حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَشِبَّ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَعْقِلَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَذَكَرَ بَعْضُهُمْ " وَعَنِ الْغُلاَمِ حَتَّى يَحْتَلِمَ " . وَلاَ نَعْرِفُ لِلْحَسَنِ سَمَاعًا عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى قَدْ كَانَ الْحَسَنُ فِي زَمَانِ عَلِيٍّ وَقَدْ أَدْرَكَهُ وَلَكِنَّا لاَ نَعْرِفُ لَهُ سَمَاعًا مِنْهُ وَأَبُو ظَبْيَانَ اسْمُهُ حُصَيْنُ بْنُ جُنْدَبٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ал-Қутаъий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, Қатодадан, у ал-Ҳасан ал-Басрийдан, у Алийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунча ухлаётгандан, вояга етгунча боладан ва ақли жойига келгунча ақли ноқисдан,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Оишадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: Алийнинг ҳадиси бу йўл билан ҳасан ғарибдир ва у Алийдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Уларнинг баъзилари: «Ва вояга етгунча ўғил боладан,» деб зикр қилган. Биз ал-Ҳасаннинг Алий ибн Абу Толибдан (бевосита) эшитганини билмаймиз. Бу ҳадис Ато ибн ас-Соибдан, у Абу Забёндан, у Алий ибн Абу Толибдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шу ҳадисга ўхшаш ривоят қилинган. Ал-Аъмаш эса уни Абу Забёндан, у ибн Аббосдан, у Алийдан мавқуф (саҳобага тўхтаган) ҳолда ривоят қилган ва уни (Набийга) кўтармаган. Илм аҳли наздида амал шу ҳадис устидадир. Абу Исо (Термизий) деди: ал-Ҳасан Алийнинг замонида бўлган ва унга етишган, лекин биз унинг ундан (бевосита) эшитганини билмаймиз. Абу Забённинг исми Ҳусайн ибн Жундабдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ادْرَءُوا الْحُدُودَ عَنِ الْمُسْلِمِينَ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنْ كَانَ لَهُ مَخْرَجٌ فَخَلُّوا سَبِيلَهُ فَإِنَّ الإِمَامَ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ "
Бизга Абдураҳмон ибн ал-Асвад Абу Амр ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Рабиа ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иложи борича мусулмонлардан ҳадларни (жазоларни) даф қилингиз. Агар унинг (қутулишига) чиқиш йўли бўлса, уни қўйиб юборингиз. Чунки имомнинг афв этишда хато қилиши, жазолашда хато қилишидан яхшироқдир,» дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ، نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَرِوَايَةُ وَكِيعٍ أَصَحُّ . وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا مِثْلَ ذَلِكَ . وَيَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, Язид ибн Зиёддан, Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисига ўхшаш, аммо у уни (Набийга) кўтармади. (Абу Исо) деди: бу бобда Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Оишанинг ҳадисини биз марфуъ (Набийга кўтарилган) ҳолда фақат Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисидан биламиз — у Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилган). Вакииъ эса уни Язид ибн Зиёддан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни (Набийга) кўтармаган, ва Вакииънинг ривояти саҳиҳроқдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир нечтасидан шунга ўхшаш, уларнинг шундай деганлари ривоят қилинган. Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ҳадисда заифдир, Язид ибн Абу Зиёд ал-Куфий эса бундан кўра ишончлироқ ва қадимроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الآخِرَةِ وَمَنْ سَتَرَ عَلَى مُسْلِمٍ سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ رِوَايَةِ أَبِي عَوَانَةَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир мўминдан дунё ғамларидан бир ғамни кетказса, Аллаҳ ундан охират ғамларидан бир ғамни кетказади. Ким бир мусулмонни (айбини) ёпса, Аллаҳ уни дунё ва охиратда ёпади. Банда ўз биродарига ёрдамда бўлар экан, Аллаҳ ҳам бандага ёрдамдадир,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Уқба ибн Омир ва ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадисини шу тарзда бир неча (рови) ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, Абу Авонанинг ривоятига ўхшаш ривоят қилган.
وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَكَأَنَّ هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الأَعْمَشِ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Асбот ибн Муҳаммад ал-Аъмашдан ривоят қилиб, у деди: менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ҳадис айтилди. Гўё бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Буни бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: менга отам ал-Аъмашдан шу ҳадисни ривоят қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ.
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Уқайлдан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир; унга зулм қилмайди ва уни (душманга) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини (чиқаришда) бўлса, Аллаҳ унинг ҳожатини (чиқаришда) бўлади. Ким бир мусулмондан бир ғамни кетказса, Аллаҳ ундан қиёмат кунининг ғамларидан бир ғамни кетказади. Ким бир мусулмонни (айбини) ёпса, Аллаҳ уни қиёмат кунида ёпади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ " أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ " . قَالَ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي قَالَ " بَلَغَنِي أَنَّكَ وَقَعْتَ عَلَى جَارِيَةِ آلِ فُلاَنٍ " . قَالَ نَعَمْ . فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Моиз ибн Моликка: «Мен ҳақингда эшитган нарса ростми?» дедилар. У: «Сен менинг ҳақимда нима эшитдинг?» деди. У: «Менга сен фалон оиланинг чўрисига (яқинлик) қилибсан, деб етди,» дедилар. У: «Ҳа,» деди. Сўнг у тўрт марта (зино қилганига) гувоҳлик берди, шунда у (ҳақида тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. (Абу Исо) деди: бу бобда ас-Соиб ибн Язиддан ҳам (ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Шуъба бу ҳадисни Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан мурсал (саҳобани айтмай) ҳолда ривоят қилган ва унда ибн Аббосни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مَاعِزٌ الأَسْلَمِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَمَرَ بِهِ فِي الرَّابِعَةِ فَأُخْرِجَ إِلَى الْحَرَّةِ فَرُجِمَ بِالْحِجَارَةِ فَلَمَّا وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ فَرَّ يَشْتَدُّ حَتَّى مَرَّ بِرَجُلٍ مَعَهُ لَحْىُ جَمَلٍ فَضَرَبَهُ بِهِ وَضَرَبَهُ النَّاسُ حَتَّى مَاتَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ فَرَّ حِينَ وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ وَمَسَّ الْمَوْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абда ибн Сулаймон ривоят қилди, Муҳаммад ибн Амрдан, у деди: бизга Абу Салама ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Моиз ал-Асламий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва: «Мен зино қилдим,» деди. У ундан юз ўгирдилар. Сўнг у бошқа томонидан келди ва: «Ё Расулуллаҳ, мен зино қилдим,» деди. У ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна бошқа томонидан келди ва: «Ё Расулуллаҳ, мен зино қилдим,» деди. Тўртинчисида у (ҳақида тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у ал-Ҳаррага олиб чиқилди-да, тошлар билан тошбўрон қилинди. У тошларнинг тегишини ҳис қилганида, қочиб тез югурди, ҳатто қўлида туя жағи бўлган бир кишининг олдидан ўтганида, у (киши) уни шу билан урди, одамлар ҳам уни урдилар, ҳатто у ўлди. Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эслатиб, унинг тошлар тегиши ва ўлим (машаққатини) ҳис қилганида қочганини айтдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб юборсангизлар бўлмасмиди?!» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан ҳадисдир ва у Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Бу ҳадис аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبِكَ جُنُونٌ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَحْصَنْتَ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمُعْتَرِفَ بِالزِّنَا إِذَا أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ مَرَّةً أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي زَنَى بِامْرَأَةِ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا " . وَلَمْ يَقُلْ فَإِنِ اعْتَرَفَتْ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ .
