Хуфтонни кечиктиришнинг мустаҳаблиги

Namoz vaqtlari kitobi · 5 ҳадис

باب مَا يُسْتَحَبُّ مِنْ تَأْخِيرِ الْعِشَاءِ ‏

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي، عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي أَخْبِرْنَا كَيْفَ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ قَالَ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ قَالَ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ تُؤَخَّرَ صَلاَةُ الْعِشَاءِ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ قَالَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, Авфдан, у Сайёр ибн Саламадан (ривоят қилиб), у деди: мен ва отам Абу Барзат ал-Асламийнинг олдига кирдик. Отам унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фарз намозини қандай ўқир эдилар, бизга хабар беринг,» деди. У деди: У сиз «ал-Увло» (биринчи) деб атайдиганингиз пешин (намози)ни қуёш оғганда ўқир эдилар; асрни эса шундай (вақтда ўқир эдиларки), сўнг биримиз Мадинанинг энг чекка жойидаги уйига, қуёш тирик (ёрқин) ҳолида қайтиб борарди. У деди: Мағриб ҳақида нима деганини унутдим. У деди: У сиз «ал-Атама» деб атайдиганингиз хуфтон намозини кечиктиришни яхши кўрар эдилар. У деди: Ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёмон кўрар эдилар. Бомдод намозидан эса киши ёнидаги (ҳамсуҳбатини) танийдиган (пайт) бўлганда қайтар (тугатар) эдилар ва олтмишдан юзгача (оят) ўқир эдилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَىُّ حِينٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أُصَلِّيَ الْعَتَمَةَ إِمَامًا أَوْ خِلْوًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ بِالْعَتَمَةِ حَتَّى رَقَدَ النَّاسُ وَاسْتَيْقَظُوا وَرَقَدُوا وَاسْتَيْقَظُوا فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ الصَّلاَةَ الصَّلاَةَ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ الآنَ يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً وَاضِعًا يَدَهُ عَلَى شِقِّ رَأْسِهِ قَالَ وَأَشَارَ فَاسْتَثْبَتُّ عَطَاءً كَيْفَ وَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ فَأَوْمَأَ إِلَىَّ كَمَا أَشَارَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَبَدَّدَ لِي عَطَاءٌ بَيْنَ أَصَابِعِهِ بِشَىْءٍ مِنْ تَبْدِيدٍ ثُمَّ وَضَعَهَا فَانْتَهَى أَطْرَافُ أَصَابِعِهِ إِلَى مُقَدَّمِ الرَّأْسِ ثُمَّ ضَمَّهَا يَمُرُّ بِهَا كَذَلِكَ عَلَى الرَّأْسِ حَتَّى مَسَّتْ إِبْهَامَاهُ طَرَفَ الأُذُنِ مِمَّا يَلِي الْوَجْهَ ثُمَّ عَلَى الصَّدْغِ وَنَاحِيَةِ الْجَبِينِ لاَ يَقْصُرُ وَلاَ يَبْطُشُ شَيْئًا إِلاَّ كَذَلِكَ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ لاَ يُصَلُّوهَا إِلاَّ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ва Юсуф ибн Саид хабар берди — лафз уники (Юсуфники) — иккаласи деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: мен Атўга: «Хуфтонни қайси пайтда ўқишимни — имом бўлиб ёки ёлғиз ўзим — яхши кўрасиз?» дедим. У деди: Мен Ибн Аббосни шундай деганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечаси хуфтонни шундай кечиктирдиларки, одамлар ухлаб, уйғониб, яна ухлаб, яна уйғонишди. Шунда Умар туриб: «Намоз, намоз!» деди. Ато деди: Ибн Аббос деди: «Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқдилар, гўё мен ҳозир ҳам у кишини кўриб турибман — бошларидан сув томиб, қўлларини бошларининг ён томонига қўйиб турардилар.» (Ибн Аббос) деди: У (Набий) ишора қилдилар. Мен Атўдан: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини бошларига қандай қўйган эдилар?» деб аниқлаштирдим. У менга Ибн Аббос ишора қилганидек ишора қилди: Ато бармоқларини бир оз очиб, сўнг уларни қўйди, бармоқларининг учлари бошнинг олди қисмига етди, сўнг уларни жамлаб, шу зайлда бош устидан юрғазди, ҳатто бош бармоқлари юзга яқин бўлган қулоқ четига тегди, сўнг чаккага ва пешона томонига (етди); ҳеч нарсани шундан бошқача қисқартирмасдан ва шошмасдан. Сўнг (Набий) дедилар: «Агар умматимга машаққат келтирмаслигимни (билганимда), уларга бу намозни фақат шу (вақтда) ўқишни буюрардим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ذَاتَ لَيْلَةٍ حَتَّى ذَهَبَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَامَ عُمَرُ - رضى الله عنه - فَنَادَى الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَقَدَ النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمَاءُ يَقْطُرُ مِنْ رَأْسِهِ وَهُوَ يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّهُ الْوَقْتُ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ал-Маккий хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Амрдан, у Атўдан, у Ибн Аббосдан; ва Ибн Журайждан, у Атўдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечаси хуфтонни шундай кечиктирдиларки, туннинг (бир қисми) ўтиб кетди. Шунда Умар (розияллаҳу анҳу) туриб: «Намоз, эй Расулуллаҳ! Аёллар ва болалар ухлаб қолдилар,» деб чақирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошларидан сув томиб турган ҳолда чиқдилар ва: «Агар умматимга машаққат келтирмаслигимни (билганимда, бу вақт) ҳақиқатан ҳам (энг яхши) вақт эди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَخِّرُ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Симокдан, у Жобир ибн Самурадан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) охирги хуфтонни кечиктирар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ وَبِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зинод ривоят қилди, ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Агар умматимга машаққат келтирмаслигимни (билганимда), уларга хуфтонни кечиктиришни ва ҳар намоз олдидан мисвок (ишлатиш)ни буюрардим.»