Озод қилинган, эри қул бўлган чўрининг танлови

Taloq kitobi · 4 ҳадис

باب خِيَارِ الأَمَةِ تُعْتَقُ وَزَوْجُهَا مَمْلُوكٌ ‏‏

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَاتَبَتْ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ سَنَةٍ بِأُوقِيَّةٍ فَأَتَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فَقَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ فَكَلَّمَتْ فِي ذَلِكَ أَهْلَهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَتْ لَهَا مَا قَالَ أَهْلُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَرِيرَةَ أَتَتْنِي تَسْتَعِينُ بِي عَلَى كِتَابَتِهَا فَقُلْتُ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُونَ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَكُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ ‏"‏ ‏.‏ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَوْجِهَا وَكَانَ عَبْدًا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلَوْ كَانَ حُرًّا مَا خَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Барира ўзини (озод қилиш учун) ҳар йили биттадан ўқия (кумуш) тўлаш шарти билан тўққиз ўқияга мукотаба (озодлик келишуви) қилди. Сўнг у Оишанинг олдига ундан ёрдам сўраб келди. (Оиша) деди: «Йўқ, фақат эгаларинг уни мен уларга бир йўла тўлаб беришимни ва вало (мерос ҳуқуқи) менга бўлишини хоҳласаларгина (ёрдам бераман),» деди. Барира бориб, бу ҳақда эгалари билан гаплашди, аммо улар вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмадилар. Сўнг у Оишанинг олдига келди, айни шу чоғда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам келдилар. (Оиша) унга эгалари айтган гапни айтди, сўнг: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, фақат вало менга бўлсагина (бўлади),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу нима (гап)?» дедилар. У: «Эй Расулаллаҳ, Барира мендан ўз мукотабаси (озодлик келишуви)га ёрдам сўраб келди. Мен: Йўқ, фақат эгаларинг уни мен уларга бир йўла тўлаб беришимни ва вало менга бўлишини хоҳласаларгина (ёрдам бераман), дедим. У буни эгаларига айтди, аммо улар вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмадилар,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сотиб ол ва валони уларга шарт қилиб қўя қол, чунки вало фақат озод қилган кишигадир,» дедилар. Сўнг У ўринларидан туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни мадҳ этдилар, сўнг: «Аллаҳ азза ва жалланинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қиладиган қавмларга нима бўлди?! Улар: Фалончини озод қил, вало эса менга (бўлсин), дейдилар. Аллаҳ азза ва жалланинг Китоби ҳақлироқ ва Аллаҳнинг шарти ишончлироқдир. Аллаҳнинг Китобида бўлмаган ҳар бир шарт ботилдир, агарчи юзта шарт бўлса ҳам,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни эри (билан қолиш) ҳақида ихтиёрга қўйдилар — унинг эри қул эди — у эса ўзини (ажралишни) ихтиёр қилди. Урва деди: Агар (эри) озод (ҳур) бўлганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ихтиёрга қўймас эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Муғира ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Язид ибн Румондан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Бариранинг эри қул эди.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا اشْتَرَتْ بَرِيرَةَ مِنْ أُنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَاشْتَرَطُوا الْوَلاَءَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ وَلِيَ النِّعْمَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا وَأَهْدَتْ لِعَائِشَةَ لَحْمًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ وَضَعْتُمْ لَنَا مِنْ هَذَا اللَّحْمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَهُوَ لَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, у Зоидадан, у Симокдан, у Абдурраҳмон ибнул-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у Барирани ансорлардан бўлган баъзи кишилардан сотиб олди, улар эса вало (мерос ҳуқуқи)ни шарт қилишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Вало неъматни (озодлик неъматини) берган кишигадир,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ихтиёрга қўйдилар, ҳолбуки унинг эри қул эди. (Барира) Оишага гўшт ҳадя қилди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга шу гўштдан қўйсангизлар (эди),» дедилар. Оиша: «У Барирага садақа қилинган (гўшт)дир,» деди. У: «У унга (Барирага) садақа, бизга эса ҳадядир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ الْكَرْمَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - قَالَ وَكَانَ وَصِيَّ أَبِيهِ قَالَ وَفَرِقْتُ أَنْ أَقُولَ، سَمِعْتُهُ مِنْ، أَبِيكَ - قَالَتْ عَائِشَةُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَرِيرَةَ وَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهَا وَاشْتُرِطَ الْوَلاَءُ لأَهْلِهَا فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَخُيِّرَتْ وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا أَدْرِي وَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ ‏.‏ فَقَالُوا هَذَا مِمَّا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Абу Букайр ал-Кармоний ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан. (Шуъба) деди: у (Абдурраҳмон) отасининг васийси эди. У деди: мен «буни отангдан эшитганмисан?» дейишдан қўрқдим. Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Барира ҳақида сўрадим — уни сотиб олмоқчи эдим, бироқ эгалари вало (озод қилувчининг ворислиги) ўзларига бўлишини шарт қилишган эди. У: «Уни сотиб ол, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир,» дедилар.» (Шуъба) деди: у (озод қилингач) ихтиёр берилди ва эри қул эди. Кейин у шундан сўнг: «Билмайман,» деди. — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га гўшт келтирилди. Улар: «Бу Барирага садақа қилинган нарсадан,» дейишди. У: «У Барира учун садақа, биз учун эса ҳадядир,» дедилар.