Қавм ёқтирмаган ҳолда уларга имомлик қилиш

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دَلْهَمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةً رَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَرَجُلٌ سَمِعَ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ ثُمَّ لَمْ يُجِبْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَلْحَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ لاَ يَصِحُّ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ تَكَلَّمَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَضَعَّفَهُ وَلَيْسَ بِالْحَافِظِ ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَؤُمَّ الرَّجُلُ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ فَإِذَا كَانَ الإِمَامُ غَيْرَ ظَالِمٍ فَإِنَّمَا الإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي هَذَا إِذَا كَرِهَ وَاحِدٌ أَوِ اثْنَانِ أَوْ ثَلاَثَةٌ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِمْ حَتَّى يَكْرَهَهُ أَكْثَرُ الْقَوْمِ ‏.‏

Бизга Абдул-Аъло ибн Восил ибн Абдул-Аъло ал-Куфий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Қосим ал-Асадий ривоят қилди, ал-Фадл ибн Далҳамдан, у ал-Ҳасандан (ривоят қилди), у деди: Анас ибн Моликни эшитдим, у шундай дерди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уч (кишини) лаънатладилар: бир қавмга, улар ёқтирмаслиги ҳолида имом бўлган кишини, эри ўзидан ғазабли ҳолда тунни ўтказган аёлни ва «ҳайя алал-фалаҳ (нажотга шошилинглар)»ни эшитиб, сўнг (таклифга) жавоб бермаган кишини. У (Термизий) деди: бу бобда Ибн Аббос, Талҳа, Абдуллаҳ ибн Амр ва Абу Умомадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Анас ҳадиси саҳиҳ эмас, чунки бу ҳадис ал-Ҳасандан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал (саҳобаси тушиб қолган) ҳолда ривоят қилинган. Абу Исо деди: Муҳаммад ибн ал-Қосим ҳақида Аҳмад ибн Ҳанбал гапирган ва уни заиф санаган; у ҳофиз эмас. Илм аҳлидан бир гуруҳ киши бир қавмга, улар ёқтирмаслиги ҳолида имом бўлишини макруҳ санаганлар; аммо имом золим бўлмаса, гуноҳ фақат уни ёқтирмаганнинг бўйнидадир. Аҳмад ва Ишоқ бу борада: бир, икки ёки уч киши ёқтирмаса, уларга намоз ўқиб беришида зарар йўқ — то қавмнинг аксарияти ёқтирмагунча, дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ، قَالَ كَانَ يُقَالُ أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ اثْنَانِ امْرَأَةٌ عَصَتْ زَوْجَهَا وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ ‏.‏ قَالَ هَنَّادٌ قَالَ جَرِيرٌ قَالَ مَنْصُورٌ فَسَأَلْنَا عَنْ أَمْرِ الإِمَامِ فَقِيلَ لَنَا إِنَّمَا عَنَى بِهَذَا أَئِمَّةً ظَلَمَةً فَأَمَّا مَنْ أَقَامَ السُّنَّةَ فَإِنَّمَا الإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди, Мансурдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Зиёд ибн Абул-Жаъддан, у Амр ибн ал-Ҳарис ибн ал-Мусталиқдан (ривоят қилди), у деди: Айтилар эдики, Қиёмат кунида энг қаттиқ азобга (мубтало) бўладиган икки (киши): эрига итоатсизлик қилган аёл ва бир қавмга, улар ёқтирмаслиги ҳолида имом бўлган кишидир. Ҳаннод деди: Жарир деди: Мансур деди: биз имом масаласини сўрадик. Бизга: бу билан фақат золим имомлар назарда тутилган, суннатни қоим қилган (киши)га келсак, гуноҳ фақат уни ёқтирмаганнинг бўйнидадир, дейилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو غَالِبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ثَلاَثَةٌ لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ آذَانَهُمُ الْعَبْدُ الآبِقُ حَتَّى يَرْجِعَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو غَالِبٍ اسْمُهُ حَزَوَّرٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Али ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, бизга ал-Ҳусайн ибн Воқид ривоят қилди, бизга Абу Ғолиб ривоят қилди, у деди: Абу Умомани эшитдим, у шундай дерди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (киши) борки, уларнинг намози қулоқларидан ўтмайди: қайтиб келгунча қочган қул, эри ўзидан ғазабли ҳолда тунни ўтказган аёл ва бир қавмга, улар ёқтирмаслиги ҳолида имом бўлган киши,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Абу Ғолибнинг исми Ҳазаввардир.