حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، - الْمِصْرِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ قَالَتْ فَاجْتَمَعَ صَوَاحِبَاتِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقُلْنَ يَا أُمَّ سَلَمَةَ إِنَّ النَّاسَ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ وَإِنَّا نُرِيدُ الْخَيْرَ كَمَا تُرِيدُ عَائِشَةُ فَقُولِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرِ النَّاسَ يُهْدُونَ إِلَيْهِ أَيْنَمَا كَانَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ أُمُّ سَلَمَةَ فَأَعْرَضَ عَنْهَا ثُمَّ عَادَ إِلَيْهَا فَأَعَادَتِ الْكَلاَمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ صَوَاحِبَاتِي قَدْ ذَكَرْنَ أَنَّ النَّاسَ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ فَأْمُرِ النَّاسَ يُهْدُونَ أَيْنَمَا كُنْتَ . فَلَمَّا كَانَتِ الثَّالِثَةُ قَالَتْ ذَلِكَ قَالَ " يَا أُمَّ سَلَمَةَ لاَ تُؤْذِينِي فِي عَائِشَةَ فَإِنَّهُ مَا أُنْزِلَ عَلَىَّ الْوَحْىُ وَأَنَا فِي لِحَافِ امْرَأَةٍ مِنْكُنَّ غَيْرَهَا " . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَوْفِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ رُمَيْثَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ شَيْئًا مِنْ هَذَا .وَهَذَا حَدِيثٌ قَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَلَى رِوَايَاتٍ مُخْتَلِفَةٍ . وَقَدْ رَوَى سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ .
Бизга Яҳё ибн Дуруст ал-Мисрий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Одамлар ҳадяларини Оишанинг кунини пойлаб (беришга ҳаракат қилишар) эди. У деди: Менинг дугоналарим Умму Саламанинг ҳузурига тўпланиб: «Эй Умму Салама, одамлар ҳадяларини Оишанинг кунини пойлаб берадилар, биз ҳам Оиша истагандек яхшиликни истаймиз; бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтинг, у қаерда бўлсалар, одамларга унга ҳадя беришларини буюрсинлар,» дейишди. Умму Салама буни (Расулуллаҳга) айтди, аммо у ундан юз ўгирдилар. Сўнг у (яна) унга (Умму Саламанинг ҳузурига) қайтдилар, у эса гапни қайтариб: «Эй Расулуллаҳ, менинг дугоналарим одамлар ҳадяларини Оишанинг кунини пойлаб беришларини тилга олишди; бас, қаерда бўлсангиз, одамларга ҳадя беришларини буюринг,» деди. Учинчи марта шуни айтганида, у: «Эй Умму Салама, Оиша ҳақида менга озор берма! Чунки сизлардан ундан бошқа бирор аёлнинг либоси (ёпинчиғи) ичида бўлганимда менга ваҳий нозил бўлмаган,» дедилар. Баъзилар бу ҳадисни Ҳаммод ибн Зайддан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал тарзда ривоят қилган. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у Авф ибн ал-Ҳорисдан, у Румайсадан, у Умму Саламадан шу (мазмунга) ўхшаш нарса ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис Ҳишом ибн Урвадан турли ривоятлар билан ривоят қилинган. Сулаймон ибн Билол ҳам Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан Ҳаммод ибн Зайд ҳадисига ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ الْمَكِّيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ جِبْرِيلَ، جَاءَ بِصُورَتِهَا فِي خِرْقَةِ حَرِيرٍ خَضْرَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَذِهِ زَوْجَتُكَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Абдур-Раззоқ хабар берди, у Абдуллаҳ ибн Амр ибн Алқама ал-Маккийдан, у ибн Абу Ҳусайндан, у ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан (ривоят қилдики), Жибрил унинг суратини яшил ипак парчасида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келтирди ва: «Бу дунё ва охиратда сенинг хотинингдир,» деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; биз уни фақат Абдуллаҳ ибн Амр ибн Алқама ҳадиси сифатида биламиз. Абдур-Раҳмон ибн Маҳдий ҳам бу ҳадисни Абдуллаҳ ибн Амр ибн Алқамадан шу иснод билан мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган. Абу Усома ҳам Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шу (мазмунга) ўхшаш нарса ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ هَذَا جِبْرِيلُ وَهُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . قَالَتْ قُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ تَرَى مَا لاَ نَرَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Оиша, бу Жибрил, у сенга салом йўлламоқда,» дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Унга ҳам салом, Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари бўлсин. Сиз биз кўрмаган нарсани кўрасиз,» дедим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ جِبْرِيلَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Сувайд ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Закариё хабар берди, у аш-Шаъбийдан, у Абу Салама ибн Абдур-Раҳмондан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Албатта Жибрил сенга салом йўлламоқда,» дедилар. Мен: «Унга ҳам салом ва Аллаҳнинг раҳмати бўлсин,» дедим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ إِلاَّ وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Зиёд ибн ар-Рабииъ ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн Салама ал-Махзумий ривоят қилди, у Ибн Абу Бурдадан, у Абу Мусодан (ривоят қилдики), у деди: «Бизга — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларига — бирор ҳадис мушкул бўлиб, Оишадан сўрасак, албатта унинг ҳузурида у тўғрида бир илм топар эдик.