Ғийбат ҳақида ҳадислар

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Айюб, Қутайба ва Ибн Ҳужр ривоят қилиб айтдилар: Бизга Исмоил ал-Аладан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ғийбат нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллаҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар» дедилар. У: «Биродарингни у ёқтирмайдиган нарса билан эслашингдир» дедилар. «Айтган нарсам биродаримда бор бўлса-чи?» дейилди. У: «Агар айтган нарсанг унда бўлса, демак ғийбатини қилибсан; агар унда бўлмаса, демак унга буҳтон қилибсан» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، وَأَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي رَاشِدُ بْنُ سَعْدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَمَّا عُرِجَ بِي مَرَرْتُ بِقَوْمٍ لَهُمْ أَظْفَارٌ مِنْ نُحَاسٍ يَخْمِشُونَ وُجُوهَهُمْ وَصُدُورَهُمْ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلاَءِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ وَيَقَعُونَ فِي أَعْرَاضِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ عَنْ بَقِيَّةَ لَيْسَ فِيهِ أَنَسٌ ‏.‏

Бизга Ибн ал-Мусаффо ривоят қилди, бизга Бақийя ва Абул Муғийра ривоят қилиб, иккаласи деди: Бизга Сафвон ривоят қилди, у деди: Менга Рошид ибн Саъд ва Абдурраҳмон ибн Жубайр Анас ибн Моликдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Меърожга кўтарилганимда, мисдан тирноқлари бўлган, юзлари ва кўкракларини тирнаётган бир қавм ёнидан ўтдим. Мен: ‹Эй Жибрил, булар кимлар?› дедим. У: ‹Булар одамларнинг гўштини еб, уларнинг обрўсига тил узатадиганлардир›, деди.» Абу Довуд деди: Буни бизга Яҳё ибн Усмон Бақийядан ривоят қилди, унда Анас йўқ.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ مَنْ آمَنَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يَدْخُلِ الإِيمَانُ قَلْبَهُ لاَ تَغْتَابُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنِ اتَّبَعَ عَوْرَاتِهِمْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ فِي بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш Аъмашдан, у Саид ибн Абдуллаҳ ибн Журайждан, у Абу Барза ал-Асламийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Эй тили билан иймон келтириб, лекин иймон қалбига кирмаган жамоа! Мусулмонларни ғийбат қилманглар ва уларнинг айбларини изламанглар. Чунки ким уларнинг айбларини изласа, Аллаҳ ҳам унинг айбини излайди; Аллаҳ кимнинг айбини изласа, уни ўз уйида шарманда қилади.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَوْفَلُ بْنُ مُسَاحِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ مِنْ أَرْبَى الرِّبَا الاِسْتِطَالَةَ فِي عِرْضِ الْمُسْلِمِ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Авф ривоят қилди, бизга Абул Ямон ривоят қилди, бизга Шуайб ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Абу Ҳусайн ривоят қилди, бизга Навфал ибн Мусоҳиқ Саид ибн Зайддан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, у зот дедилар: «Энг оғир риболардан бири — мусулмоннинг обрўсига ҳақсиз равишда тил узатишдир.»