Буни бизга ал-Ҳасан ибн Алий ал-Халлол ривоят қилди, у деди: бизга Абдураззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Аслам (қабиласи)дан бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва зино қилганини иқрор қилди, у ундан юз ўгирдилар. Сўнг у (яна) иқрор қилди, у ундан юз ўгирдилар, ҳатто у ўз устига тўрт марта гувоҳлик бергунча. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. У: «Сен муҳсанмисан (уйланганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. (Рови) деди: у (ҳақида тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у мусаллада (намозгоҳда) тошбўрон қилинди. Тошлар уни қийнаганида, у қочди, аммо қўлга олиниб, ўлгунча тошбўрон қилинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ҳақида яхши (сўз) айтдилар, аммо унга (жаноза) намози ўқимадилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлининг баъзилари наздида амал шу ҳадис устидадир: зино қилганини иқрор қилган киши ўз устига тўрт марта иқрор қилса, унга ҳад ижро этилади; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлининг баъзилари эса: «Бир марта ўз устига иқрор қилса, унга ҳад ижро этилади,» деганлар; бу Молик ибн Анас ва аш-Шофиийнинг сўзидир. Шу сўзни айтувчининг далили Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиднинг ҳадисидир: икки киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (даъволашиб) келди, улардан бири: «Ё Расулуллаҳ, менинг ўғлим бунисининг хотини билан зино қилди,» деди — бу узун ҳадис. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Унайс, бунисининг хотинининг олдига бор; агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил,» дедилар. У: «Агар тўрт марта иқрор қилса,» демадилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ فَقَالُوا مَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا مَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ " . ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ فَقَالَ " إِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مَسْعُودِ ابْنِ الْعَجْمَاءِ وَيُقَالُ مَسْعُودُ بْنُ الأَعْجَمِ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), ўғирлик қилган Махзумий аёлнинг иши Қурайш(ликлар)ни ташвишга солди. Улар: «Бу (аёл) ҳақида ким Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан гаплашади?» дедилар. Улар: «Бунга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг севимлиси Усома ибн Зайддан бошқа ким журъат қилади?» дедилар. Шунда Усома у билан гаплашди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида шафоат қиляпсанми?!» дедилар. Сўнг (ўринларидан) туриб, хутба қилдилар ва: «Сизлардан олдингиларни фақат шу нарса ҳалок қилган: улар орасида бир шарафли (киши) ўғирлик қилса, уни қўйиб юборардилар, улар орасида бир заиф (киши) ўғирлик қилса, унга ҳад ижро этардилар. Аллаҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса эди, албатта унинг қўлини кесган бўлардим,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Масъуд ибн ал-Ажмў — Масъуд ибн ал-Аъжам ҳам дейилади — ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمَ أَبُو بَكْرٍ وَرَجَمْتُ وَلَوْلاَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَزِيدَ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَكَتَبْتُهُ فِي الْمُصْحَفِ فَإِنِّي قَدْ خَشِيتُ أَنْ تَجِيءَ أَقْوَامٌ فَلاَ يَجِدُونَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَكْفُرُونَ بِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ишоқ ибн Юсуф ал-Азрақ ривоят қилди, Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тошбўрон қилдилар, Абу Бакр тошбўрон қилди ва мен ҳам тошбўрон қилдим. Агар мен Аллаҳнинг Китобига (бирор нарса) қўшишни ёмон кўрмаганимда эди, уни мушафга ёзган бўлардим. Чунки мен шундан қўрқаманки, қавмлар келиб, уни Аллаҳнинг Китобида топмай, унга кофир бўлишларидан (қўрқаман). (Абу Исо) деди: бу бобда Алийдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва у Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ وَإِنِّي خَائِفٌ أَنْ يَطُولَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ فَيَقُولَ قَائِلٌ لاَ نَجِدُ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ أَلاَ وَإِنَّ الرَّجْمَ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أَحْصَنَ وَقَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ حَبَلٌ أَوِ اعْتِرَافٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.
Бизга Салама ибн Шабиб, Ишоқ ибн Мансур, ал-Ҳасан ибн Алий ал-Халлол ва бошқа бир нечтаси ривоят қилиб, улар шундай дедилар: бизга Абдураззоқ ривоят қилди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у ибн Аббосдан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Албатта Аллаҳ Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ҳақ билан жўнатди ва унга Китобни нозил қилди. Унга нозил қилинган нарсалар орасида ражм (тошбўрон) ояти бор эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тошбўрон қилдилар, биз ҳам у зотдан кейин тошбўрон қилдик. Мен шундан қўрқаманки, одамлар устидан замон узайиб, бир айтгувчи: «Биз ражмни Аллаҳнинг Китобида топмаймиз,» деб, Аллаҳ нозил қилган фаризани тарк этиб, адашишларидан (қўрқаман). Огоҳ бўлингки, ражм зино қилган киши — агар муҳсан (уйланган) бўлса ва далил қоим бўлса, ёки ҳомиладорлик бўлса, ёки иқрор бўлса — унинг устига ҳақдир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Умар (розияллаҳу анҳу)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، سَمِعَهُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، وَشِبْلٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ فَقَامَ إِلَيْهِ أَحَدُهُمَا وَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمَّا قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ . فَقَالَ خَصْمُهُ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَائْذَنْ لِي فَأَتَكَلَّمَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَا بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَفَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ ثُمَّ لَقِيتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فَزَعَمُوا أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا " . فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا .
