حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَرْحَمُهُ اللَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ وَهِمَ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مَاتَ يَهُودِيًّا " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ وَإِنَّ أَهْلَهُ لَيَبْكُونَ عَلَيْهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ . وَقَدْ ذَهَبَ أَهْلُ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَتَأَوَّلُوا هَذِهِ الآيَةَ (ألَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ) وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Аббод ибн Аббод ал-Муҳаллабий ривоят қилди, Муҳаммад ибн Амрдан, у Яҳё ибн Абдурраҳмондан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маййит оиласининг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади,» дедилар. Шунда Оиша: «Аллаҳ унга раҳм қилсин, у ёлғон айтгани йўқ, лекин у (эшитишда) адашди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат яҳудий бўлиб ўлган бир киши ҳақида: «Албатта маййит азобланмоқда, ҳолбуки унинг оиласи унинг устида йиғламоқда,» деган эдилар,» деди. (Термизий) деди: бу бобда Ибн Аббос, Қараза ибн Каъб, Абу Ҳурайра, Ибн Масъуд ва Усома ибн Зайддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир, бу Оишадан турли йўллар билан ривоят қилинган. Илм аҳли шу (қараш)га боришган ва бу оятни: «Ҳеч бир гуноҳкор ўзга (гуноҳкор)нинг гуноҳини кўтармайди,» (деб) таъвил қилишган. Бу Шофеийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَانْطَلَقَ بِهِ إِلَى ابْنِهِ إِبْرَاهِيمَ فَوَجَدَهُ يَجُودُ بِنَفْسِهِ فَأَخَذَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعَهُ فِي حِجْرِهِ فَبَكَى فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَتَبْكِي أَوَلَمْ تَكُنْ نَهَيْتَ عَنِ الْبُكَاءِ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ نَهَيْتُ عَنْ صَوْتَيْنِ أَحْمَقَيْنِ فَاجِرَيْنِ صَوْتٍ عِنْدَ مُصِيبَةٍ خَمْشِ وُجُوهٍ وَشَقِّ جُيُوبٍ وَرَنَّةِ شَيْطَانٍ " . وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Али ибн Хашрам ривоят қилди, у деди: бизга Исо ибн Юнус хабар берди, Ибн Абу Лайладан, у Атодан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдурраҳмон ибн Авфнинг қўлидан тутиб, уни ўғиллари Иброҳимнинг олдига олиб бордилар ва уни жон бераётган ҳолда топдилар. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олиб, бағриларига қўйдилар ва йиғладилар. Абдурраҳмон унга: «Сиз йиғлаяпсизми? Ахир сиз йиғлашдан қайтармаганмидингиз?» деди. У: «Йўқ, балки мен икки аҳмоқ, фожир овоздан қайтарган эдим: мусибат пайтидаги юзни тирнаш, ёқаларни йиртиш ва шайтоннинг чинқириғи (овози)дан,» дедилар. Ҳадисда бундан кўпроқ сўз (калом) ҳам бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ، وَذُكِرَ، لَهَا أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ غَفَرَ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ فِي قَبْرِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба Моликдан ривоят қилди, (у) деди: ва бизга Ишоқ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазмдан, у отасидан, у Амрадан (ривоят қилдики), у (Амра) унга хабар бердики, у Оишадан эшитган — унга Ибн Умарнинг: «Албатта маййит тирикнинг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади,» деганлиги эслатилганда — шунда Оиша: «Аллаҳ Абу Абдурраҳмонни мағфират қилсин, у ёлғон айтгани йўқ, лекин у унутди ёки хато қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) устида йиғланаётган бир яҳудий аёлнинг ёнидан ўтиб: «Албатта улар унинг устида йиғламоқдалар, ҳолбуки у қабрида азобланмоқда,» дедилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.