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَفْصَحَ مِنْ عَائِشَةَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Қосим ибн Динор ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Муовия ибн Амр ривоят қилди, у Зоидадан, у Абдулмалик ибн Умайрдан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Оишадан кўра фасоҳатлироқ (сўзга равонроқ) ҳеч кимни кўрмадим.» Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَاللَّفْظُ، لاِبْنِ يَعْقُوبَ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَهُ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلاَسِلِ . قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ " . قُلْتُ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилдилар — лафз (матн) Ибн Яъқубники — улар дедилар: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн ал-Мухтор ривоят қилди, у деди: бизга Холид ал-Ҳаззо ривоят қилди, у Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Амр ибн ал-Осдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Зотус-салосил қўшинининг (устига саркарда қилиб) тайинладилар. У деди: «Мен у кишининг ҳузурига келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, сизга одамларнинг қайси бири энг севимли?» дедим. У: «Оиша,» дедилар. Мен: «Эркакларданчи?» дедим. У: «Унинг отаси,» дедилар.» Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَحَبُّ النَّاسِ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ " . قَالَ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ قَيْسٍ .
Бизга Иброҳим ибн Саид ал-Жавҳарий ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ал-Умавий ривоят қилди, у Исмоил ибн Абу Холиддан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Амр ибн ал-Осдан (ривоят қилдики), у: «Ё Расулуллаҳ, сизга одамларнинг энг севимлиси ким?» деди. У: «Оиша,» дедилар. У: «Эркакларданчи?» деди. У: «Унинг отаси,» дедилар. Бу ҳадис бу йўлдан — Исмоилнинг Қайсдан (қилган) ривоятидан — ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَنَسِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي مُوسَى . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ هُوَ أَبُو طُوَالَةَ الأَنْصَارِيُّ الْمَدَنِيُّ ثِقَةٌ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Маъмар ал-Ансорийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оишанинг аёллар устидаги фазли сариддир (этли бўтқа)нинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир,» дедилар. Бу бобда Оиша ва Абу Мусодан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Маъмар — у Абу Тувола ал-Ансорий ал-Маданий бўлиб, сиқа (ишончли)дир, ундан Молик ибн Анас ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ غَالِبٍ، أَنَّ رَجُلاً، نَالَ مِنْ عَائِشَةَ عِنْدَ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ فَقَالَ اغْرُبْ مَقْبُوحًا مَنْبُوحًا أَتُؤْذِي حَبِيبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абу Исъҳоқдан, у Амр ибн Ғолибдан (ривоят қилдики), бир киши Аммор ибн Ёсирнинг олдида Оишани ёмонлади. Шунда у (Аммор): «Йўқол, эй қабиҳланган, қувилган! Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суюклисини ранжитасанми?!» деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ الأَسَدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ، يَقُولُ هِيَ زَوْجَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ . يَعْنِي عَائِشَةَ رضى الله عنها . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, у Абу Ҳусайндан, у Абдуллаҳ ибн Зиёд ал-Асадийдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Аммор ибн Ёсирнинг: «У (Оиша) дунёда ҳам, охиратда ҳам унинг (Набийнинг) завжасидир,» — деганини эшитдим.» Яъни Оиша (розияллаҳу анҳо)ни назарда тутди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَحَبُّ النَّاسِ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ " . قِيلَ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ .
Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Айтилди: «Ё Расулуллаҳ, сизга одамларнинг энг севимлиси ким?» У: «Оиша,» дедилар. «Эркакларданчи?» дейилди. У: «Унинг отаси,» дедилар.» Бу ҳадис бу йўлдан — Анаснинг ривоятидан — ҳасан саҳиҳ ғарибдир.