Гуноҳдан қайтиш, истиғфор ва Аллоҳнинг кечирими ҳақидаги ҳадислар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ فَائِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ بَكْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لاَ تُشْرِكُ بِي شَيْئًا لأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Ишоқ ал-Жавҳарий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга Касир ибн Фоид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Убайд ривоят қилди, у деди: мен Бакр ибн Абдуллаҳ ал-Музанийнинг шундай деганини эшитдим: бизга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллаҳ: «Эй Одам ўғли! Сен Менга дуо қилиб, Мендан умид қилар экансан, сендан нима содир бўлганидан қатъи назар, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам ўғли! Агар гуноҳларинг осмон булутларигача етса-да, сўнгра Мендан мағфират сўрасанг, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам ўғли! Агар сен Менга ер тўла гуноҳлар билан келсанг, сўнгра Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаган ҳолда учрасанг, Мен ҳам сенга ер тўла мағфират билан келаман,» деди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўналишдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ رَجُلٌ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ إِنْسَانًا ثُمَّ خَرَجَ يَسْأَلُ، فَأَتَى رَاهِبًا فَسَأَلَهُ، فَقَالَ لَهُ هَلْ مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ لاَ. فَقَتَلَهُ، فَجَعَلَ يَسْأَلُ، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ ائْتِ قَرْيَةَ كَذَا وَكَذَا. فَأَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَنَاءَ بِصَدْرِهِ نَحْوَهَا، فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلاَئِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلاَئِكَةُ الْعَذَابِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَقَرَّبِي. وَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَبَاعَدِي. وَقَالَ قِيسُوا مَا بَيْنَهُمَا. فَوُجِدَ إِلَى هَذِهِ أَقْرَبُ بِشِبْرٍ، فَغُفِرَ لَهُ ".
Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди, Муҳаммад ибн Абу Адий бизга айтди, Шуъбадан, Қатодадан, Абус-Сиддиқ Ножийдан, Абу Саъид розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Бани Исроилда бир киши бор эди — у тўқсон тўққиз инсонни ўлдирган. Сўнг (тавба сўраб) чиқди, бир роҳибнинг олдига келди ва ундан сўради: ‹Тавба(га йўл) борми?›, деди. У: ‹Йўқ›, деди. Шунда уни (роҳибни) ҳам ўлдирди (юз бўлди). Сўнг (яна) сўраб (юрди), унга бир киши: ‹Фалон-фалон қишлоққа бор›, деди. Унга (йўлда) ўлим етди, у (ўша қишлоқ) томонга кўкраги билан энгашди (интилди). Шунда унинг ҳақида раҳмат малоикалари ва азоб малоикалари тортишди. Аллаҳ бунга (қишлоққа): ‹Яқинлаш›, деб ваҳй қилди; бунга (у кетган ерга): ‹Узоқлаш›, деб ваҳй қилди ва: ‹Иккиси орасини ўлчанглар›, деди. (Тавба қишлоғига) бир қарич яқинроқ топилди, шу сабабли унга мағфират қилинди».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنَا هُدْبَةُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ سَقَطَ عَلَى بَعِيرِهِ، وَقَدْ أَضَلَّهُ فِي أَرْضِ فَلاَةٍ ".
Ишоқ, Ҳаббондан: Бизга Ҳаммом: Бизга Қатода: Бизга Анас ибн Молик, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан; ва бизга Ҳудба: Бизга Ҳаммом: Бизга Қатода, у Анасдан (розияллаҳу анҳу) айтиб берди: У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ Ўз бандасининг тавбасидан — саҳрода (йўлини) йўқотган туяси устига (қайтиб) тушган (топган) бирингиздан кўра кўпроқ хурсанд бўлади» дедилар, деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا يَحْكِي عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ " أَذْنَبَ عَبْدٌ ذَنْبًا فَقَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي . فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَذْنَبَ عَبْدِي ذَنْبًا فَعَلِمَ أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِالذَّنْبِ . ثُمَّ عَادَ فَأَذْنَبَ فَقَالَ أَىْ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي . فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَبْدِي أَذْنَبَ ذَنْبًا فَعَلِمَ أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِالذَّنْبِ . ثُمَّ عَادَ فَأَذْنَبَ فَقَالَ أَىْ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي . فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَذْنَبَ عَبْدِي ذَنْبًا فَعَلِمَ أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِالذَّنْبِ وَاعْمَلْ مَا شِئْتَ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكَ " . قَالَ عَبْدُ الأَعْلَى لاَ أَدْرِي أَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ " اعْمَلْ مَا شِئْتَ " .
