишини биламанки, унинг юз минги бор, ҳолбуки ўша кунлари унинг бир дирҳами ҳам йўқ эди.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ لَمَّا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالصَّدَقَةِ فَتَصَدَّقَ أَبُو عَقِيلٍ بِنِصْفِ صَاعٍ وَجَاءَ إِنْسَانٌ بِشَىْءٍ أَكْثَرَ مِنْهُ فَقَالَ الْمُنَافِقُونَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَغَنِيٌّ عَنْ صَدَقَةِ هَذَا وَمَا فَعَلَ هَذَا الآخَرُ إِلاَّ رِيَاءً فَنَزَلَتِ { الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ } .
Бизга Бишр ибн Холид хабар бериб, деди: бизга Ғундар, Шуъбадан, у Сулаймондан, у Абу Воилдан, у Абу Масъуддан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни садақа қилишга буюрганларида, Абу Ақил ярим сў садақа қилди, бир одам эса ундан кўпроқ нарса келтирди. Мунофиқлар: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла бунисининг садақасидан бениёздир, анави бошқаси эса фақат риё учун шундай қилди,» дедилар. Шунда: «Садақалар борасида кўнгилли (савобли) иш қилувчи мўминларни ва ўзларининг бор кучидан бошқасини топа олмайдиганларни айблайдиганлар...» (Тавба сураси, 79) (ояти) нозил бўлди.