Бизга Наср ибн Алий ва бошқа бир нечтаси ривоят қилди, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у буни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан эшитган, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдилар, шунда у зотнинг олдига икки киши даъволашиб келди. Улардан бири у зотнинг олдида туриб: «Аллаҳ ҳақи, ё Расулуллаҳ, орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қилиб бермаганингизча (бормайман),» деди. Унинг рақиби — у ундан кўра фиқҳлироқ эди — деди: «Ҳа, ё Расулуллаҳ, орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга рухсат беринг, гапирай. Менинг ўғлим бунисининг олдида ёлланма (хизматкор) эди, у бунисининг хотини билан зино қилди. Менга менинг ўғлимга ражм (тошбўрон) бор деб айтишди. Мен ундан юз қўй ва бир хизматкор (чўри) бериб (ўғлимни) қутқариб олдим. Сўнг мен илм аҳлидан бўлган баъзи кишиларни учратдим, улар ўғлимга юз дарра ва бир йил сургун бор, ражм эса фақат бунисининг хотинига эканини айтишди.» Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен орамизда Аллаҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: юз қўй ва хизматкор сенга қайтарилади; ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (бор). Эй Унайс, бунисининг хотинининг олдига бор; агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил,» дедилар. У (Унайс) унинг олдига борди, у (аёл) иқрор қилди, шунда уни тошбўрон қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш, унинг маъносида (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ بِمَعْنَاهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهَزَّالٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَوْا بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ زَنَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ " . وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . هَكَذَا رَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَدْخَلَ حَدِيثًا فِي حَدِيثٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا " . وَالزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ شِبْلِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ " . وَهَذَا الصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . - وَشِبْلُ بْنُ خَالِدٍ لَمْ يُدْرِكِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا رَوَى شِبْلٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا الصَّحِيحُ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ شِبْلُ بْنُ حَامِدٍ وَهُوَ خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ شِبْلُ بْنُ خَالِدٍ وَيُقَالُ أَيْضًا شِبْلُ بْنُ خُلَيْدٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, унинг исноди билан Моликнинг ҳадиси каби ва унинг маъносида (ривоят қилди). У деди: Бу бобда Абу Бакра, Убода ибн ас-Сомит, Абу Ҳурайра, Абу Саид, Ибн Аббос, Жобир ибн Самура, Ҳаззол, Бурайда, Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Абу Барза ва Имрон ибн Ҳусайнлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас, Маъмар ва бошқа бир нечтаси аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шу тарзда ривоят қилишган. Ва улар шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан у зотнинг шундай деганларини ривоят қилишган: «Чўри зино қилса, уни дарра уринглар. Агар тўртинчи марта зино қилса, уни бир тутам (арзимас нарса) баҳосига бўлса-да сотинг.» Суфён ибн Уяйна эса аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан ривоят қилди, улар: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдик,» дедилар. Ибн Уяйна ҳар икки ҳадисни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан бирга шу тарзда ривоят қилди. Ибн Уяйнанинг ҳадиси ваҳмдир (хато), унда Суфён ибн Уяйна хато қилиб, бир ҳадисни бошқа ҳадисга аралаштириб юборган. Саҳиҳ бўлгани эса Муҳаммад ибн ал-Валид аз-Зубайдий, Юнус ибн Язид ва аз-Зуҳрийнинг жияни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган: «Чўри зино қилса, уни дарра уринглар.» Ва аз-Зуҳрий Убайдуллоҳдан, у Шибл ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Чўри зино қилса...» деб ривоят қилган. Мана шу ҳадис аҳли наздида саҳиҳ бўлганидир. Шибл ибн Холид Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етишмаган; Шибл фақат Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган, мана шу саҳиҳдир. Ибн Уяйнанинг ҳадиси эса маҳфуз (сақланган, ишончли) эмас. Ундан «Шибл ибн Ҳомид» деб (ривоят қилингани) ҳам келади, бу хато; аслида у Шибл ибн Холиддир. Яна «Шибл ибн Хулайд» ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا عَنِّي فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً الثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ ثُمَّ الرَّجْمُ وَالْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْىُ سَنَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا الثَّيِّبُ تُجْلَدُ وَتُرْجَمُ . وَإِلَى هَذَا ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَغَيْرُهُمَا الثَّيِّبُ إِنَّمَا عَلَيْهِ الرَّجْمُ وَلاَ يُجْلَدُ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُ هَذَا فِي غَيْرِ حَدِيثٍ فِي قِصَّةِ مَاعِزٍ وَغَيْرِهِ أَنَّهُ أَمَرَ بِالرَّجْمِ وَلَمْ يَأْمُرْ أَنْ يُجْلَدَ قَبْلَ أَنْ يُرْجَمَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳушайм, Мансур ибн Зозондан, у ал-Ҳасандан, у Ҳиттон ибн Абдуллоҳдан, у Убода ибн ас-Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан (ҳукмни) олинг, Аллаҳ улар учун бир йўл қилди: турмуш кўрган турмуш кўрган билан (зино қилса) — юз дарра, сўнг тош отиб ўлдириш; бўйдоқ бўйдоқ билан (зино қилса) — юз дарра ва бир йил сургун,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва бошқалар — шу (ҳадис)га амал қилиб: «Турмуш кўрган киши дарра урилади ва тош отиб ўлдирилади,» дейишган. Баъзи илм аҳли ҳам шунга мойил бўлган, бу Ишоқнинг сўзидир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар ва бошқалар — эса: «Турмуш кўрганга фақат тош отиб ўлдириш бор, дарра урилмайди,» дейишган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Мўиз ва бошқаларнинг қиссасида бир неча ҳадисда шунга ўхшаш нарса ривоят қилинган: у зот тош отиб ўлдиришга буюрганлар, лекин тош отишдан олдин дарра уришга буюрмаганлар. Баъзи илм аҳли шунга амал қилади, бу Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеъий ва Аҳмаднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ اعْتَرَفَتْ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالزِّنَا فَقَالَتْ إِنِّي حُبْلَى . فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلِيَّهَا فَقَالَ " أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا فَأَخْبِرْنِي " . فَفَعَلَ فَأَمَرَ بِهَا فَشُدَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ أَمَرَ بِرَجْمِهَا فَرُجِمَتْ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجَمْتَهَا ثُمَّ تُصَلِّي عَلَيْهَا . فَقَالَ " لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ شَيْئًا أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида зино қилганини бўйнига олди ва: «Мен ҳомиладорман,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг валийсини чақириб: «Унга яхшилик қил, қачон ҳомиласини туғса, менга хабар бер,» дедилар. У шундай қилди. Сўнг (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрдилар, аёлнинг устига кийимлари маҳкам боғланди, кейин уни тош отиб ўлдиришга буюрдилар, у тош отиб ўлдирилди. Сўнг у зот унга (жаноза) намозини ўқидилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб у зотга: «Эй Аллаҳнинг Расули, уни тош отиб ўлдирдингиз, сўнг унга намоз ўқияпсизми?» деди. У зот: «У шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳолисидан етмиш кишига тақсимланса, уларга етарди. Аллаҳ учун ўз жонига жуд қилишидан (сахийлик билан беришидан) ҳам афзалроқ нарсани кўрганмисан?