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ وَقَّاصِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْلَةً فَإِنَّ اللَّهَ يُطْعِمُهُ مِثْلَهَا مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ كُسِيَ ثَوْبًا بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَكْسُوهُ مِثْلَهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ قَامَ بِرَجُلٍ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَقُومُ بِهِ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳайва ибн Шурайҳ ал-Мисрий ривоят қилди, бизга Бақийя ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Ваққос ибн Робиъадан, у ал-Муставриддан ривоят қилди. У унга шуни ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким бирор мусулмон киши сабабли (уни ғийбат қилиб ёки обрўсини сотиб) бир луқма еса, Аллаҳ унга жаҳаннамдан шунга ўхшашини едирур. Ким бирор мусулмон киши сабабли бир кийим кийса, Аллаҳ унга жаҳаннамдан шунга ўхшашини кийдирур. Ким бирор киши тўғрисида шуҳрат ва риё ўрни учун (мақтаниб) турса, Аллаҳ унга қиёмат куни шуҳрат ва риё ўрнида (шармандалик) қилур», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ إِسْمَاعِيلَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبَا، طَلْحَةَ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا مِنِ امْرِئٍ يَخْذُلُ امْرَأً مُسْلِمًا فِي مَوْضِعٍ تُنْتَهَكُ فِيهِ حُرْمَتُهُ وَيُنْتَقَصُ فِيهِ مِنْ عِرْضِهِ إِلاَّ خَذَلَهُ اللَّهُ فِي مَوْطِنٍ يُحِبُّ فِيهِ نُصْرَتَهُ وَمَا مِنِ امْرِئٍ يَنْصُرُ مُسْلِمًا فِي مَوْضِعٍ يُنْتَقَصُ فِيهِ مِنْ عِرْضِهِ وَيُنْتَهَكُ فِيهِ مِنْ حُرْمَتِهِ إِلاَّ نَصَرَهُ اللَّهُ فِي مَوْطِنٍ يُحِبُّ نُصْرَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَحَدَّثَنِيهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعُقْبَةُ بْنُ شَدَّادٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا هُوَ ابْنُ زَيْدٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ بَشِيرٍ مَوْلَى بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قِيلَ عُتْبَةُ بْنُ شَدَّادٍ مَوْضِعَ عُقْبَةَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Саббоҳ ривоят қилди, бизга Ибн Аби Марям, бизга ал-Лайс хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Сулайм ривоят қилди, у Исмоил ибн Баширни эшитди, у: Жобир ибн Абдуллаҳни ва Абу Талҳа ибн Саҳл ал-Ансорийни шундай деяётганларини эшитдим, деди. Улар иккаласи: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бир мусулмоннинг ҳурмати бузилиб, обрўси нуқсонланаётган жойда уни хор қолдирадиган ҳар бир кишини, Аллаҳ ҳам унга ёрдам беришни яхши кўрадиган жойда хор қолдирур. Бир мусулмоннинг обрўси нуқсонланиб, ҳурмати бузилаётган жойда унга ёрдам берадиган ҳар бир кишини, Аллаҳ ҳам ёрдам беришни яхши кўрадиган жойда унга ёрдам берур», дедилар, дейишди. Яҳё деди: буни менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Умар ва Уқба ибн Шаддод ҳам ривоят қилди. Абу Довуд деди: бу Яҳё ибн Сулайм — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг мавлоси Ибн Зайддир, Исмоил ибн Башир эса Бану Мағоланинг мавлосидир. Уқба ўрнига Утба ибн Шаддод деб ҳам айтилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ حَكَيْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَقَالَ ‏"‏ مَا يَسُرُّنِي أَنِّي حَكَيْتُ رَجُلاً وَأَنَّ لِي كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ صَفِيَّةَ امْرَأَةٌ وَقَالَتْ بِيَدِهَا هَكَذَا كَأَنَّهَا تَعْنِي قَصِيرَةً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ مَزَجْتِ بِكَلِمَةٍ لَوْ مَزَجْتِ بِهَا مَاءَ الْبَحْرِ لَمُزِجَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ва Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, Али ибн ал-Ақмардан, у Абу Ҳузайфадан — у ибн Масъуднинг шогирдларидан эди — у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир кишини (тақлид қилиб) ҳикоя қилдим. Шунда У: «Мен бир кишини тақлид қилиб ҳикоя қилишим — менга фалон-фалон (нарса) берилса ҳам — мени хурсанд қилмайди,» дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Ё Расулуллаҳ, Сафийя — (бўйи) шунақа аёл,» дедим ва қўли билан шундай қилди, гўё унинг паст (калта) бўйлилигини назарда тутгандек. Шунда У: «Сен шундай бир сўз аралаштирдинг (айтдинг)ки, агар уни денгиз сувига аралаштирсанг, (ўша сўз) уни ҳам бузган бўлар эди,» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ النَّهْشَلِيِّ، عَنْ مَرْزُوقٍ أَبِي بَكْرٍ التَّيْمِيِّ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ رَدَّ اللَّهُ عَنْ وَجْهِهِ النَّارَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Абу Бакр ан-Наҳшалийдан, у Марзуқ Абу Бакр ат-Таймийдан, у Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким ўз биродарининг обрўсини (ғийбатдан) ҳимоя қилса, Аллаҳ қиёмат куни унинг юзидан дўзахни қайтаради,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Асмо бинт Язиддан ҳам (ривоят) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.