حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه يَقُولُ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَكَلَّمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَكَتَ ثُمَّ كَلَّمْتُهُ فَسَكَتَ ثُمَّ كَلَّمْتُهُ فَسَكَتَ فَحَرَّكْتُ رَاحِلَتِي فَتَنَحَّيْتُ وَقُلْتُ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ نَزَرْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ لاَ يُكَلِّمُكَ مَا أَخْلَقَكَ أَنْ يَنْزِلَ فِيكَ قُرْآنٌ قَالَ فَمَا نَشِبْتُ أَنْ سَمِعْتُ صَارِخًا يَصْرُخُ بِي قَالَ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَا ابْنَ الْخَطَّابِ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَىَّ هَذِهِ اللَّيْلَةَ سُورَةٌ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ : (إنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ مُرْسَلاً .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Холид ибн Асма ривоят қилди, бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, Зайд ибн Асламдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан баъзи сафарларининг бирида эдик. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (бир нарса) сўзладим, у эса жим қолди. Сўнг яна сўзладим, у жим қолди. Сўнг яна сўзладим, у жим қолди. Шунда мен уловимни ҳаракатга келтириб (орқага) чекиндим ва: «Онанг сени йўқотсин, эй Ибн ал-Хаттоб! Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни уч марта безовта қилдинг, ҳар сафар у сенга жавоб бермади. Сен ҳақингда Қуръан нозил бўлишига лойиқдирсан!» дедим. (Умар) деди: «Кўп ўтмай, кимдир мени чақириб қичқираётганини эшитдим.» (У) деди: «Шунда мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келдим, у: «Эй Ибн ал-Хаттоб! Ҳақиқатан, бу кеча менга шундай бир сура нозил қилиндики, мен унинг эвазига қуёш чиқиб турадиган (бутун оламга) эга бўлишни ҳам яхши кўрмайман: «Албатта, Биз сенга очиқ-ойдин ғалаба ато этдик» (Фатҳ сураси, 1),» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Баъзилар уни Моликдан мурсал қилиб ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ أُنْزِلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلمَ : (ليغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ ) مَرْجِعَهُ مِنَ الْحُدَيْبِيَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَىَّ آيَةٌ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا عَلَى الأَرْضِ ثُمَّ قَرَأَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ فَقَالُوا هَنِيئًا مَرِيئًا يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ مَاذَا يُفْعَلُ بِكَ فَمَاذَا يُفْعَلُ بِنَا فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ : ( ليُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ ) حَتَّى بَلَغَ : (فوزًا عَظِيمًا ) قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِيهِ عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, Маъмардан, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Ҳудайбиядан қайтишида: «Аллаҳ сенинг ўтган ва кейинги гуноҳларингни кечириши учун» (Фатҳ сураси, 2) (ояти) нозил қилинди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга шундай бир оят нозил қилиндики, у менга ер юзидаги ҳар нарсадан кўра маҳбуброқдир,» дедилар. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни уларга ўқиб бердилар. Улар: «Сизга муборак ва хуш бўлсин, эй Аллаҳнинг Набийси! Аллаҳ сизга нима қилинишини баён қилди, биз учун эса нима қилинади?» дедилар. Шунда унга: «Мўмин эркаклар ва мўмина аёлларни остидан дарёлар оқиб турадиган жаннатларга киритиши учун» (оятидан) «буюк ютуқдир» (оятигача) (Фатҳ сураси, 5) нозил қилинди. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Мужаммиъ ибн Жориядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ ثَمَانِينَ، هَبَطُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ مِنْ جَبَلِ التَّنْعِيمِ عِنْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَهُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَقْتُلُوهُ فَأُخِذُوا أَخْذًا فَأَعْتَقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, менга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), саксонта (киши) бомдод намози вақтида Танъим тоғидан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва унинг саҳобалари устига тушдилар ва улар уни ўлдирмоқчи эдилар. Шунда улар асир олиндилар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса уларни озод қилдилар. Шунда Аллаҳ: «У сизлардан уларнинг қўлларини ва улардан сизларнинг қўлларингизни қайтарган Зотдир» (Фатҳ сураси, 24) оятини нозил қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزْعَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ ثُوَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الطُّفَيْلِ بْنِ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلمَ : ( وألْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى ) قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ قَزْعَةَ قَالَ وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Қазаъа ал-Басрий ривоят қилди, бизга Суфён ибн Ҳабиб ривоят қилди, Шуъбадан, у Сувайрдан, у отасидан, у Туфайл ибн Убай ибн Каъбдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Ва уларни тақво сўзига (маҳкам) боғлади» (Фатҳ сураси, 26) (ояти ҳақида ривоят қилдики), у: «(Бу) — Ло илаҳа иллаллаҳдир,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни ал-Ҳасан ибн Қазаъа ҳадисидан бошқа (йўл билан) марфуъ тарзда билмаймиз. (У) деди: Мен Абу Зуръадан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у эса уни фақат шу йўлдан бошқа марфуъ тарзда билмади.