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик ибн Анас, Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тош отиб ўлдирдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Ҳадисда бир қисса бор ва бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَالْبَرَاءِ وَجَابِرٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا اخْتَصَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ وَتَرَافَعُوا إِلَى حُكَّامِ الْمُسْلِمِينَ حَكَمُوا بَيْنَهُمْ بِالْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ وَبِأَحْكَامِ الْمُسْلِمِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يُقَامُ عَلَيْهِمُ الْحَدُّ فِي الزِّنَا . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Шарик, Симок ибн Ҳарбдан, у Жобир ибн Самурадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тош отиб ўлдирдилар. У деди: Бу бобда Ибн Умар, ал-Баро, Жобир, Ибн Абу Авфо, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жазъ ва Ибн Аббослардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Жобир ибн Самуранинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Кўпчилик илм аҳли шунга амал қилиб: «Агар китоб аҳли ўзаро низолашиб, мусулмонлар ҳокимлари олдига (ҳукм учун) келишса, улар ўртасида Китоб, Суннат ва мусулмонлар ҳукмлари асосида ҳукм қилинади,» дейишган; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «Уларга зино ҳадди жорий қилинмайди,» дейишган. Биринчи сўз (қавл) кўпроқ саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسٍ فَقَالَ " تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا قَرَأَ عَلَيْهِمُ الآيَةَ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ عَلَيْهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لَمْ أَسْمَعْ فِي هَذَا الْبَابِ أَنَّ الْحُدُودَ تَكُونُ كَفَّارَةً لأَهْلِهَا شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِمَنْ أَصَابَ ذَنْبًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ وَيَتُوبَ فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَبِّهِ . وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ أَنَّهُمَا أَمَرَا رَجُلاً أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна, аз-Зуҳрийдан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Убода ибн ас-Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида бир мажлисда эдик. У зот: «Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик ва зино қилмаслик устига менга байъат қиласизларми?» дедилар — ва уларга оятни ўқиб бердилар. «Бас, сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллаҳнинг зиммасидадир. Ким улардан (бу гуноҳлардан) бирортасини қилиб, унга жазо берилса, бу унга каффоратдир. Ким улардан бирортасини қилса-да, Аллаҳ уни бекитса (яширса), у Аллаҳга (ҳавола)дир: хоҳласа, уни азоблайди, хоҳласа, уни мағфират қилади,» дедилар. У деди: Бу бобда Али, Жарир ибн Абдуллоҳ ва Хузайма ибн Собитлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Убода ибн ас-Сомитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Шофеъий деди: «Бу бобда ҳаддлар аҳлига каффорат бўлиши ҳақида бу ҳадисдан гўзалроқ нарса эшитмадим.» Шофеъий деди: «Ким бир гуноҳ қилиб, Аллаҳ уни бекитса, унинг ўзини бекитишини ва Робби билан ўзи орасида тавба қилишини яхши кўраман.» Абу Бакр ва Умардан ҳам шундай ривоят қилинган: улар бир кишига ўзини бекитишни буюрганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَجْلِدْهَا ثَلاَثًا بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ الْحَدَّ عَلَى مَمْلُوكِهِ دُونَ السُّلْطَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُرْفَعُ إِلَى السُّلْطَانِ وَلاَ يُقِيمُ الْحَدَّ هُوَ بِنَفْسِهِ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, бизга Абу Холид ал-Аҳмар ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш, Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангизнинг чўрингиз зино қилса, Аллаҳнинг Китоби (ҳукми) бўйича уни дарра урсин. Агар (яна) қайтарса, соч арқонга (арзимас нарса) бўлса-да уни сотсин,» дедилар. У деди: Бу бобда Али, Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шибл — Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан — (ривоятлари) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир, ундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шунга амал қилиб, киши ўз мулки (қул-чўриси)га султондан (раҳбардан) ташқари ўзи ҳад жорий қилишини жоиз кўришган; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «(Иш) султонга кўтарилади, кишининг ўзи ҳад жорий қилмайди,» дейишган. Биринчи сўз кўпроқ саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، قَالَ خَطَبَ عَلِيٌّ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَقِيمُوا الْحُدُودَ عَلَى أَرِقَّائِكُمْ مَنْ أَحْصَنَ مِنْهُمْ وَمَنْ لَمْ يُحْصِنْ وَإِنَّ أَمَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَنَتْ فَأَمَرَنِي أَنْ أَجْلِدَهَا فَإِذَا هِيَ حَدِيثَةُ عَهْدٍ بِنِفَاسٍ فَخَشِيتُ إِنْ أَنَا جَلَدْتُهَا أَنْ أَقْتُلَهَا - أَوْ قَالَ تَمُوتَ - فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " أَحْسَنْتَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالسُّدِّيُّ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ مِنَ التَّابِعِينَ قَدْ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَرَأَى حُسَيْنَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халол ривоят қилди, бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, бизга Зоида ибн Қудома, ас-Суддийдан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан (ривоят қилдики), у деди: Али хутба қилди ва деди: «Эй инсонлар, қулларингизга ҳаддларни жорий қилинглар — улардан турмуш кўрганларигаям, турмуш кўрмаганларигаям. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бир чўриси зино қилди, у зот менга уни дарра уришни буюрдилар. Қарасам, у янги туғиб, нифоси (туғруқдан кейинги қони) яқин (ҳали давом этаётган) экан. Агар уни дарра урсам, ўлдириб қўйишимдан қўрқдим» — ёки: «ўлиб қолишидан (қўрқдим)» деди — «Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: «Яхши қилибсан,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ас-Суддийнинг исми Исмоил ибн Абдурраҳмондир, у тобеинлардан бўлиб, Анас ибн Моликдан эшитган ва Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)ни кўрган.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ الْحَدَّ بِنَعْلَيْنِ أَرْبَعِينَ . قَالَ مِسْعَرٌ أَظُنُّهُ فِي الْخَمْرِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга отам, Мисъардан, у Зайд ал-Аммийдан, у Абус-Сиддиқ ан-Ножийдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳад сифатида икки ковуш (оёқ кийими) билан қирқ марта урдилар. Мисъар деди: «Менинг гумонимча, бу (ҳад) ичкилик (хамр) ҳақида эди.» У деди: Бу бобда Али, Абдурраҳмон ибн Азҳар, Абу Ҳурайра, ас-Соиб, Ибн Аббос ва Уқба ибн ал-Ҳорислардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Саиднинг ҳадиси ҳасандир. Абус-Сиддиқ ан-Ножийнинг исми Бакр ибн Амр бўлиб, Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَضَرَبَهُ بِجَرِيدَتَيْنِ نَحْوَ الأَرْبَعِينَ وَفَعَلَهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ اسْتَشَارَ النَّاسَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ كَأَخَفِّ الْحُدُودِ ثَمَانِينَ . فَأَمَرَ بِهِ عُمَرُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ حَدَّ السَّكْرَانِ ثَمَانُونَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: Мен Қатоданинг Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳадис айтаётганини эшитдим: у зотнинг олдиларига хамр ичган бир киши келтирилди, у зот уни икки хурмо шохи билан қирққа яқин урдилар. Абу Бакр ҳам шундай қилди. Умар (халифа) бўлганида, одамлар билан маслаҳатлашди. Абдурраҳмон ибн Авф: «(Бу) ҳаддларнинг энг енгили каби — саксонта,» деди. Шунда Умар шунга буюрди. Абу Исо (Термизий) деди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳли наздида маст (ичкиликбознинг) ҳадди саксон (дарра) эканига амал қилинади.