حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَكَمِ النَّخَعِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو سَبْرَةَ النَّخَعِيُّ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ مُسَيْكٍ الْمُرَادِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أُقَاتِلُ مَنْ أَدْبَرَ مِنْ قَوْمِي بِمَنْ أَقْبَلَ مِنْهُمْ فَأَذِنَ لِي فِي قِتَالِهِمْ وَأَمَّرَنِي فَلَمَّا خَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ سَأَلَ عَنِّي مَا فَعَلَ الْغُطَيْفِيُّ فَأُخْبِرَ أَنِّي قَدْ سِرْتُ قَالَ فَأَرْسَلَ فِي أَثَرِي فَرَدَّنِي فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ " ادْعُ الْقَوْمَ فَمَنْ أَسْلَمَ مِنْهُمْ فَاقْبَلْ مِنْهُ وَمَنْ لَمْ يُسْلِمْ فَلاَ تَعْجَلْ حَتَّى أُحْدِثَ إِلَيْكَ " . قَالَ وَأُنْزِلَ فِي سَبَإٍ مَا أُنْزِلَ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا سَبَأٌ أَرْضٌ أَوِ امْرَأَةٌ قَالَ " لَيْسَ بِأَرْضٍ وَلاَ امْرَأَةٍ وَلَكِنَّهُ رَجُلٌ وَلَدَ عَشَرَةً مِنَ الْعَرَبِ فَتَيَامَنَ مِنْهُمْ سِتَّةٌ وَتَشَاءَمَ مِنْهُمْ أَرْبَعَةٌ فَأَمَّا الَّذِينَ تَشَاءَمُوا فَلَخْمٌ وَجُذَامٌ وَغَسَّانُ وَعَامِلَةٌ وَأَمَّا الَّذِينَ تَيَامَنُوا فَالأَزْدُ وَالأَشْعَرِيُّونَ وَحِمْيَرُ وَمَذْحِجٌ وَأَنْمَارُ وَكِنْدَةُ " . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا أَنْمَارُ قَالَ " الَّذِينَ مِنْهُمْ خَثْعَمُ وَبَجِيلَةُ " . وَرُوِيَ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Абу Курайб, Абд ибн Ҳумайд ва бошқалар ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Абу Усома, ал-Ҳасан ибн ал-Ҳакам ан-Нахаъийдан хабар берди, бизга Абу Сабра ан-Нахаъий, Фарва ибн Мусайк ал-Муродийдан ривоят қилдики, у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллаҳ, қавмимдан юз ўгирганларга қарши (Исломга) юз тутганлари билан бирга жанг қилмайми?» дедим. Бас, у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга улар билан жанг қилишга изн бердилар ва мени (қўшинга) амир (қўмондон) қилдилар. Мен у кишининг ҳузурларидан чиққач, у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ғутайфий нима қилди?» деб мендан сўрадилар ва у кишига мен йўлга чиқиб кетдим деб хабар берилди. (Фарва) деди: «Бас, у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) изимдан (чопар) жўнатдилар ва мени қайтардилар. Мен у кишининг ҳузурларига келдим, у ашобларидан бир неча киши билан бирга эдилар. Сўнг у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қавмни (Исломга) чақир. Ким улардан Исломни қабул қилса, ундан (уни) қабул қил; ким Исломни қабул қилмаса, мен сенга (янги) хабар етказгунча шошилма,» дедилар.» (Фарва) деди: «Саба ҳақида нозил бўлган нарса нозил бўлди. Шунда бир киши: «Эй Расулуллаҳ, Саба нима — бир ерми ёки бир аёлми?» деди. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Саба) ер ҳам, аёл ҳам эмас, балки у араблардан ўн (бола) туғдирган бир кишидир. Улардан олтитаси ўнгга (жанубга — Яманга) кетди, тўрттаси чапга (шимолга — Шомга) кетди. Чапга кетганлари Лахм, Жузом, Ғассон ва Омиладир. Ўнгга кетганлари эса ал-Азд, ал-Ашъарийлар, Ҳимяр, Мазҳиж, Анмор ва Киндадир,» дедилар. Бир киши: «Эй Расулуллаҳ, Анмор нима (кимлар)?» деди. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Улар орасида Хасъам ва Бажила бўлганлардир,» дедилар.» Бу Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.»
