حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ اخْتَصَمَ عِنْدَ الْبَيْتِ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ أَوْ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ قَلِيلاً فِقْهُ قُلُوبِهِمْ كَثِيرًا شَحْمُ بُطُونِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ فَقَالَ الآخَرُ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا وَلاَ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا . وَقَالَ الآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَإِنَّهُ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا . فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ومَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ وَلاَ جُلُودُكُمْ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Абу Маъмардан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: «Байт (Каъба) олдида уч киши — икки қурайшлик ва бир сақафий, ёки икки сақафий ва бир қурайшлий — жанжаллашди; қалбларининг фиқҳи (тушунчаси) оз, қоринларининг ёғи кўп эди. Улардан бири: «Аллаҳ бизнинг гапларимизни эшитади, деб ўйлайсизларми?» деди. Бошқаси: «Баланд овозда гапирсак эшитади, овозимизни пасайтирсак эшитмайди,» деди. Яна бири эса: «Агар баланд овозда гапирганимизда эшитадиган бўлса, овозимизни пасайтирганимизда ҳам эшитади,» деди. Шунда Аллаҳ: «Қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз сизларга қарши гувоҳлик беришидан яширинмас эдингизлар» (Фуссилат сураси, 22) (оятини) нозил қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنْتُ مُسْتَتِرًا بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ فَجَاءَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ كَثِيرٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ قَلِيلٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ قُرَشِيٌّ وَخَتَنَاهُ ثَقَفِيَّانِ أَوْ ثَقَفِيٌّ وَخَتَنَاهُ قُرَشِيَّانِ فَتَكَلَّمُوا بِكَلاَمٍ لَمْ أَفْهَمْهُ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتُرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ كَلاَمَنَا هَذَا فَقَالَ الآخَرُ إِنَّا إِذَا رَفَعْنَا أَصْوَاتَنَا سَمِعَهُ وَإِذَا لَمْ نَرْفَعْ أَصْوَاتَنَا لَمْ يَسْمَعْهُ فَقَالَ الآخَرُ إِنْ سَمِعَ مِنْهُ شَيْئًا سَمِعَهُ كُلَّهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ومَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ وَلاَ جُلُودُكُمْ ) إِلَى قَوْلِهِ : (أَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، نَحْوَهُ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллаҳ (Ибн Масъуд) деди: «Мен Каъбанинг пардалари остида яшириниб турган эдим. Шунда уч киши келди — қоринларининг ёғи кўп, қалбларининг фиқҳи (тушунчаси) оз эди: бир қурайшлик ва унинг куёви бўлмиш икки сақафий, ёки бир сақафий ва унинг куёви бўлмиш икки қурайшлик. Улар мен тушунмайдиган бир гапни гапиришди. Сўнг улардан бири: «Аллаҳ бизнинг бу гапларимизни эшитади, деб ўйлайсизларми?» деди. Бошқаси: «Овозимизни кўтарсак, эшитади; овозимизни кўтармасак, эшитмайди,» деди. Яна бири: «Агар ундан бирор нарсани эшитса, ҳаммасини эшитади,» деди.» Абдуллаҳ деди: «Мен буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтдим. Шунда Аллаҳ: «Қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз сизларга қарши гувоҳлик беришидан яширинмас эдингизлар» — деган сўзидан то «зиён кўрганлардан бўлиб қолдингизлар» (Фуссилат сураси, 22-23) деган сўзигача (оятларни) нозил қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайдан, у Ваҳб ибн Робиаъдан, у Абдуллаҳ (Ибн Масъуд)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي حَزْمٍ الْقُطَعِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ : (إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا ) قَالَ " قَدْ قَالَ النَّاسُ ثُمَّ كَفَرَ أَكْثَرُهُمْ فَمَنْ مَاتَ عَلَيْهَا فَهُوَ مِمَّنِ اسْتَقَامَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ يَقُولُ رَوَى عَفَّانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا وَيُرْوَى فِي هَذِهِ الآيَةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رضى الله عنهما مَعْنَى اسْتَقَامُوا .
Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Алий ал-Фаллос ривоят қилди, бизга Абу Қутайба Салм ибн Қутайба ривоят қилди, бизга Суҳайл ибн Абу Ҳазм ал-Қутаий ривоят қилди, бизга Собит ал-Буноний ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, «Роббимиз — Аллаҳдир,» деб, сўнгра (Унинг амрида) собит турганлар...» (Фуссилат сураси, 30) (оятини) ўқиб, сўнгра: «Одамлар буни айтдилар, сўнгра уларнинг кўплари куфр келтирдилар. Ким шу (сўз) устида вафот этса, у собит турганлардандир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Мен Абу Зуръанинг: «Аффон, Амр ибн Алийдан бир ҳадис ривоят қилди,» деганини эшитдим. Бу оят ҳақида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо)дан «истақому» (собит турдилар) сўзининг маъноси ривоят қилинади.