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فِي الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالشَّرِيدِ وَشُرَحْبِيلَ بْنِ أَوْسٍ وَجَرِيرٍ وَأَبِي الرَّمَدِ الْبَلَوِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مُعَاوِيَةَ هَكَذَا رَوَى الثَّوْرِيُّ أَيْضًا عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَمَعْمَرٌ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَإِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الأَمْرِ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فِي الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ " . قَالَ ثُمَّ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الرَّابِعَةِ فَضَرَبَهُ وَلَمْ يَقْتُلْهُ . وَكَذَلِكَ رَوَى الزُّهْرِيُّ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . قَالَ فَرُفِعَ الْقَتْلُ وَكَانَتْ رُخْصَةً . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ نَعْلَمُ بَيْنَهُمُ اخْتِلاَفًا فِي ذَلِكَ فِي الْقَدِيمِ وَالْحَدِيثِ وَمِمَّا يُقَوِّي هَذَا مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَوْجُهٍ كَثِيرَةٍ أَنَّهُ قَالَ " لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ " .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш, Осим ибн Баҳдаладан, у Абу Солиҳдан, у Муовиядан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким хамр ичса, уни дарра уринглар. Агар тўртинчи марта қайтарса, уни ўлдиринглар,» дедилар. У деди: Бу бобда Абу Ҳурайра, аш-Шарид, Шураҳбил ибн Авс, Жарир, Абур-Рамад ал-Балавий ва Абдуллоҳ ибн Амрлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Муовиянинг ҳадисини ас-Саврий ҳам шундай Осимдан, у Абу Солиҳдан, у Муовиядан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. Ибн Журайж ва Маъмар эса Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилишди. (Термизий) деди: Мен Муҳаммаднинг (Бухорийнинг) шундай деганини эшитдим: «Бу борадаги Абу Солиҳнинг Муовиядан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилган) ҳадиси, Абу Солиҳнинг Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилган) ҳадисидан кўпроқ саҳиҳдир.» Бу (ўлдириш ҳукми) фақат ишнинг бошида бўлган, сўнг кейин насх қилинган (бекор қилинган). Муҳаммад ибн Ишоқ Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шундай ривоят қилди: у зот: «Ким хамр ичса, уни дарра уринглар. Агар тўртинчи марта қайтарса, уни ўлдиринглар,» дедилар. У деди: Сўнг шундан кейин Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига тўртинчи марта хамр ичган бир киши келтирилди, у зот уни урдилар, лекин ўлдирмадилар. Аз-Зуҳрий ҳам Қабиса ибн Зуъайбдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди. У деди: Ўлдириш (ҳукми) кўтарилди ва у бир рухсат (енгиллик) эди. Бу ҳадисга умуман барча илм аҳли амал қилади; бу борада эски ва янги (авлод) ўртасида ихтилоф билмаймиз. Буни қувватлайдиган нарса Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кўп йўллар билан ривоят қилинган: у зот: «Ла илаҳа иллаллоҳ ва мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берган мусулмон кишининг қони фақат уч (иш)дан бири билан ҳалол бўлади: жонга жон, турмуш кўрган зинокор ва динини тарк этган (киши),» дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَتْهُ عَمْرَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْطَعُ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَرْفُوعًا وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَوْقُوفًا .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна, аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), унга Амра, Оишадан хабар берди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чорак динор ва ундан кўпи (ўғирлангани) учун (қўл) кесар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Амрадан, у Оишадан бошқа йўл билан ҳам марфуъ (Набийга боғланган) ҳолда ривоят қилинган; баъзилари эса уни Амрадан, у Оишадан мавқуф (саҳобийда тўхтаган) ҳолда ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ قِيمَتُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَيْمَنَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ قَطَعَ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ . وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ أَنَّهُمَا قَطَعَا فِي رُبْعِ دِينَارٍ . وَرُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالاَ تُقْطَعُ الْيَدُ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ رَأَوُا الْقَطْعَ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ إِلاَّ فِي دِينَارٍ أَوْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَهُوَ حَدِيثٌ مُرْسَلٌ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالْقَاسِمُ لَمْ يَسْمَعْ مِنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) баҳоси уч дирҳам бўлган бир қалқон (ўғирлангани) учун (қўл) кесдилар. У деди: Бу бобда Саъд, Абдуллоҳ ибн Амр, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Айманлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан баъзи илм аҳли шунга амал қилган — улар орасида Абу Бакр ас-Сиддиқ беш дирҳам (учун қўл) кесган. Усмон ва Алидан эса: улар чорак динор учун кесганликлари ривоят қилинган. Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан: уларнинг «Беш дирҳам учун қўл кесилади,» деганлари ривоят қилинган. Тобеинлардан баъзи фақиҳлар шунга амал қилган; бу Молик ибн Анас, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир — улар чорак динор ва ундан кўпига кесишни (жоиз) кўришган. Ибн Масъуддан: у «Динор ёки ўн дирҳамдан бошқасида кесиш йўқ,» дегани ривоят қилинган. Бу мурсал ҳадис бўлиб, уни ал-Қосим ибн Абдурраҳмон Ибн Масъуддан ривоят қилган, ал-Қосим эса Ибн Масъуддан эшитмаган. Баъзи илм аҳли шунга амал қилади; бу Суфён ас-Саврий ва куфаликларнинг сўзидир — улар: «Ўн дирҳамдан камида кесиш йўқ,» дейишган. Алидан ҳам: у «Ўн дирҳамдан камида кесиш йўқ,» дегани ривоят қилинган, лекин унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ سَأَلْتُ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ عَنْ تَعْلِيقِ الْيَدِ، فِي عُنُقِ السَّارِقِ أَمِنَ السُّنَّةِ هُوَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَارِقٍ فَقُطِعَتْ يَدُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَعُلِّقَتْ فِي عُنُقِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيِّ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ هُوَ أَخُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ شَامِيٌّ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Умар ибн Али ал-Муқаддамий ривоят қилди, бизга ал-Ҳажжож, Макҳулдан, у Абдурраҳмон ибн Муҳайриздан (ривоят қилдики), у деди: Мен Фазола ибн Убайддан ўғрининг бўйнига (кесилган) қўлни осиб қўйиш ҳақида — бу Суннатданми, деб сўрадим. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир ўғри келтирилди, унинг қўли кесилди, сўнг у зот буюрдилар ва у (қўл) унинг бўйнига осиб қўйилди.» Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан ғариибдир, биз уни фақат Умар ибн Али ал-Муқаддамийнинг ал-Ҳажжож ибн Артоадан (ривоят қилган) ҳадисидан биламиз. Абдурраҳмон ибн Муҳайриз Абдуллоҳ ибн Муҳайризнинг акаси бўлиб, шомликдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ عَلَى خَائِنٍ وَلاَ مُنْتَهِبٍ وَلاَ مُخْتَلِسٍ قَطْعٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَدْ رَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ . وَمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ هُوَ بَصْرِيٌّ أَخُو عَبْدِ الْعَزِيزِ الْقَسْمَلِيِّ كَذَا قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ .