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَضَى اللَّهُ فِي السَّمَاءِ أَمْرًا ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَأَنَّهَا سِلْسِلَةٌ عَلَى صَفْوَانٍ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ قَالَ وَالشَّيَاطِينُ بَعْضُهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён, Амр ибн Динордан, у Икримадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Аллаҳ осмонда бир ишни ҳукм қилса, малоикалар Унинг сўзига бўйсуниб, қанотларини қоқадилар — гўё силлиқ тош устида (судралаётган) занжир (овози)дек. Қачон уларнинг дилларидан қўрқув кетказилгач, улар (бир-бирларига): «Роббингиз нима деди?» дейдилар. Улар: «Ҳақни (деди). У энг юксак, энг улуғдир.» (Саба сураси, 23) дейдилар.» У деди: «Шайтонлар эса бир-бирларининг устида (уюм-уюм бўлиб турадилар).» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ إِذْ رُمِيَ بِنَجْمٍ فَاسْتَنَارَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ لِمِثْلِ هَذَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا رَأَيْتُمُوهُ " . قَالُوا كُنَّا نَقُولُ يَمُوتُ عَظِيمٌ أَوْ يُولَدُ عَظِيمٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّهُ لاَ يُرْمَى بِهِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّ رَبَّنَا عَزَّ وَجَلَّ إِذَا قَضَى أَمْرًا سَبَّحَ لَهُ حَمَلَةُ الْعَرْشِ ثُمَّ سَبَّحَ أَهْلُ السَّمَاءِ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ التَّسْبِيحُ إِلَى هَذِهِ السَّمَاءِ ثُمَّ سَأَلَ أَهْلُ السَّمَاءِ السَّادِسَةِ أَهْلَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالَ فَيُخْبِرُونَهُمْ ثُمَّ يَسْتَخْبِرُ أَهْلُ كُلِّ سَمَاءٍ حَتَّى يَبْلُغَ الْخَبَرُ أَهْلَ السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَتَخْتَطِفُ الشَّيَاطِينُ السَّمْعَ فَيُرْمَوْنَ فَيَقْذِفُونَهَا إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ فَمَا جَاءُوا بِهِ عَلَى وَجْهِهِ فَهُوَ حَقٌّ وَلَكِنَّهُمْ يُحَرِّفُونَ وَيَزِيدُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رِجَالٍ، مِنَ الأَنْصَارِ رضى الله عنهم قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى الأَوْزَاعِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ رِجَالٍ مِنَ الأَنْصَارِ قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Абдул-Аъло, бизга Маъмар, аз-Зуҳрийдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларидан бир неча киши билан ўтирган эдилар, шунда бир юлдуз отилиб (учиб), нур сочди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоҳилиятда буни кўрганингизда, шунга ўхшаш (нарса) ҳақида нима дер эдингиз?» дедилар. Улар: «Биз: «Бир буюк (киши) ўлади ёки бир буюк (киши) туғилади,» дер эдик,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, у (юлдуз) бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун отилмайди, балки Роббимиз азза ва жалла бир ишни ҳукм қилса, Арш кўтарувчилари Уни тасбиҳ (поклаб зикр) қиладилар, сўнг улардан кейинги осмон аҳли тасбиҳ қилади, сўнг улардан кейингилар, токи тасбиҳ мана бу (энг қуйи) осмонга етгунча. Сўнг олтинчи осмон аҳли еттинчи осмон аҳлидан: «Роббингиз нима деди?» деб сўрайдилар,» дедилар. У деди: «Бас, улар уларга хабар берадилар, сўнг ҳар бир осмон аҳли (бир-биридан) хабар олади, токи хабар дунё (энг қуйи) осмони аҳлига етгунча. Шайтонлар эса (эшитишни) ўғирлаб (тинглаб) оладилар, шунда уларга (отилган юлдузлар билан) отилади ва улар уни (ўғирлаган хабарни) ўз дўстларига (коҳинларга) ташлайдилар. Бас, улар келтирган нарса ўз ҳолича (асл ҳолида) ҳақдир, лекин улар (уни) ўзгартирадилар ва (ёлғон) қўшадилар,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.» Бу ҳадис аз-Зуҳрийдан, у Али ибн ал-Ҳусайндан, у Ибн Аббосдан, у ансорлардан бўлган кишилар (розияллаҳу анҳум)дан ҳам ривоят қилинган, улар: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида эдик,» дедилар. ал-Авзўий ҳам аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳдан, у Ибн Аббосдан, у ансорлардан бўлган кишилардан ривоят қилдики, улар: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида эдик,» дедилар — ва шунга ўхшашни шу маънода зикр қилди. Бизга буни ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, бизга ал-Валид ибн Муслим, бизга ал-Авзўий (ривоят қилди).