Менга Абдулаъло ибн Ҳаммод ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама Исъҳоқ ибн Абдуллаҳ ибн Абу Талҳадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Амрадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, У зотнинг Робби азза ва жалладан ҳикоя қилган нарсаси ҳақида ривоят қилди. У зот: «Бир банда гуноҳ қилди-да: ‹Эй Аллаҳ, гуноҳимни мағфират қил› деди. Шунда Табарака ва Таоло: ‹Бандам гуноҳ қилди, сўнг ўзига гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун жазо берадиган Робби борлигини билди› деди. Сўнг яна қайтиб гуноҳ қилди-да: ‹Эй Роббим, гуноҳимни мағфират қил› деди. Шунда Табарака ва Таоло: ‹Бандам гуноҳ қилди, сўнг ўзига гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун жазо берадиган Робби борлигини билди› деди. Сўнг яна қайтиб гуноҳ қилди-да: ‹Эй Роббим, гуноҳимни мағфират қил› деди. Шунда Табарака ва Таоло: ‹Бандам гуноҳ қилди, сўнг ўзига гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун жазо берадиган Робби борлигини билди. Энди хоҳлаганингни қил, мен сени мағфират қилдим› деди», дедилар. Абдулаъло деди: Билмадим, У «хоҳлаганингни қил»ни учинчисида айтдими ёки тўртинчисида.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا " . وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Амр ибн Муррадан ривоят қилди. У деди: Мен Абу Убайданинг Абу Мусодан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб айтаётганини эшитдим. У зот: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла кундузги гуноҳкор тавба қилсин деб кечаси қўлини ёзади, ва кечаси гуноҳ қилган тавба қилсин деб кундузи қўлини ёзади — токи қуёш ғарбидан чиққунча», дедилар. Ва бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбон, отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, Аллаҳ банданинг тавбасини, токи унинг (жони) томоғига (етиб қичқирмас) экан, қабул қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий, Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш, шу маънода ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ مَسْعَدَةَ عَنْ قَتَادَةَ .
Бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, бизга Али ибн Масъада ал-Боҳилий ривоят қилди, бизга Қатода ривоят қилди, Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ҳар бир Одам боласи хатокордир, хатокорларнинг яхшиси эса (кўп) тавба қилувчилардир,» дедилар. Абу Исо деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Али ибн Масъаданинг Қатодадан (қилган) ривоятидангина биламиз.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ جَعْفَرٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ لَمْ تُذْنِبُوا لَذَهَبَ اللَّهُ بِكُمْ وَلَجَاءَ بِقَوْمٍ يُذْنِبُونَ فَيَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ فَيَغْفِرُ لَهُمْ " .
Менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Жаъфар ал-Жазарийдан, у Язийд ибн Асаммдан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар сизлар гуноҳ қилмасангиз, Аллаҳ сизларни кетказиб, гуноҳ қиладиган, сўнг Аллаҳдан мағфират сўрайдиган, У эса уларни мағфират қиладиган бир қавмни келтирган бўларди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " وَاللَّهِ إِنِّي لأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ فِي الْيَوْمِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ مَرَّةً ".