Бизга Али ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус, Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Хиёнатчига ҳам, талончига ҳам, ўғирлаб қочувчига (чочғичга) ҳам (қўл) кесиш йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шунга амал қилади. Буни Муғира ибн Муслим ҳам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Ибн Журайжнинг ҳадиси каби ривоят қилган. Муғира ибн Муслим басралик бўлиб, Абдулазиз ал-Қасмалийнинг укасидир — Али ибн ал-Мадиний шундай деган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلاَ كَثَرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ رِوَايَةِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ . وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан (ривоят қилдики), Рофиъ ибн Хадиж деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Мева (дарахтдаги) ва хурмо ўзаги (учун) қўл кесиш йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Баъзилари шу тарзда Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ал-Лайс ибн Саъднинг ривояти каби ривоят қилди. Молик ибн Анас ва бошқа бир нечтаси эса бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилишган ва унда Восиъ ибн Ҳаббонни зикр қилмаганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْمِصْرِيِّ، عَنْ شُيَيْمِ بْنِ بَيْتَانَ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُقْطَعُ الأَيْدِي فِي الْغَزْوِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ ابْنِ لَهِيعَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ هَذَا . وَيُقَالُ بُسْرُ بْنُ أَبِي أَرْطَاةَ أَيْضًا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الأَوْزَاعِيُّ لاَ يَرَوْنَ أَنْ يُقَامَ الْحَدُّ فِي الْغَزْوِ بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ مَخَافَةَ أَنْ يَلْحَقَ مَنْ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ بِالْعَدُوِّ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ مِنْ أَرْضِ الْحَرْبِ وَرَجَعَ إِلَى دَارِ الإِسْلاَمِ أَقَامَ الْحَدَّ عَلَى مَنْ أَصَابَهُ . كَذَلِكَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ибн Лаҳиа, Айёш ибн Аббос ал-Мисрийдан, у Шуяйм ибн Байтондан, у Жунода ибн Абу Умайядан, у Буср ибн Артоадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Ғазот (жанг)да қўллар кесилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир. Ибн Лаҳиадан бошқа (рови)лар ҳам шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилишган. «Буср ибн Абу Артоа» ҳам дейилади. Баъзи илм аҳли шунга амал қилади — улар орасида ал-Авзоий — улар душман ҳузурида ғазотда ҳад жорий қилинишини жоиз кўрмайдилар, ҳад жорий қилинадиган кишининг душманга қўшилиб кетишидан қўрқиб. Имом (раҳбар) жанг еридан чиқиб, Ислом диёрига қайтганида, гуноҳ қилган кишига ҳад жорий қилади. Ал-Авзоий шундай деган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، وَأَيُّوبَ بْنِ مِسْكِينٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ رُفِعَ إِلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رَجُلٌ وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَقَالَ لأَقْضِيَنَّ فِيهَا بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَئِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ لأَجْلِدَنَّهُ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَهُ رَجَمْتُهُ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, Саид ибн Абу Арубадан ва Айюб ибн Мискиндан, улар Қатодадан, у Ҳабиб ибн Солимдан (ривоят қилди). У деди: ан-Нуъмон ибн Баширнинг олдига хотинининг чўрисига яқинлик қилган бир киши келтирилди. У: «Мен бу (киши) ҳақида албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳукми билан ҳукм қиламан: агар (хотини) уни (чўрини) унга ҳалол қилган бўлса, мен уни юз (дарра) ураман; агар уни унга ҳалол қилмаган бўлса, мен уни тошбўрон қиламан,» деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ هَذَا الْحَدِيثَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ . وَيُرْوَى عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ قَالَ كَتَبَ بِهِ إِلَىَّ حَبِيبُ بْنُ سَالِمٍ . وَأَبُو بِشْرٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ هَذَا أَيْضًا إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَرُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَابْنُ عُمَرَ أَنَّ عَلَيْهِ الرَّجْمَ . وَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَيْسَ عَلَيْهِ حَدٌّ وَلَكِنْ يُعَزَّرُ . وَذَهَبَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ إِلَى مَا رَوَى النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, Абу Бишрдан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). У деди: Бу бобда Салама ибн ал-Муҳаббақдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: ан-Нуъмоннинг ҳадисининг иснодида изтироб (чалкашлик) бор. У деди: Мен Муҳаммаднинг (ал-Бухорий) шундай деганини эшитдим: Қатода бу ҳадисни Ҳабиб ибн Солимдан эшитмаган, балки уни Холид ибн Урфутадан ривоят қилган. Қатодадан: «Ҳабиб ибн Солим буни менга ёзиб юборган,» дегани ҳам ривоят қилинади. Абу Бишр ҳам буни Ҳабиб ибн Солимдан эшитмаган, балки уни Холид ибн Урфутадан ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: Илм аҳли хотинининг чўрисига яқинлик қилган киши ҳақида ихтилоф қилдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бир неча саҳобасидан, улар жумласидан Али ва Ибн Умар (розияллаҳу анҳум)дан унга тошбўрон (жазоси) борлиги ривоят қилинган. Ибн Масъуд эса: «Унга ҳад (жазоси) йўқ, лекин таъзир қилинади,» деди. Аҳмад ва Ишоқ эса ан-Нуъмон ибн Башир Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган (ҳадисга) амал қилдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا مُعَمَّرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيُّ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتُكْرِهَتِ امْرَأَةٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَرَأَ عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحَدَّ وَأَقَامَهُ عَلَى الَّذِي أَصَابَهَا وَلَمْ يُذْكَرْ أَنَّهُ جَعَلَ لَهَا مَهْرًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلاَ أَدْرَكَهُ يُقَالُ إِنَّهُ وُلِدَ بَعْدَ مَوْتِ أَبِيهِ بِأَشْهُرٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنْ لَيْسَ عَلَى الْمُسْتَكْرَهَةِ حَدٌّ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Муъаммар ибн Сулаймон ар-Раққий ривоят қилди, ал-Ҳажжож ибн Артоадан, у Абдул-Жаббор ибн Воил ибн Ҳужрдан, у отасидан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир аёл мажбурланган (зино қилишга зўрланган) эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан ҳадни соқит қилди ва уни унга (зўрлик қилган) кишига қойим қилди (жазолади). Унинг (аёлга) маҳр белгилагани эса зикр қилинмади. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Бу ҳадис бу йўлдан бошқача ҳам ривоят қилинган. У деди: Мен Муҳаммаднинг (ал-Бухорий) шундай деганини эшитдим: Абдул-Жаббор ибн Воил ибн Ҳужр отасидан эшитмаган ва унга етишмаган; айтишларича, у отаси вафотидан бир неча ой кейин туғилган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан бўлган илм аҳли ҳузурида амал шунга: мажбурланган (зўрланган) аёлга ҳад йўқлигига.