حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، سَمِعَهُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، وَشِبْلٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ فَقَامَ إِلَيْهِ أَحَدُهُمَا وَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمَّا قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ . فَقَالَ خَصْمُهُ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَائْذَنْ لِي فَأَتَكَلَّمَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَا بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَفَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ ثُمَّ لَقِيتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فَزَعَمُوا أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا " . فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا .
Бизга Наср ибн Алий ва бошқа бир нечтаси ривоят қилди, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан, у буни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан эшитган, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдилар, шунда у зотнинг олдига икки киши даъволашиб келди. Улардан бири у зотнинг олдида туриб: «Аллаҳ ҳақи, ё Расулуллаҳ, орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қилиб бермаганингизча (бормайман),» деди. Унинг рақиби — у ундан кўра фиқҳлироқ эди — деди: «Ҳа, ё Расулуллаҳ, орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга рухсат беринг, гапирай. Менинг ўғлим бунисининг олдида ёлланма (хизматкор) эди, у бунисининг хотини билан зино қилди. Менга менинг ўғлимга ражм (тошбўрон) бор деб айтишди. Мен ундан юз қўй ва бир хизматкор (чўри) бериб (ўғлимни) қутқариб олдим. Сўнг мен илм аҳлидан бўлган баъзи кишиларни учратдим, улар ўғлимга юз дарра ва бир йил сургун бор, ражм эса фақат бунисининг хотинига эканини айтишди.» Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: юз қўй ва хизматкор сенга қайтарилади; ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (бор). Эй Унайс, бунисининг хотинининг олдига бор; агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил,» дедилар. У (Унайс) унинг олдига борди, у (аёл) иқрор қилди, шунда уни тошбўрон қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, ибн Шиҳобдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш, унинг маъносида (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ بِمَعْنَاهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهَزَّالٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَوْا بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ زَنَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ " . وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . هَكَذَا رَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَدْخَلَ حَدِيثًا فِي حَدِيثٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا " . وَالزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ شِبْلِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ " . وَهَذَا الصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . - وَشِبْلُ بْنُ خَالِدٍ لَمْ يُدْرِكِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا رَوَى شِبْلٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا الصَّحِيحُ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ شِبْلُ بْنُ حَامِدٍ وَهُوَ خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ شِبْلُ بْنُ خَالِدٍ وَيُقَالُ أَيْضًا شِبْلُ بْنُ خُلَيْدٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, унинг исноди билан Моликнинг ҳадиси каби ва унинг маъносида (ривоят қилди). У деди: Бу бобда Абу Бакра, Убода ибн ас-Сомит, Абу Ҳурайра, Абу Саид, Ибн Аббос, Жобир ибн Самура, Ҳаззол, Бурайда, Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Абу Барза ва Имрон ибн Ҳусайнлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас, Маъмар ва бошқа бир нечтаси аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шу тарзда ривоят қилишган. Ва улар шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан у зотнинг шундай деганларини ривоят қилишган: «Чўри зино қилса, уни дарра уринглар. Агар тўртинчи марта зино қилса, уни бир тутам (арзимас нарса) баҳосига бўлса-да сотинг.» Суфён ибн Уяйна эса аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳдан, у Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан ривоят қилди, улар: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдик,» дедилар. Ибн Уяйна ҳар икки ҳадисни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан бирга шу тарзда ривоят қилди. Ибн Уяйнанинг ҳадиси ваҳмдир (хато), унда Суфён ибн Уяйна хато қилиб, бир ҳадисни бошқа ҳадисга аралаштириб юборган. Саҳиҳ бўлгани эса Муҳаммад ибн ал-Валид аз-Зубайдий, Юнус ибн Язид ва аз-Зуҳрийнинг жияни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган: «Чўри зино қилса, уни дарра уринглар.» Ва аз-Зуҳрий Убайдуллаҳдан, у Шибл ибн Холиддан, у Абдуллаҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Чўри зино қилса...» деб ривоят қилган. Мана шу ҳадис аҳли наздида саҳиҳ бўлганидир. Шибл ибн Холид Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етишмаган; Шибл фақат Абдуллаҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган, мана шу саҳиҳдир. Ибн Уяйнанинг ҳадиси эса маҳфуз (сақланган, ишончли) эмас. Ундан «Шибл ибн Ҳомид» деб (ривоят қилингани) ҳам келади, бу хато; аслида у Шибл ибн Холиддир. Яна «Шибл ибн Хулайд» ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا عَنِّي فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً الثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ ثُمَّ الرَّجْمُ وَالْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْىُ سَنَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا الثَّيِّبُ تُجْلَدُ وَتُرْجَمُ . وَإِلَى هَذَا ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَغَيْرُهُمَا الثَّيِّبُ إِنَّمَا عَلَيْهِ الرَّجْمُ وَلاَ يُجْلَدُ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُ هَذَا فِي غَيْرِ حَدِيثٍ فِي قِصَّةِ مَاعِزٍ وَغَيْرِهِ أَنَّهُ أَمَرَ بِالرَّجْمِ وَلَمْ يَأْمُرْ أَنْ يُجْلَدَ قَبْلَ أَنْ يُرْجَمَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳушайм, Мансур ибн Зозондан, у ал-Ҳасандан, у Ҳиттон ибн Абдуллаҳдан, у Убода ибн ас-Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан (ҳукмни) олинг, Аллаҳ улар учун бир йўл қилди: турмуш кўрган турмуш кўрган билан (зино қилса) — юз дарра, сўнг тош отиб ўлдириш; бўйдоқ бўйдоқ билан (зино қилса) — юз дарра ва бир йил сургун,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Убай ибн Каъб, Абдуллаҳ ибн Масъуд ва бошқалар — шу (ҳадис)га амал қилиб: «Турмуш кўрган киши дарра урилади ва тош отиб ўлдирилади,» дейишган. Баъзи илм аҳли ҳам шунга мойил бўлган, бу Ишоқнинг сўзидир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар ва бошқалар — эса: «Турмуш кўрганга фақат тош отиб ўлдириш бор, дарра урилмайди,» дейишган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Мўиз ва бошқаларнинг қиссасида бир неча ҳадисда шунга ўхшаш нарса ривоят қилинган: у зот тош отиб ўлдиришга буюрганлар, лекин тош отишдан олдин дарра уришга буюрмаганлар. Баъзи илм аҳли шунга амал қилади, бу Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеъий ва Аҳмаднинг сўзидир.