Абул Ямон, Шуъайбдан, у Зуҳрийдан: Менга Абу Салама ибн Абдураҳмон хабар берди: Абу Ҳурайра: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдйм: «Валлаҳи, мен албатта кунда етмишдан ортиқ марта Аллаҳга истиғфор айтаман ва Унга тавба қиламан» дедилар, деди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى سَيِّدِ الاِسْتِغْفَارِ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ وَأَبُوءُ إِلَيْكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَىَّ وَأَعْتَرِفُ بِذُنُوبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ . لاَ يَقُولُهَا أَحَدُكُمْ حِينَ يُمْسِي فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُصْبِحَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَلاَ يَقُولُهَا حِينَ يُصْبِحُ فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُمْسِيَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ أَبْزَى وَبُرَيْدَةَ رضى الله عنهم . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ هُوَ ابْنُ أَبِي حَازِمٍ الزَّاهِدِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ رضى الله عنه .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим, Касир ибн Зайддан, у Усмон ибн Рабиъадан, у Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Саййидул-истиғфорни (истиғфорнинг энг яхшисини) сенга кўрсатмайми? ‹Аллаҳумма анта Рабби, ла илаҳа илла анта, халақтани ва ана абдука, ва ана ала аҳдика ва ваъдика мастатаъту, аъузу бика мин шарри ма санаъту, ва абуъу лака биниъматика алайя, ва аътарифу бизунуби, фағфирли зунуби, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта (Эй Аллаҳ, Сен менинг Раббимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен мени яратдинг ва мен Сенинг бандангман, қудратим етгунча Сенинг аҳд-паймонингдаман; қилган ишларимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, менга қилган неъматингни эътироф этаман ва гуноҳларимни тан оламан, бас, гуноҳларимни кечир, чунки гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди).› Буни сиздан бирингиз оқшом кирганида айтса ва у эрталаб кирмасдан олдин унга ажал етса, албатта унга жаннат вожиб бўлади; ва буни эрталаб кирганида айтса ва у оқшом кирмасдан олдин унга ажал етса, албатта унга жаннат вожиб бўлади,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Умар, Ибн Масъуд, Ибн Абзо ва Бурайда (розияллаҳу анҳум)дан (ҳам ривоятлар) бор. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдулазиз ибн Абу Ҳозим — у зоҳид Абу Ҳозимнинг ўғлидир. Бу ҳадис Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)дан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَمِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجًا وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ " .
Бизга Ҳишом ибн Аммор ривоят қилди, бизга Валиду ибн Муслим ривоят қилди, бизга Ҳакам ибн Мусъаб ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Алий ибн Абдуллаҳ ибн Аббос отасидан ривоят қилдики, у унга Ибн Аббосдан ривоят қилди, у унга ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким истиғфорни ўзига лозим тутса, Аллаҳ унга ҳар бир тангликдан чиқиш йўлини, ҳар бир ғамдан қутулиш (хурсандчилик) ни қилади ва уни ўзи ўйламаган томондан ризқлантиради», дедилар.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ وَاقِدٍ الْعُمَرِيُّ، عَنْ أَبِي نُصَيْرَةَ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَصَرَّ مَنِ اسْتَغْفَرَ وَإِنْ عَادَ فِي الْيَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً " .
Бизга Нуфайлий ривоят қилди, бизга Махлад ибн Язид ривоят қилди, бизга Усмон ибн Воқид Умарий Абу Нусайрадан, у Абу Бакр Сиддиқнинг бир мавлосидан, у Абу Бакр Сиддиқдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Истиғфор айтган киши (гуноҳда) қатъий туриб қолмаган бўлади, гарчи бир кунда етмиш марта (гуноҳга) қайтса ҳам», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا أَخْطَأَ خَطِيئَةً نُكِتَتْ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ فَإِذَا هُوَ نَزَعَ وَاسْتَغْفَرَ وَتَابَ سُقِلَ قَلْبُهُ وَإِنْ عَادَ زِيدَ فِيهَا حَتَّى تَعْلُوَ قَلْبَهُ وَهُوَ الرَّانُ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ : ( كلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ ) " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у дедилар: «Албатта, банда бирор гуноҳ қилса, унинг қалбида қора бир нуқта пайдо бўлади. Агар у (гуноҳни) тарк этиб, истиғфор айтиб, тавба қилса, қалби яна ялтиратилади (покланади). Агар (гуноҳга) қайтса, у (нуқта) зиёдалашиб, охир-оқибат бутун қалбини қоплаб олади. Бу — Аллаҳ зикр этган «рон»дир: «Йўқ! Балки улар қилиб турган (гуноҳлар) туфайли қалбларига занг ўрнаб қолди» (Мутаффифийн сураси, 14).» (Абу Исо Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي زَنَيْتُ وَهِيَ حُبْلَى فَدَفَعَهَا إِلَى وَلِيِّهَا فَقَالَ " أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ فَائْتِنِي بِهَا " . فَلَمَّا وَضَعَتْ جَاءَ بِهَا فَأَمَرَ بِهَا فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ رَجَمَهَا ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَتُصَلِّي عَلَيْهَا وَقَدْ زَنَتْ فَقَالَ " لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ تَوْبَةً أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
«Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди-да: «Мен зино қилдим,» деди — у ҳомиладор эди. У (аёлни) валийсига (васийсига) топширдилар ва: «Унга яхши муомалада бўл, туғгандан кейин уни менга олиб кел,» дедилар. У туғгач, (валийси) уни олиб келди. У (аёлни) буюрдилар, кийимлари унга (маҳкам) боғланди, сўнг уни тошбўрон қилдилар, кейин унга намоз ўқидилар. Умар Унга: «Зино қилган бўлса ҳам, унга намоз ўқияпсизми?» деди. У: «Дарҳақиқат, у шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш киши орасида тақсимланса, уларга етарди. Аллаҳ азза ва жалла учун жонини фидо қилгандан кўра афзалроқ тавбани топдингми?» дедилар.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي الْمُنْذِرِ، مَوْلَى أَبِي ذَرٍّ عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ الْمَخْزُومِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلِصٍّ اعْتَرَفَ اعْتِرَافًا وَلَمْ يُوجَدْ مَعَهُ مَتَاعٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا إِخَالُكَ سَرَقْتَ " . قَالَ بَلَى . قَالَ " اذْهَبُوا بِهِ فَاقْطَعُوهُ ثُمَّ جِيئُوا بِهِ " . فَقَطَعُوهُ ثُمَّ جَاءُوا بِهِ فَقَالَ لَهُ " قُلْ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ " . فَقَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ . قَالَ " اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيْهِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Ишоқ ибн Абдуллаҳ ибн Абу Талҳадан, у Абу Заррнинг мавлоси Абул-Мунзирдан, у Абу Умайя ал-Махзумийдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига (гуноҳини) иқрор қилган, аммо ўзидан мол топилмаган бир ўғри келтирилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сени ўғирлик қилган деб ўйламайман,» дедилар. У: «Йўқ, (ўғирладим),» деди. (Расулуллаҳ): «Уни олиб боринглар ва (қўлини) кесинглар, сўнгра уни қайтариб келтиринглар,» дедилар. Улар уни(нг қўлини) кесиб, сўнгра қайтариб келтиришди. Шунда (Расулуллаҳ) унга: «Астағфируллаҳа ва атубу илайҳи (Аллаҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан) деб айт,» дедилар. У: «Астағфируллаҳа ва атубу илайҳи,» деди. (Расулуллаҳ): «Аллаҳим, унинг тавбасини қабул қил,» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ " سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ " . قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الْكَلِمَاتُ الَّتِي أَرَاكَ أَحْدَثْتَهَا تَقُولُهَا قَالَ " جُعِلَتْ لِي عَلاَمَةٌ فِي أُمَّتِي إِذَا رَأَيْتُهَا قُلْتُهَا { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ} " . إِلَى آخِرِ السُّورَةِ .
Оиша айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этишидан олдин: "Субҳанака ва биҳамдик, астағфирука ва атубу илайк (Сен поксан, ҳамдинг ила; Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)" деб (сўзини) кўпайтирар эди. (Оиша:) Мен: "Эй Расулуллаҳ, сен ихтиро (жорий) қилган бу калималар нима — уларни айтяптсан?" дедим. У: "Менинг умматимда менга бир белги қойилди — уни кўрганимда уни айтаман: ‹Изо жаа насруллаҳи вал-фатҳ› — сура охиригача" деди.