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْكِنْدِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، خَرَجَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُرِيدُ الصَّلاَةَ فَتَلَقَّاهَا رَجُلٌ فَتَجَلَّلَهَا فَقَضَى حَاجَتَهُ مِنْهَا فَصَاحَتْ فَانْطَلَقَ وَمَرَّ عَلَيْهَا رَجُلٌ فَقَالَتْ إِنَّ ذَاكَ الرَّجُلَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا . وَمَرَّتْ بِعِصَابَةٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ فَقَالَتْ إِنَّ ذَاكَ الرَّجُلَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا . فَانْطَلَقُوا فَأَخَذُوا الرَّجُلَ الَّذِي ظَنَّتْ أَنَّهُ وَقَعَ عَلَيْهَا وَأَتَوْهَا فَقَالَتْ نَعَمْ هُوَ هَذَا . فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَمَرَ بِهِ لِيُرْجَمَ قَامَ صَاحِبُهَا الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُهَا . فَقَالَ لَهَا " اذْهَبِي فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكِ " . وَقَالَ لِلرَّجُلِ قَوْلاً حَسَنًا وَقَالَ لِلرَّجُلِ الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا " ارْجُمُوهُ " . وَقَالَ " لَقَدْ تَابَ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَقُبِلَ مِنْهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ سَمِعَ مِنْ أَبِيهِ وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ан-Найсобурий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, Исроилдан, у деди: бизга Симок ибн Ҳарб ривоят қилди, Алқама ибн Воил ал-Киндийдан, у отасидан (ривоят қилдики), бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида намозни (ўқишни) истаб чиқди. Йўлда унга бир киши дуч келди ва уни ўзига тортиб, ундан ҳожатини адо этди (зино қилди). Аёл қичқирди, у эса кетиб қолди. Унинг ёнидан бир киши ўтиб қолди, (аёл) унга: «Анави киши менга шундай-шундай қилди,» деди. Сўнгра муҳожирлардан бир гуруҳ ўтиб қолди, (аёл) уларга: «Анави киши менга шундай-шундай қилди,» деди. Улар бордилар ва (аёл) ўзига яқинлик қилган деб гумон қилган кишини ушладилар-да, уни (аёлнинг) олдига олиб келдилар. (Аёл): «Ҳа, мана шу,» деди. Сўнг уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига олиб келдилар. Қачонки (Расулуллаҳ) уни тошбўрон қилишга буюрганида, (аёлга) чинакам яқинлик қилган киши туриб: «Ё Расулуллаҳ, мен унинг эгасиман (мен қилганман),» деди. Шунда (Расулуллаҳ) аёлга: «Бор, Аллаҳ сени мағфират қилди,» дедилар. Ва у (тутиб келинган) кишига яхши сўз айтдилар. (Аёлга) яқинлик қилган кишига эса: «Уни тошбўрон қилинг,» дедилар. Ва: «У шундай тавба қилдики, агар Мадина аҳли шундай тавба қилсалар, улардан қабул қилинарди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ғариб саҳиҳ ҳадисдир. Алқама ибн Воил ибн Ҳужр отасидан эшитган; у Абдул-Жаббор ибн Воилдан каттароқдир, Абдул-Жаббор ибн Воил эса отасидан эшитмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ " . فَقِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ قَالَ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ شَيْئًا وَلَكِنْ أُرَى رَسُولَ اللَّهِ كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْ لَحْمِهَا أَوْ يُنْتَفَعَ بِهَا وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Амр ас-Саввоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Амр ибн Абу Амрдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимни ҳайвонга яқинлик қилаётган ҳолда топсангиз, уни ҳам, ҳайвонни ҳам ўлдиринглар,» дедилар. Ибн Аббосга: «Ҳайвоннинг нима айби бор?» дейилди. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда бирон нарса эшитмадим, лекин мен шундай деб ўйлайманки, Расулуллаҳ унинг гўшти ейилишини ёки ундан фойдаланилишини ёқтирмадилар, чунки у билан ўша (қабиҳ) иш қилинган эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадисни биз фақат Амр ибн Абу Амрнинг Икримадан, унинг Ибн Аббосдан, унинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو فَقَالَ " مَلْعُونٌ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ " . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْقَتْلَ وَذَكَرَ فِيهِ مَلْعُونٌ مَنْ أَتَى بَهِيمَةً . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَلاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ غَيْرَ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ . وَعَاصِمُ بْنُ عُمَرَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي حَدِّ اللُّوطِيِّ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِ الرَّجْمَ أَحْصَنَ أَوْ لَمْ يُحْصِنْ وَهَذَا قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ مِنْهُمُ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا حَدُّ اللُّوطِيِّ حَدُّ الزَّانِي وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Амр ас-Саввоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Амр ибн Абу Амрдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимни Лут қавмининг ишини қилаётган ҳолда топсангиз, қилувчини ҳам, қилинувчини ҳам ўлдиринглар,» дедилар. У деди: Бу бобда Жобир ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис Ибн Аббосдан, унинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривояти) фақат шу йўлдан маълум. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни Амр ибн Абу Амрдан ривоят қилди ва: «Лут қавмининг ишини қилган киши малъундир,» деди. Унда ўлдиришни зикр қилмади, балки унда: «Ҳайвонга яқинлик қилган киши малъундир,» (деган)ни зикр қилди. Бу ҳадис Осим ибн Умардан, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган. (Набий): «Қилувчини ҳам, қилинувчини ҳам ўлдиринглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадиснинг иснодида гап (камчилик) бор; биз уни Осим ибн Умар ал-Умарийдан бошқа ҳеч ким Суҳайл ибн Абу Солиҳдан ривоят қилганини билмаймиз. Осим ибн Умар эса ҳофизаси томонидан ҳадисда заиф саналади. Илм аҳли лути(лавотчи)нинг ҳадди ҳақида ихтилоф қилдилар: уларнинг баъзилари унга, уйланган бўлсин ёки уйланмаган бўлсин, тошбўрон борлигини кўрди; бу Молик, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Тобеъинлардан бўлган баъзи фуқаҳолар — улар жумласидан ал-Ҳасан ал-Басрий, Иброҳим ан-Нахаъий, Ато ибн Абу Рабоҳ ва бошқалар: «Лути(лавотчи)нинг ҳадди зинокорнинг ҳаддидир,» дедилар; бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي عَمَلُ قَوْمِ لُوطٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ جَابِرٍ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, ал-Қосим ибн Абдулвоҳид ал-Маккийдан, у Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан (ривоят қилдики), у Жобирнинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта умматим ҳақида энг қўрқадиган нарсам Лут қавмининг ишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир; биз уни фақат шу йўлдан, Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақил ибн Абу Толибдан, у Жобирдан (ривоят қилгани орқали) биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ عَلِيًّا، حَرَّقَ قَوْمًا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ، فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَقَتَلْتُهُمْ، لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " . وَلَمْ أَكُنْ لأُحَرِّقَهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ " . فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا فَقَالَ صَدَقَ ابْنُ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْمُرْتَدِّ . وَاخْتَلَفُوا فِي الْمَرْأَةِ إِذَا ارْتَدَّتْ عَنِ الإِسْلاَمِ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ تُحْبَسُ وَلاَ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Икримадан (ривоят қилдики), Али Исломдан муртад бўлган (дин қайтарган) бир қавмни ёқиб юборди. Бу Ибн Аббосга етганда, у деди: «Агар мен бўлганимда, уларни ўлдирардим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Ким динини алмаштирса, уни ўлдиринглар,› деган сўзлари сабабли. Ва уларни ёқмаган бўлардим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Аллаҳнинг