حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْرِفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنْهَا زَحْفًا فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ انْطَلِقْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَدْخُلَ فَيَجِدُ النَّاسَ قَدْ أَخَذُوا الْمَنَازِلَ فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ أَتَذْكُرُ الزَّمَانَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ فَيَقُولُ نَعَمْ . فَيُقَالُ لَهُ تَمَنَّ . قَالَ فَيَتَمَنَّى فَيُقَالُ لَهُ فَإِنَّ لَكَ مَا تَمَنَّيْتَ وَعَشَرَةَ أَضْعَافِ الدُّنْيَا . قَالَ فَيَقُولُ أَتَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ " . قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Абида ас-Салмонийдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, мен дўзах аҳлининг ундан энг охири чиқадиганини биламан — бир киши ундан эмаклаб чиқиб: «Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди,» дейди. Шунда унга: «Бор, жаннатга кир,» дейилади. У киргани борса, одамлар манзилларни эгаллаб бўлганини кўради ва қайтиб келиб: «Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди,» дейди. Шунда унга: «Сен (илгари) бўлган замонингни эслайсанми?» дейилади. У: «Ҳа,» дейди. Бас, унга: «(Нима истасанг) орзу қил,» дейилади. У орзу қилади. Шунда унга: «Албатта, сенга орзу қилганинг ва яна дунёнинг ўн баробари (берилади),» дейилади. У: «Сен Подшоҳ бўла туриб, мени масхара қиляпсанми?» дейди,» дедилар. У (Ибн Масъуд) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) озғи тишлари кўрингунча кулганларини кўрдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْرِفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنَ النَّارِ وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ يُؤْتَى بِرَجُلٍ فَيَقُولُ سَلُوا عَنْ صِغَارِ ذُنُوبِهِ وَاخْبَئُوا كِبَارَهَا . فَيُقَالُ لَهُ عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا فِي يَوْمِ كَذَا وَكَذَا . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ فَإِنَّ لَكَ مَكَانَ كُلِّ سَيِّئَةٍ حَسَنَةً . قَالَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لَقَدْ عَمِلْتُ أَشْيَاءَ مَا أَرَاهَا هَا هُنَا " . قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у ал-Маърур ибн Сувайддан, у Абу Заррдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, мен дўзах аҳлининг ундан энг охири чиқадигани ва жаннат аҳлининг жаннатга энг охири кирадиганини биламан. Бир киши келтирилади ва У (Аллаҳ): «Унинг кичик гуноҳлари ҳақида сўранглар ва катталарини яширинглар,» дейди. Бас, унга: «Сен фалон куни шундай-шундай қилгансан, фалон куни шундай-шундай қилгансан,» дейилади. Сўнг унга: «Албатта, ҳар бир ёмонлигинг ўрнига сенга (биттадан) яхшилик бордир,» дейилади. Шунда у: «Эй Роббим, мен шундай ишлар қилган эдимки, уларни бу ерда кўрмаяпман,» дейди,» дедилар. У (Абу Зарр) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) озғи тишлари кўрингунча кулганларини кўрдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُعَذَّبُ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ التَّوْحِيدِ فِي النَّارِ حَتَّى يَكُونُوا فِيهَا حُمَمًا ثُمَّ تُدْرِكُهُمُ الرَّحْمَةُ فَيُخْرَجُونَ وَيُطْرَحُونَ عَلَى أَبْوَابِ الْجَنَّةِ . قَالَ فَيَرُشُّ عَلَيْهِمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْمَاءَ فَيَنْبُتُونَ كَمَا يَنْبُتُ الْغُثَاءُ فِي حِمَالَةِ السَّيْلِ ثُمَّ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тавҳид аҳлидан баъзи одамлар оловда азобланадилар, ҳатто унда кўмирга (қорайган) бўлиб қоладилар. Сўнг (Аллаҳнинг) раҳмати уларга етиб боради, улар чиқарилади ва жаннат эшикларига ташланади. Шунда жаннат аҳли уларнинг устига сув сепади ва улар сел оқими келтирган хас-чўп (уруғи) кўкаргандек кўкарадилар. Сўнг улар жаннатга кирадилар,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Жобирдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُخْرَجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنَ الإِيمَانِ " . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَمَنْ شَكَّ فَلْيَقْرَأْ: (إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ) . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Салама ибн Шабиб ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қалбида зарра оғирлигича имон бўлган киши дўзахдан чиқарилади,» дедилар. Абу Саид деди: «Ким шубҳа қилса, мана буни ўқисин: «Албатта, Аллаҳ зарра оғирлигича ҳам зулм қилмайди» (Нисо сураси, 40).» (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَنْعُمَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ رَجُلَيْنِ مِمَّنْ دَخَلَ النَّارَ اشْتَدَّ صِيَاحُهُمَا فَقَالَ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ أَخْرِجُوهُمَا . فَلَمَّا أُخْرِجَا قَالَ لَهُمَا لأَىِّ شَيْءٍ اشْتَدَّ صِيَاحُكُمَا قَالاَ فَعَلْنَا ذَلِكَ لِتَرْحَمَنَا . قَالَ إِنَّ رَحْمَتِي لَكُمَا أَنْ تَنْطَلِقَا فَتُلْقِيَا أَنْفُسَكُمَا حَيْثُ كُنْتُمَا مِنَ النَّارِ . فَيَنْطَلِقَانِ فَيُلْقِي أَحَدُهُمَا نَفْسَهُ فَيَجْعَلُهَا عَلَيْهِ بَرْدًا وَسَلاَمًا وَيَقُومُ الآخَرُ فَلاَ يُلْقِي نَفْسَهُ فَيَقُولُ لَهُ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ مَا مَنَعَكَ أَنْ تُلْقِيَ نَفْسَكَ كَمَا أَلْقَى صَاحِبُكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ لاَ تُعِيدَنِي فِيهَا بَعْدَ مَا أَخْرَجْتَنِي . فَيَقُولُ لَهُ الرَّبُّ لَكَ رَجَاؤُكَ . فَيَدْخُلاَنِ جَمِيعًا الْجَنَّةَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى إِسْنَادُ هَذَا الْحَدِيثِ ضَعِيفٌ لأَنَّهُ عَنْ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ . وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ عَنِ ابْنِ أَنْعُمَ وَهُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَالإِفْرِيقِيُّ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ хабар берди, бизга Ришдин ибн Саъд хабар берди, менга Ибн Анъум Абу Усмондан ривоят қилдики, у унга Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. У: «Дўзахга кирганлардан икки кишининг фарёди шиддат қилади. Шунда Робб (азза ва жалла): «Уларни чиқаринглар,» дейди. Улар чиқарилганда, у иккаласига: «Фарёдингиз нима учун шу қадар шиддат қилди?» дейди. Улар: «Бизга раҳм қилишинг учун шундай қилдик,» дейишади. У: «Сизларга раҳматим шуки, бориб, дўзахда қаерда бўлган бўлсангиз, ўзингизни ўша ерга ташланглар,» дейди. Шунда иккаласи боради. Улардан бири ўзини (дўзахга) ташлайди, (Аллаҳ) уни унга салқин ва саломатлик қилади. Иккинчиси эса туриб қолади, ўзини ташламайди. Робб (азза ва жалла) унга: «Ўртоғинг ўзини ташлагани каби сени ўзингни ташлашдан нима тўсди?» дейди. У: «Эй Роббим, мени (дўзахдан) чиқарганингдан кейин яна унга қайтармаслигингни умид қиламан,» дейди. Робб унга: «Сен учун умидинг (рўёбга чиқди),» дейди. Шундай қилиб, иккаласи Аллаҳнинг раҳмати билан жаннатга киради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадиснинг исноди заифдир, чунки у Ришдин ибн Саъд орқали (ривоят қилинган). Ришдин ибн Саъд ҳадис аҳли наздида заифдир; у Ибн Анъумдан (ривоят қилган), у эса ал-Ифриқийдир, ал-Ифриқий ҳам ҳадис аҳли наздида заифдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيَخْرُجَنَّ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَتِي يُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيُّونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ اسْمُهُ عِمْرَانُ بْنُ تَيْمٍ وَيُقَالُ ابْنُ مِلْحَانَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, бизга ал-Ҳасан ибн Заквон ривоят қилди, у Абу Ражо ал-Уторидийдан, у Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Умматимдан бир қавм шафоатим билан дўзахдан чиқади, улар Жаҳаннамийюн деб аталади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ражо ал-Уторидийнинг исми Имрон ибн Таййм, баъзилар Ибн Милҳон ҳам дейишади.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا رَأَيْتُ مِثْلَ النَّارِ نَامَ هَارِبُهَا وَلاَ مِثْلَ الْجَنَّةِ نَامَ طَالِبُهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ . وَيَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ تَكَلَّمَ فِيهِ شُعْبَةُ وَيَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ هُوَ ابْنُ مَوْهَبٍ وَهُوَ مَدَنِيٌّ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Яҳё ибн Убайдуллаҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дўзахдек нарсани кўрмадимки, ундан қочувчи (ғофил бўлиб) ухлайди; жаннатдек нарсани ҳам кўрмадимки, уни истовчи (ғофил бўлиб) ухлайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни биз фақат Яҳё ибн Убайдуллаҳнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Яҳё ибн Убайдуллаҳ ҳадис аҳли наздида заифдир, Шуъба у ҳақида (танқид билан) гапирган. Яҳё ибн Убайдуллаҳ — у Ибн Мавҳабдир ва у мадиналикдир.