азоби (ўт) билан азобламанглар,› деган сўзлари сабабли.» Бу Алига етганда, у: «Ибн Аббос рост айтибди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу саҳиҳ ҳасан ҳадисдир. Муртад ҳақида илм аҳли ҳузурида амал шунга. Улар Исломдан муртад бўлган аёл ҳақида ихтилоф қилдилар: илм аҳлидан бир тоифа: «Ўлдирилади,» деди; бу ал-Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улардан бир тоифа эса: «Қамалади, ўлдирилмайди,» деди; бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлидан бўлган бошқаларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلاَحَ فَلَيْسَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Курайб ва Абу Соиб Салм ибн Жунода ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абу Усома ривоят қилди, Буройд ибн Абдуллоҳ ибн Абу Бурдадан, у бобоси Абу Бурдадан, у Абу Мусодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). (Набий): «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас,» дедилар. У деди: Бу бобда Ибн Умар, Ибн аз-Зубайр, Абу Ҳурайра ва Салама ибн ал-Акваъдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْمَكِّيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْعَبْدِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَ وَكِيعٌ هُوَ ثِقَةٌ . وَيُرْوَى عَنِ الْحَسَنِ أَيْضًا وَالصَّحِيحُ عَنْ جُنْدَبٍ مَوْقُوفٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا يُقْتَلُ السَّاحِرُ إِذَا كَانَ يَعْمَلُ فِي سِحْرِهِ مَا يَبْلُغُ بِهِ الْكُفْرَ فَإِذَا عَمِلَ عَمَلاً دُونَ الْكُفْرِ فَلَمْ نَرَ عَلَيْهِ قَتْلاً .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, Исмоил ибн Муслимдан, у ал-Ҳасандан, у Жундабдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сеҳргарнинг ҳадди қилич билан бир зарбадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадисни биз марфуъ (Набийга кўтарилган) ҳолда фақат шу йўлдан биламиз. Исмоил ибн Муслим ал-Маккий ҳадисда заиф саналади; Исмоил ибн Муслим ал-Абдий ал-Басрий ҳақида эса Вакииъ: «У сиқадир (ишончли),» деди. Бу ал-Ҳасандан ҳам ривоят қилинади, саҳиҳи эса Жундабдан мавқуф (саҳобага тўхтаган) ҳолдадир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга; бу Молик ибн Анаснинг сўзидир. Шофеъий эса деди: Сеҳргар фақат сеҳрида куфрга етказадиган иш қилгандагина ўлдирилади; агар куфрдан паст бир иш қилган бўлса, биз унга ўлдириш (лозим) деб кўрмаймиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاحْرِقُوا مَتَاعَهُ " . قَالَ صَالِحٌ فَدَخَلْتُ عَلَى مَسْلَمَةَ وَمَعَهُ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَوَجَدَ رَجُلاً قَدْ غَلَّ فَحَدَّثَ سَالِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَأَمَرَ بِهِ فَأُحْرِقَ مَتَاعُهُ فَوُجِدَ فِي مَتَاعِهِ مُصْحَفٌ فَقَالَ سَالِمٌ بِعْ هَذَا وَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ إِنَّمَا رَوَى هَذَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ وَهُوَ أَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَالِّ فَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِحَرْقِ مَتَاعِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Амр ас-Саввоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Солиҳ ибн Муҳаммад ибн Зоидадан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимни Аллаҳ йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилиб ўғирлаган (ғулул қилган) ҳолда топсангиз, унинг ашёсини ёқиб юборинглар,» дедилар. Солиҳ деди: Мен Масламанинг олдига кирдим, унинг ёнида Солим ибн Абдуллоҳ бор эди. (Маслама) ғулул (ғаниматдан ўғирлик) қилган бир кишини топди. Шунда Солим бу ҳадисни ривоят қилди, (Маслама эса) буюрди ва унинг ашёси ёқиб юборилди. Унинг ашёси ичидан бир мусъҳаф (Қуръон) топилди. Солим: «Буни сотиб, пулини садақа қил,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, уни биз фақат шу йўлдан биламиз. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга; бу ал-Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. У деди: Мен Муҳаммаддан (ал-Бухорий) бу ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Буни фақат Солиҳ ибн Муҳаммад ибн Зоида ривоят қилган, у Абу Воқид ал-Лайсийдир ва у мункарул-ҳадисдир (ҳадиси рад қилинадигандир),» деди. Муҳаммад деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ғулул (хиёнат) қилган ҳақида бошқа ҳадисларда ҳам ривоят қилинган, (лекин) уларда унинг ашёсини ёқишга буюрмаган. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ يَا يَهُودِيُّ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَإِذَا قَالَ يَا مُخَنَّثُ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَمَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ فَاقْتُلُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَصْحَابِنَا قَالُوا مَنْ أَتَى ذَاتَ مَحْرَمٍ وَهُوَ يَعْلَمُ فَعَلَيْهِ الْقَتْلُ . وَقَالَ أَحْمَدُ مَنْ تَزَوَّجَ أُمَّهُ قُتِلَ . وَقَالَ إِسْحَاقُ مَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ قُتِلَ . - وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَقُرَّةُ بْنُ إِيَاسٍ الْمُزَنِيُّ أَنَّ رَجُلاً تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, Иброҳим ибн Исмоил ибн Абу Ҳабибадан, у Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). (Набий): «Агар бир киши бошқа кишига: ‹Эй яҳудий!› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; агар: ‹Эй муханнас (хотинсифат)!› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; ким маҳрам (яқин қариндош) билан яқинлик қилса, уни ўлдиринглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадисни биз фақат шу йўлдан биламиз. Иброҳим ибн Исмоил ҳадисда заиф саналади. Бизнинг ашобларимиз (ҳанафийлар) ҳузурида амал шунга; улар: «Ким била туриб маҳрамга яқинлик қилса, унга ўлдириш (жазоси) бор,» дедилар. Аҳмад: «Ким онасига уйланса, ўлдирилади,» деди. Ишоқ: «Ким маҳрамга яқинлик қилса, ўлдирилади,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўлдан ривоят қилинган: ал-Баро ибн Озиб ва Қурра ибн Иёс ал-Музаний ривоят қилдиларки, бир киши отасининг хотинига уйланган эди, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўлдиришга буюрдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ نِيَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُجْلَدُ فَوْقَ عَشْرِ جَلَدَاتٍ إِلاَّ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي التَّعْزِيرِ وَأَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي التَّعْزِيرِ هَذَا الْحَدِيثُ . قَالَ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ بُكَيْرٍ فَأَخْطَأَ فِيهِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ إِنَّمَا هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ نِيَارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абдураҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Абу Бурда ибн Ниёрдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг ҳадларидан бир ҳадда бўлмаса, ўн даррадан ортиқ урилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир; биз уни фақат Букайр ибн ал-Ашажжнинг ҳадисидан биламиз. Илм аҳли таъзир (ҳаддан паст жазо) ҳақида ихтилоф қилдилар; таъзир ҳақида ривоят қилинган энг яхши нарса шу ҳадисдир. У деди: Бу ҳадисни Ибн Лаҳия Букайрдан ривоят қилди ва унда хато қилиб: «Абдураҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан,» деди; бу хатодир. Саҳиҳи ал-Лайс ибн Саъднинг ҳадиси бўлиб, у фақат Абдураҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Абу Бурда ибн Ниёрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоятдир).